“Sa isang gabing umuulan sa abandonadong mansyon, natuklasan kong ang tunay na multo ay hindi ang bahay kundi ang mga lihim, pagbabanta, at ang tanong kung mabubuhay pa ba kaming tatlo hanggang bukas.”

Hindi ko kailanman pinangarap ang marangyang buhay. Tahimik lang. Yung gigising ka sa umaga na may alam kang uuwian sa gabi. Yung may kanin sa mesa, kahit tuyo lang ang ulam. Yung may anak kang nagrereklamo sa takdang-aralin, hindi sa gutom. Pero natutunan ko sa pinakamahirap na paraan na kahit ang simpleng pangarap, nagiging luho kapag natumba ka sa maling araw, sa maling balita, at sa maling taong pinagkatiwalaan.

Ako si Mireya Alonso, at ito ang gabi kung kailan muntik nang tuluyang gumuho ang mundo ko.

Hindi ako ipinanganak na mahirap, pero hindi rin ako lumaki sa yaman. Anak ako ng empleyado sa munisipyo at ng nanay na araw-araw nagtitinda ng kakanin. Bata pa lang, alam ko na ang salitang tiis. Natutunan kong ngumiti kahit pagod, tumayo kahit masakit ang tuhod, at lumingon sa kapwa kahit kapos. Kaya nang dumating si Noel sa buhay ko, akala ko, sa wakas, papabor din ang tadhana.

Si Noel ang lalaking may malakas na tawa at mas malalakas na pangarap. Gusto niyang magnegosyo, magkaroon ng maliit na pwesto, at balang araw, bahay na amin talaga. Nang pakasalan niya ako, naniwala akong iyon na ang simula ng pag-angat namin.

Hanggang sa isang araw, hindi na siya umuwi.

May aksidente raw. May sasakyan raw sa gilid ng highway. May mga salitang pasensya na po at hindi na umabot. Pero mula pa lang sa simula, may mali na. Bakit parang minamadali ang lahat. Bakit parang may gustong itago. Bakit may mga lalaking hindi ko kilala na biglang sumulpot sa burol. Habang umiiyak ako sa tabi ng kabaong, hawak ko ang kamay ng dalawang anak ko, alam kong wala akong karapatang gumuho.

Si Tomas at si Lira ang dahilan kung bakit ako humihinga araw-araw.

“Ma, uuwi pa ba si Papa?” tanong ni Lira noon, tatlong taong gulang, hawak ang panyo na mas malaki pa sa palad niya.

Hindi ko alam kung paano sasabihin ang katotohanang hindi pa niya kayang intindihin. Kaya niyakap ko lang siya at doon ko unang naramdaman ang bigat ng salitang mag-isa.

Mabilis na naubos ang ipon. Minsan kalahating kilo ng bigas ang kasya sa isang linggo. Minsan noodles na hinahati ko sa tatlo para magmukhang marami. May mga kamag-anak na tumulong sa umpisa, pero tulad ng kandila, nauubos din ang pasensya kapag araw-araw kang nakikita.

Hanggang sa dumating ang araw na pinaalis kami sa inuupahan.

Pasensya na raw. Dalawang buwan na ang atraso. May magrerenta na agad. Kahit isang linggo lang, nagmakaawa ako. Umiling ang may-ari. Kinagabihan, tinupi ko ang damit ng mga anak ko sa sako at isinilid ang buong mundo namin sa dalawang bag na sira ang zipper.

Doon kami natagpuan ni Mang Simo Valejo.

Isang hapon, nakaupo kami sa gilid ng kalsada, hindi namamalimos, tahimik lang. Tinawag niya ako at tinanong kung saan kami pupunta. Wala akong naisagot. At doon niya inialok ang lugar na kinatatakutan ng marami.

Ang lumang mansyon sa dulo ng Abandon Subdivision.

Sabi nila may multo raw. Pero sabi ni Mang Simo, mas nakakatakot ang buhay ngayon kaysa multo. Sa ulan at sa panginginig ni Lira sa lamig, tinanggap ko ang alok.

Ang unang gabi roon ay may katahimikang mabigat. Amoy ng lumang kahoy, alikabok, at kahapong ayaw nang gumising. Sa sulok ng ground floor kami tumira, may bubong pa at hindi butas. Doon ko unang tinuruan ang sarili kong huminga sa dilim.

Araw-araw, gumigising ako bago magbukang-liwayway. Sa palengke ako naghahanap ng raket. Nagbabalot ng gulay, naglalaba, kahit ano. Si Tomas ang bantay sa bahay. Natutong mag-igib, maglinis, at magpakatatag kahit bata pa.

Hanggang sa muling bumangon ang takot sa anyo ni Ruel Barameda.

Isa siya sa mga lalaking nakikita ko noon sa tabi ni Noel. Ngumiti siya sa akin na parang matagal na kaming magkaibigan. Hinahanap niya ang mga papeles na iniwan daw ng asawa ko. Wala raw akong karapatang itago ang mga iyon. Nang tumanggi ako, binanggit niya ang mga anak ko.

Ingatan mo sila.

Simula noon, hindi na ako mapalagay.

Dagdag pa ang pangungutya ni Miss Cora ng homeowners association. Trespassing daw kami. Nakakadumi sa lugar. Kung hindi lang dumating si Mang Simo, baka matagal na kaming pinaalis.

At pagkatapos, nagkasakit si Lira.

Isang gabi, nilagnat siya nang mataas. Nanginginig ako habang pinupunasan siya. Doon ko unang inisip na baka dito na kami matalo. Kinaumagahan, kinausap ako ng guro ni Tomas. Si Ma’am Ines ang unang taong tumulong na walang tanong kapalit. Emergency fund. Health center. Pag-asa.

Pero ang takot, hindi nawala.

At dumating ang gabing umuulan nang malakas.

Tumulo ang tubig mula sa kisame. May ilaw sa labas ng gate. Hindi ilaw ng poste. Ilaw ng sasakyan. Dalawa. Mabagal ang pagpasok. Parang ayaw mag-ingay.

Nang marinig ko ang salitang may-ari, nanigas ang buong katawan ko.

Ito na. Tapos na.

Tumayo ako sa harap ng mga anak ko. Humingi ng paumanhin kahit hindi ko kasalanan. At doon ko nakita ang lalaking naka-itim na coat. Hindi galit ang mata niya. Hindi rin malamig. Parang nagtatanong.

Tinatanong niya kung gaano na kami katagal. Kung may pamilya kami. Kung sino ang nananakot sa amin. Sa unang pagkakataon, sinabi ko ang pangalan ni Ruel nang malakas.

At doon nagbago ang lahat.

Ako si Darian Montenegro, sabi niya. May-ari ng property.

Hindi niya ako pinaalis. Hindi niya kami pinahiya. Sa halip, inalok niya kami ng apartment. Tulong na may hangganan. Tulong na may dignidad.

Hindi limos. Hindi utang na loob. Pagkakataon.

Habang binubuhat namin si Lira palabas ng mansyon, ramdam ko ang bigat ng nakaraan na unti-unting lumuluwag. Hindi nawawala. Pero gumagaan.

Sa likod namin, nanatili ang lumang bahay. Sa harap namin, may ilaw at init. At sa pagitan ng dalawa, isang gabing hindi ko makakalimutan.

Doon ko naintindihan na minsan, sa gitna ng takot at ulan, may mga taong pipiliing maging liwanag.

At sa gabing iyon, sa wakas, nakahinga ako.