Sa gitna ng umiinit na klimang pulitikal sa bansa, isang panibagong kontrobersya ang yumanig sa tiwala ng taumbayan sa pamahalaan. Ito ay matapos ibunyag ni Batangas 1st District Representative Leandro Leviste ang tila sadyang pag-iwas at pananahimik ng Department of Public Works and Highways (DPWH) sa pamumuno ni Secretary Vince Dizon tungkol sa bilyon-bilyong pisong pondo na nakalaan para sa mga kongresista. Ang isyung ito ay hindi lamang basta usapin ng numero, kundi isang direktang hamon sa integridad at transparency na ipinangako ng kasalukuyang administrasyon.

Ang Mitsa ng Rebelasyon

Nagsimula ang lahat sa obserbasyon ng marami na tila humihina na ang dating mainit na suporta ng masa sa administrasyong Marcos. Sa mga viral na video, kapansin-pansin ang kawalan ng “spark” o masigabong palakpakan sa tuwing binabanggit ang pangalan ng Pangulo—isang senyales, ayon sa mga kritiko, na nagsasawa at naiirita na ang taumbayan sa mga nangyayari.

Ngunit ang tunay na pasabog ay nagmula sa pinakabagong interview ni Congressman Leviste. Dito, diretsahan niyang kinuwestiyon kung bakit hanggang ngayon ay hindi pa ina-authenticate o kinukumpirma ni Secretary Vince Dizon ang mga dokumentong siya rin mismo ang nagbigay. Ang mga dokumentong ito ay naglalaman ng detalyadong listahan ng mga “allocables” o pondong nakalaan para sa bawat distrito, na umaabot sa nakahihilong halaga.

Ang ‘Flip-Flopping’ ni Secretary Dizon

Isang malaking katanungan ang bumabagabag sa publiko: Bakit biglang nagbago ang ihip ng hangin kay Secretary Dizon?

Ayon sa salaysay ni Leviste, noong una ay bukas at kooperatiba si Dizon. Sa katunayan, ang kalihim pa umano ang nag-utos na ibigay ang mga files kay Leviste noong Setyembre. Subalit, matapos mapagtanto ni Dizon ang bigat at “severity” ng nilalaman ng mga dokumento—at kung sino-sino ang mga tatamaan—bigla itong kumambyo.

“On the night that I got the documents, he realized how severe the consequences to some of the people,” pahayag ni Leviste. Dagdag pa niya, tila natakot ang kalihim dahil maraming maimpluwensyang pulitiko at kongresista ang malalagay sa alanganin kapag isinapubliko ang detalye ng kanilang bilyon-bilyong pondo.

Mula sa pagiging transparent, naging mailap ang DPWH. Ang dating plano na sila mismo ang maglalabas ng impormasyon ay napalitan ng pakiusap na huwag na munang ilabas ito sa publiko. Ito ang nagtulak kay Leviste na siya na mismo ang mag-upload ng mga dokumento sa social media, kasama ang ebidensya ng kanilang email correspondence, upang patunayan na hindi gawa-gawa ang kaniyang hawak na datos.

Ang Laman ng ‘Pandora’s Box’

Ano nga ba ang nilalaman ng mga dokumentong ito na labis na ikinakatakot ng mga nasa kapangyarihan?

Ayon sa pagsisiwalat, makikita sa listahan ang hindi pantay na distribusyon ng pondo. May mga distrito na nakakakuha ng higit walong bilyong piso, samantalang ang iba ay kakarampot lamang. Mas nakakabahala ang detalye na malaking bahagi ng pondong ito ay nakalaan sa mga “flood control projects”—isang uri ng proyekto na matagal nang inuugnay sa korapsyon, ghost projects, at substandard na gawa.

Ang ganitong uri ng “insertion” sa budget ay matagal nang problema ng bansa, ngunit ang pagtanggi ng DPWH na kumpirmahin ang sarili nilang datos ay nagbibigay ng impresyon na mayroon silang pinagtatakpan. “Takot siya kasi ang dami pong mga congressman na involved doon. Bilyon-bilyon po ang mga insertions,” mariing pahayag ng isang political commentator.

Ang Tugmaang Leviste at Lacson

Upang lalong pagtibayin ang katotohanan ng mga dokumento, lumabas na rin ang mga ulat na tugma ang datos ni Leviste sa mga impormasyong nakuha ni Senator Ping Lacson mula sa ibang source. Ibig sabihin, iisa ang tinutukoy ng iba’t ibang whistleblower: may bilyon-bilyong pisong pondo na pinagpasa-pasahan at inilalaan sa mga proyektong kaduda-duda.

Kung maging ang mga beteranong senador ay nakakakita ng parehong pattern, lalong nalalagay sa alanganin ang kredibilidad ni Secretary Dizon kung patuloy siyang magmamaang-maangan. Ang tanong ng bayan: Para kanino ba talaga ang loyalty ng kalihim?

Takot o Protektor?

Sa mata ng publiko at mga kritiko, dalawa lang ang posibleng dahilan ni Secretary Dizon. Maaaring siya ay takot na mawalan ng pwesto kung babanggain niya ang mga makapangyarihang alyado ng administrasyon, o siya ay sadyang naglalaro sa pulitika upang protektahan ang interes ng iilan.

Tinawag na “halik-pwet” sa administrasyon ang gawi ng kalihim, sa kabila ng kaniyang reputasyon noon bilang isang mahusay na technocrat. Ang kaniyang pananahimik ay tinitignan bilang pag-abandona sa kaniyang tungkulin sa taumbayan kapalit ng pansariling kaligtasan sa pulitika.

“Ikaw Secretary Vince, ito lang yung payo ko sayo. Huwag kang loyal sa mga politician. Be loyal to the Filipino people,” ito ang hamon na umalingawngaw sa social media. Kung naniniwala siyang para sa kabutihan ng bayan ang kaniyang posisyon, hindi siya dapat matakot na panindigan ang katotohanan, kahit pa sino ang masagasaan.

Ang Hamon sa Kinabukasan

Ang isyung ito ay hindi lamang laban ni Congressman Leviste kontra sa DPWH. Ito ay laban ng bawat Pilipinong nagbabayad ng buwis na umaasang mapupunta sa tama ang kanilang pinaghirapan. Ang bawat bilyong pisong nawawala o napupunta sa mga “ghost projects” ay bilyong pisong ninanakaw mula sa edukasyon, kalusugan, at tunay na serbisyo publiko.

Habang patuloy na umiiwas si Secretary Dizon sa pag-authenticate ng mga dokumento, lalong lumalakas ang hinala ng taumbayan. Ang hamon ngayon ay nasa kaniyang mga kamay: Panindigan ang katotohanan at maging bayani ng transparency, o manatiling sunud-sunuran sa sistema ng bulok na pulitika. Sa huli, ang taumbayan pa rin ang huhusga, at base sa lamig ng pagtanggap nila sa kasalukuyang administrasyon, mukhang gising na ang mamamayang Pilipino.