“May lihim sa aming aparador na hindi ko alam kung handa akong malaman—isang nakakatakot na katotohanan na magpapabago sa lahat ng akala kong alam ko tungkol sa aking asawa.”

Nakatitig ako sa bintana habang unti-unting lumalamlam ang hapon sa likod ng mga punong mangga. Napakatahimik ng maliit naming dalawang palapag na bahay; tanging ang tiktak ng orasan at ang mahinang ihip ng hangin sa kurtina ang naririnig. Sampung araw na ang nakalipas mula nang umalis si Cardo para sa trabaho sa Maynila. Sinabi niya na babalik siya pagkalipas ng kalahating buwan at binalaan akong mag-ingat at bantayan ang aming tahanan.

Sanay na ako sa madalas niyang pag-alis, ngunit sa pagkakataong ito, may kakaibang bigat at pangamba sa dibdib ko. Normal naman ang lahat sa simula—nagtrabaho ako sa tindahan ng pananahi, nagluluto ng hapunan, tumatawag kay Cardo. Ang mainit niyang boses sa telepono, “Ayos lang ako. Maayos ang trabaho. Miss na miss kita,” ay nagbibigay ng kaunting ginhawa.

Ngunit sa ikatlong gabi, narinig ko ang kakaibang kaluskos sa aming silid-tulugan. Parang mahina, hindi lantad, mula sa aparador. Sa una inisip kong hangin lang iyon o daga dahil lumang-luma na ang bahay. Sinubukan kong ipagwalang bahala, pinatay ang ilaw, at natulog.

Pagdating ng ikalimang gabi, mas malinaw ang tunog—parang may lihim na nagbubukas at nagsasara ng aparador sa tuwing ipipikit ko ang mata. Bumangon ako, pinailawan ang kwarto, ngunit wala—maayos ang lahat. Sinabi ko sa sarili na nami-miss ko lang si Cardo, kaya sensitibo ako. Ngunit lumalaki ang pangamba ko; tuwing gabi, natatakot akong matulog… Ang buong kwento!⬇️

Isang hapon, dumaan si Aling Celia, ang kapitbahay. Nang ikuwento ko ang tungkol sa tunog, lumaki ang kanyang mata. “Anak, kaninong lumang aparador ‘yan? Dapat mong tingnan. Baka may daga. O baka may naiwan na hindi malinis.” Nang marinig iyon, biglang ginaw sa akin.

Gabing iyon, nakabaluktot ako sa kumot, habang ang sinag ng buwan ay bumagsak sa aparador, nagbubuo ng mahaba at nakakatakot na anino. Kinabukasan, nagpasya akong linisin ang kwarto. Nang buksan ko ang aparador, maayos ang lahat—ngunit sa sahig may maliit na bitak na sapat lang para ipasok ang daliri ko.

Tumawag ako kay Cardo. “May naririnig akong tao sa aparador,” sabi ko. Matigas ang boses niya, “Ligaya, baka daga lang ‘yan. Pag-uwi ko titingnan ko.” Tumahimik ako, mabigat ang loob. Palagi niyang sinasabi na emosyonal lang ako, ngunit sa pagkakataong ito, alam kong hindi guni-guni ang takot ko.

Nang gabi ay ni-lock ko ang pinto, naglagay ng upuan sa harap ng aparador bago natulog. Ngunit bandang alas-dos ng madaling araw, muling narinig ang kaluskos. Nang bumangon, nanginginig ang mga kamay ko. Napaiyak ako sa takot. Kinailangan kong malaman ang totoo.

Hinila ko ang pinto ng aparador, at sa loob, isang lumang sako ang sumalubong sa akin. Nang buksan ko ito, isang matapang na amoy ang tumama sa ilong ko—lumang panyong may bahid ng dugo at ilang lumang larawan. Isa sa larawan, si Cardo at isang hindi pamilyar na babae at isang sanggol. Tulala akong umupo, hindi makapaniwala.

Dalawang araw ang lumipas bago umuwi si Cardo. Nang dumating siya, naramdaman ko ang bigat sa dibdib ko. Umupo kami sa sala. “Cardo, may tinatago ka ba sa akin?” tanong ko, ang boses ko nanginginig. Napahinto siya, ngumiti ng pilit, at dahan-dahan umamin.

“Ang bata sa larawan, anak ko. Hindi ko sinadyang itago ito sa iyo.” Ang puso ko’y tila nadurog. Pinaiyak ako ng galit, kirot, at awa. Ang nakaraan ni Cardo, ang lumang lihim, bumalik sa aming buhay, tila gising na multo sa aparador na nagsilbing babala.

Ngunit mas malalim ang katotohanan: ang babae, si Jasmine, ay patay na sa stage 4 liver cancer apat na taon ang nakalipas. Ang bata ay nawala sa mga mata niya, iniwan sa alaala ng nakaraan. Ang mga sulat, larawan, at lumang kahon ay para ipaalala sa amin na may mga lihim na hindi kailanman natatapos.

Pagdating ng gabi, nakaupo ako sa tabi ng aparador, hawak ang isang lumang larawan ng bata sa harap ng lumang gate, basang-basa at punit. Ang sulat kamay, malabo ngunit malinaw: “Miss na miss ko ang bahay, papa.” Ang hangin sa silid ay malamig, at ang bawat kaluskos ay tila boses mula sa nakaraan na nagmumungkahi ng panibagong simula.

Alam kong kailangan naming harapin ang lahat ng ito—ang nakaraan, ang mga lihim, at ang natitirang tanong tungkol sa anak na iyon. At sa gitna ng dilim, pangamba, at kawalang-katiyakan, natutunan kong ang pinakamalaking katakutan ay hindi ang multo ng bahay kundi ang katotohanan na minsan ay itinago sa ating mga minamahal.

Ngunit sa wakas, hawak ni Cardo ang aking kamay, at ramdam ko ang kanyang presensya. Magkasama kaming haharap sa nakaraan, sa misteryo, at sa mga lihim na bumabalot sa aming buhay. Ang tunog ng aparador ay humina, tila natutunang makipag-usap, at sa unang liwanag ng umaga, bumalik ang katahimikan—ngunit alam naming hindi pa tapos ang lahat, may natitirang sikreto na naghihintay na matuklasan.