“Akala ko tagapaglingkod lang ako sa bahay na iyon, pero sa isang iglap, naging saksi ako sa lihim na kayang pumatay ng isang buong pamilya.”

Ako si Diwa.

At kung may isang araw sa buhay ko na hindi ko kailanman malilimutan, iyon ang araw na napagtanto kong ang kabutihan, kapag binulag ng pagmamahal at takot, ay nagiging sandata ng kasamaan.

Matagal na akong naninilbihan sa Villa Sinagtala. Halos sampung taon. Sa loob ng mga pader na iyon ako tumanda, natutong magmahal, at natutong ituring na pamilya ang mga taong hindi ko kadugo. Ang bawat sulok ng mansyon ay may alaala. Ang bawat hakbang ko sa marmol na sahig ay may kasamang panalangin na sana manatiling payapa ang lugar na iyon.

Noong dumating si Ma’am Silakbo, nagbago ang ihip ng hangin.

Sa unang tingin, wala kang masasabi. Maganda siya. Maayos magsalita. Laging nakangiti. Para siyang liwanag na pumasok sa buhay ni Sir Bantugan matapos ang mahabang panahon ng pagluluksa. Nakita ko kung paano unti-unting bumalik ang sigla sa mga mata niya. At bilang isang taong tapat na naglilingkod, gusto kong maging masaya siya.

Pero may mga ngiting hindi nagbibigay-init, bagkus nag-iiwan ng ginaw.

Nagsimula iyon sa maliliit na bagay. Isang tingin na masyadong matalim. Isang haplos na tila may kasamang babala. Isang salitang matamis sa pandinig pero may lason sa ilalim. Lalo na kapag wala si Sir Bantugan.

Pinakamahirap panoorin ang mga bata. Sina Alon at Ulap. Dati silang puno ng tawa. Ngayon, tahimik na parang mga anino. Tuwing pinapagalitan sila ni Ma’am Silakbo, hindi siya sumisigaw. Hindi niya kailangang gawin iyon. Ang boses niya ay mababa, malamig, at eksakto sa puntong kaya nitong durugin ang loob ng isang bata nang walang bakas.

Nakita ko kung paano niya hinigpitan ang braso ni Ulap isang umaga dahil sa natapong juice. Nakita ko ang takot sa mga mata ng bata. At nakita ko rin kung paano agad siyang nagbago ng anyo nang mapansin niya akong paparating.

Doon nagsimulang gumising ang kutob ko.

Sinubukan kong sabihin kay Ina Gunita ang aking mga napapansin. Hindi siya nagulat. Para bang matagal na rin niyang nararamdaman ang lamig sa likod ng perpektong anyo ni Silakbo. Pareho kaming nagbabantay. Pareho kaming nag-aalala. Ngunit pareho rin kaming walang sapat na ebidensya.

Hanggang sa gabing nakita ko ang suklay ni Madam Gunita sa basurahan ni Ma’am Silakbo.

Hindi iyon maaaring aksidente. Ang suklay na iyon ay halos hindi inaalis ng matanda sa kanyang buhok. Isang pamana. Isang alaala. At ngayon, nasa basurahan, parang isang bagay na sinadyang itapon.

Doon ko naintindihan na ang masama ay hindi laging nagmamadali. Minsan, dahan-dahan itong kumikilos, tinatanggal ang mga hadlang isa-isa.

Hindi ko inakalang ako ang susunod.

Nang mawala ang kwintas ni Ma’am Silakbo, alam kong may masamang mangyayari. Ramdam ko na. At nang matagpuan iyon sa ilalim ng aking unan, parang gumuho ang buong mundo ko. Ang mga mata ni Sir Bantugan na puno ng sakit at pagkadismaya ang pinakamabigat na parusa na naranasan ko.

Hindi ako magnanakaw.

Pero paano mo ipaglalaban ang katotohanan kapag ang kasinungalingan ay nakabalot sa luha at kahinaan.

Pinalayas niya ako.

Walang sigawan. Walang eskandalo. Tahimik. Malinis. Mas masakit.

Ang pagyakap ng kambal sa aking mga binti, ang kanilang pagmamakaawa na huwag akong umalis, iyon ang pinakamasakit na bahagi. Hindi ang kahihiyan. Hindi ang ulan. Kundi ang pag-iwan sa mga batang itinuring kong sarili kong mga anak.

Lumabas ako ng Villa Sinagtala na parang isang aninong nawalan ng tahanan.

Sa maliit na kwartong inupahan ko sa Maynila, doon ako umiyak nang todo. Doon ko hinayaang durugin ng sakit ang puso ko. Pero sa gitna ng pagdadalamhati, may isang bagay na hindi ko magawang bitawan.

Ang tablet.

At sa tablet na iyon, nabuksan ang pintuan ng katotohanan.

Ang mga email. Ang mga plano. Ang mga salitang malamig at walang awa. Doon ko nakita na hindi lang pala ako ang target. Isa lang akong hakbang sa mas malaking laro. Ang tunay na target ay si Ina Gunita.

Isang planong aksidente. Isang sasakyan. Isang petsa.

Nang mabasa ko iyon, nawala ang takot ko para sa sarili ko. Napalitan ito ng takot para sa iba. Para sa matandang babae na nagtiwala sa akin. Para sa dalawang batang natutulog ngayon sa iisang bahay kasama ang halimaw na nakangiti.

Sinubukan kong tumawag. Sinubukan kong magbabala. Pero hinarangan na niya ang lahat ng daan.

Doon ko naintindihan na ang laban na ito ay hindi ko pwedeng iwanan sa iba.

Sa susunod na araw, bumalik ako sa Villa Sinagtala.

Hindi bilang yaya. Hindi bilang katulong. Kundi bilang saksi.

Nagtagumpay akong makapasok sa tulong ng isang guard na matagal ko nang kilala. Nagtago ako sa likod ng hardin, malapit sa garahe. At doon ko nakita ang itim na sasakyan na inihahanda. Ang mga galaw na parang rehearsal. Ang katahimikan bago ang trahedya.

Tumawag ako ng pulis.

Hindi ako sigurado kung maniniwala sila. Pero ipinakita ko ang mga email. Ang tablet. Ang ebidensya.

At sa huling sandali, bago umandar ang sasakyan, dumating ang mga awtoridad.

Nabunyag ang lahat.

Ang mga luha ni Ma’am Silakbo ay nawala. Ang kanyang mga ngiti ay napalitan ng galit. Hindi na siya ang anghel. Isa na siyang babaeng desperadong nawalan ng kontrol.

Si Sir Bantugan ay parang naubusan ng lakas. Ang pagkakasala sa kanyang mga mata ay mas mabigat pa sa anumang salita.

Hindi na ako bumalik sa Villa Sinagtala.

Pero madalas akong bumisita.

Hindi na bilang yaya, kundi bilang taong minsang pinatalsik ngunit hindi kailanman tumalikod. Ang mga bata ay muling tumatawa. Si Ina Gunita ay ligtas. At si Sir Bantugan, unti-unting bumabangon mula sa pagkabulag na minsang kumain sa kanyang puso.

Ako si Diwa.

At natutunan ko na ang katotohanan, kahit matagal itago, ay palaging may paraan para lumabas. Minsan, kailangan lang nitong dumaan sa isang pusong handang masaktan para mailigtas ang iba.

At kahit minsan akong pinalayas, alam kong hindi nasayang ang pagmamahal ko.

Dahil sa huli, hindi ako ang nawala sa kanila.

Ang kasinungalingan ang tuluyang pinalayas sa Villa Sinagtala.