“Isang umaga, isang tawag, at isang katotohanang pilit kong tinatakasan. Hindi ko alam na sa araw na iyon, haharapin ko ang lahat ng utang, takot, at pag-asang matagal kong kinikimkim para sa anak ko.”

Kung may oras na pwedeng pigilan at ulitin, pipiliin ko ang bawat umagang hindi ako kinakapos. Ako si Mira Alonso, at sa lumang paupahan sa Barangay San Rock, ang oras ay parang tubig sa basag na gripo. Kahit anong pigil, tuloy pa rin ang pagtulo.

Nagigising ako bago pa maghuni ang mga ibon. Hindi dahil masipag ako sa mata ng iba, kundi dahil kailangan. Sa kisame ng maliit naming kwarto, may mga patak ng tubig na sinasalubong ng palanggana. Sa tabi ng kama, may manipis na kurtinang nagsisilbing pader namin ng anak kong si Ellie.

Walong buwang gulang pa lang siya. Malambot ang pisngi, pero kapag umiyak, parang buong mundo ang humihingi ng sagot. Kinarga ko siya habang mahina kong binubulong, “Andito si mama.”

Kinapa ko ang bote. Tuyo. Naubos na ang huling sukatan ng gatas kagabi. Sa gilid ng bintana, dalawang diaper na lang ang natitira. Kaunting bigas. Isang garapon ng asin. Isang pakete ng kape na halos pulbos na lang.

Tumunog ang cellphone ko. Luma, may basag ang screen. Hindi ko kailangang tingnan. Alam ko na kung sino. Cynthia Braganza. Pinatay ko ang tunog, pero tumunog ulit. At ulit. Parang pinipiga ang dibdib ko sa bawat ring.

“Ma, may tumatawag na naman.” Dumungaw si Tala, ang kaibigan kong pansamantalang kasama sa kwarto.

“Si Cynthia,” maikli kong sagot.

“Magkano na lang ba kulang mo?” tanong niya.

Napatingin ako sa sahig. Hindi ko na alam kung kailan nagsimula ang lahat. Ang alam ko lang, bawat araw, mas humihigpit ang pagkakasakal ng utang.

Lumabas ako ng paupahan, pasan ang anak ko. Naamoy ko ang tuyo, ang lumang kahoy, ang murang sabon. Sa ibaba, nandoon si Nika, ang landlady, hawak ang ledger na parang listahan ng mga kasalanan.

“Wala ba kayong gatas?” tanong niya.

“Meron pa po sana,” sagot ko, kahit alam kong kasinungalingan.

Paglampas ko, narinig ko ang mahina niyang boses. “Kung may sobra akong lugaw, padadalhan kita.”

Hindi ako lumingon, pero uminit ang mata ko.

Naglakad ako papunta sa laundry shop ni Aling Isabel. Dito ako nagpa part time. Tiklop ng damit, buhat ng basang bedsheet, parang buhat ko ang buong mundo.

Nakiusap ako kay Jana, kahit piso lang. Limampu ang inabot niya. Hindi na raw kailangang ibalik. Parang may bumalik na hangin sa baga ko.

Nag deliver ako ng ulam kay Mang Nestor. Binigyan niya ako ng pandesal. “Kain ka,” sabi niya. “Kailangan mo ring mabuhay.”

Sa botika, tinanong ko kung magkano ang gatas. Mahal. Masyadong mahal. Binigyan ako ni Kuya Jigs ng maliit na sachet. Bayaran ko na lang daw kapag kaya ko.

Pag-uwi ko, tumunog ulit ang cellphone. Sinagot ko na.

“Apat na araw ka nang hindi nagbabayad,” malamig na sabi ni Cynthia. “Mamaya pupunta ako diyan.”

Nanginig ang kamay ko. Dala ko ang anak ko, ang maliit na gatas, at ang takot na parang batong nakapatong sa balikat. Pero hindi ako bumagsak.

Kinabukasan, nilagnat si Ellie. Dinala ko siya sa Health Center. May donasyon daw na gatas. Hindi utang. Tulong. Pumayag ako, kahit masakit sa pride. Anak ko ang nakataya.

Pagkatapos, pumunta kami sa job fair. Hawak ko ang resume na parang manipis na papel ng pag-asa. Isang booth, isang tanggi. Isa pa, isa pang tanggi. Dahil may anak ako. Dahil wala akong diploma.

Hanggang makarating ako sa dulo. Miss Rowena Lazo. Matulis ang tingin. Tinimbang niya ako, pati ang anak ko.

“Bakit ka naghahanap ng trabaho?” tanong niya.

“Kasi wala kaming ibang aasahan,” sagot ko.

May opening daw. Interview next week. Kailangan ng IDs at NBI sa loob ng sampung araw. Sampung araw.

Biglang may sigawan. Pumasok si Cynthia sa gym. Pinahiya niya ako sa harap ng lahat. Parang gusto kong matunaw sa sahig.

Pero may tumayo para sa akin. Pinatigil siya. Umalis siya na may banta.

Pag-uwi ko, dala ko ang kahon ng gatas at ang bigat ng deadline. Sampung araw para patunayan na kaya kong lumampas sa pintong matagal nang nakasara.

Hindi pa natatapos ang gabi, may tumawag ulit. Si Dario. Ama ng anak ko. Nangumusta, pero may hinihingi. Pabor. Pera.

Hindi pa ako nakakasagot, may kumatok nang malakas sa pinto. Si Cynthia. Dumating na naman ang takot.

Hinarap ko siya. Sinabi ko ang matagal ko nang kinikimkim. “Hindi mo ako tinulungan. Pinahiram mo ako para may hawak ka sa akin.”

Umalis siya, iniwan ang banta.

Naupo ako sa sahig. Hawak ang papel ng interview. Sampung araw. Pero bukas pa lang, gigibain na niya ako.

Sa gitna ng takot, tumingin ako kay Ellie. Huminga siya nang pantay. Doon ko naintindihan. Hindi ako pwedeng sumuko.

Kinabukasan, naglakad ako papunta sa barangay. Nag-apply ng ID. Nag-ipon ng pamasahe. Humingi ng tulong. Hindi madali. Hindi rin mabilis. Pero bawat hakbang, may kaunting tapang.

Hindi ko alam kung anong mangyayari sa interview. Hindi ko alam kung titigil si Cynthia. Pero alam ko, sa bawat umagang bumabangon ako para sa anak ko, may laban akong pinipiling ipanalo.

At sa araw na iyon, kahit nanginginig, pinili kong lumaban. Hindi dahil sigurado akong mananalo, kundi dahil hindi na ako pwedeng umatras.