Sa bawat administrasyon, ang tiwala ng taumbayan ang nagsisilbing pundasyon ng kapangyarihan. Ngunit sa paglipas ng panahon sa ilalim ng pamumuno ni Pangulong Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr., tila ang pundasyong ito ay unti-unti nang naaagnas, tinatangay ng agos ng mga kontrobersya at hinala ng malawakang katiwalian. Sa gitna ng bagyong ito ay nakatayo ang isang tao na nasa krus-na-daan ng kasaysayan: si Department of Public Works and Highways (DPWH) Secretary Vince Dizon.

Ang isyu? Ang bilyun-bilyong pisong pondo na nakapaloob sa tinatawag na “allocables” at “insertions”—mga terminong teknikal ngunit may simpleng kahulugan: pera ng bayan na pinaghahatian ng mga nasa kapangyarihan. Ang nagbukas ng kahon ni Pandora ay walang iba kundi si Congressman Leandro Leviste, na bitbit ang tapang at mga dokumentong naglalantad sa tunay na kalagayan ng kaban ng bayan.

Ang Hamon ng Katapatan

Nagsimula ang lahat sa isang simpleng hamon. Isang panawagan para sa transparency at accountability. Ang mensahe para kay Secretary Vince Dizon ay malinaw at direktra: “Maging tapat ka sa taumbayang Pilipino, hindi sa mga pulitiko.”

Sa isang lipunang uhaw sa katotohanan, ang pananahimik ay isang nakakabinging sagot. Ang administrasyong Marcos, na ayon sa mga obserbasyon ay “palubog na ng palubog,” ay nahaharap sa isa sa pinakamatinding pagsubok nito. Ang madalang na paglabas ng Pangulo at ang mga pilit na pagdepensa ng mga tagapagsalita nito ay tila mga senyales ng isang gobyernong nasa “defensive mode.” Ngunit ang tunay na laban ay wala sa Malacañang, kundi nasa mga dokumentong hawak ni Leviste at sa desisyon ni Sec. Vince kung papanigan niya ang katotohanan o ang kanyang mga “bossing” sa pulitika.

Ang Misteryo ng “Allocables”

Ano nga ba ang laman ng mga dokumentong ito na tila kinatatakutan ng marami? Ayon kay Congressman Leviste, ito ay detalyadong listahan ng mga “allocable budgets” para sa iba’t ibang kongresista. Hindi ito barya-barya. Pinag-uusapan natin dito ang bilyun-bilyong piso na inilalaan sa mga distrito, na kadalasan ay walang malinaw na basehan kung bakit ganoon kalaki ang halaga.

Ang nakakagulat, ang Malacañang ay mabilis na naghugas-kamay, tinawag na “hearsay” o sabi-sabi lamang ang mga nasabing dokumento. Ito ang klasikong estratehiya ng pagtatanggi—kung hindi aaminin, hindi totoo. Ngunit dito nagkakamali ang administrasyon. Si Leviste ay hindi pumunta sa gera ng walang bala.

Sa isang matapang na pahayag, ibinunyag ni Leviste na ang mga dokumentong ito ay hindi gawa-gawa lamang. Mismong si Secretary Vince Dizon ang nakakita nito. Sa katunayan, may “paper trail” o ebidensya ng komunikasyon. Sinabi ni Leviste na personal niyang in-email ang mga files kay Sec. Vince noong Oktubre pa. Mas matindi pa rito, noong Setyembre 4, si Sec. Vince mismo ang humingi ng mga files at nangakong siya ang maglalabas nito sa publiko.

Kaya’t ang tanong ng bayan: Bakit biglang kambiyo? Bakit biglang “hindi ko alam” at “hearsay” na ang linya ng Kalihim ng DPWH?

Takot sa “Severe Consequences”

Ang sagot ay maaaring matagpuan sa bigat ng mga pangalang nakalista sa dokumento. Ayon kay Leviste, noong una ay tila kasangga niya si Sec. Vince sa pagnanais ng reporma. Gusto nilang linisin ang sistema. Ngunit nang makita ni Dizon ang lawak at lalim ng listahan—kung sino-sinong kongresista ang makikinabang at kung gaano kalaki ang pera—tila umatras ang kanyang tapang.

Binanggit ang katagang “severe consequences.” Ito ang kinatatakutan. Kung lalabas ang katotohanan at mao-authenticate ang mga dokumento, hindi lang trabaho ang mawawala, kundi posibleng gumuho ang alyansa ng mga pulitiko na sumusuporta sa administrasyon.

Isipin ninyo ang implikasyon: Kung aaminin ng DPWH na totoo ang listahan, aaminin din nila na totoo ang “insertions.” Aaminin nila na ang budget process ay isang lutong-makaw kung saan ang mga malalakas sa administrasyon, tulad nina Sandro Marcos at Congressman Abante na partikular na binanggit, ay nakakakuha ng malalaking hiwa ng budget habang ang iba ay namumulot ng mumo.

Ang Disparity at ang Flood Control Scam

Isa sa pinakakritikal na puntong inilabas ay ang “disparity” o ang hindi makatarungang paghahati-hati ng pondo. May mga distrito na wala pang isang bilyon ang budget, habang ang iba ay umaabot sa lima o sampung bilyon. Anong klaseng batayan ito? Mas mahalaga ba ang buhay ng mga nakatira sa distrito ng kaalyado ng Pangulo kaysa sa distrito ng oposisyon?

At saan napupunta ang malaking bahagi ng pondong ito? Sa “flood control projects.” Ito ang paboritong pagkunan ng kickback ayon sa mga kritiko. Bakit? Dahil mahirap i-audit ang tubig. Kapag bumaha, madaling sabihin na “nasira” o “inanod” ang proyekto. Dito pumapasok ang hinala ng “ghost projects” at substandard na imprastraktura.

Nakikita natin ito tuwing may bagyo. Bilyun-bilyon ang budget sa flood control, pero lubog pa rin ang Pilipinas. Ang expose ni Leviste ay nagbibigay ng koneksyon—kaya pala hindi nasosolusyunan ang baha ay dahil ang pondo ay posibleng “allocable” na napupunta sa bulsa ng iilan sa halip na sa semento at bakal na dapat sana’y poprotekta sa mamamayan.

Ang Resibo ni Leviste

Hindi matatawaran ang kredibilidad ng mga isiniwalat ni Leviste dahil hindi siya nag-iisa. Binanggit niya na maging si Senator Ping Lacson, isang beteranong mambabatas na kilala sa pagbabantay sa budget, ay may hawak na ring impormasyon. Maging ang iba’t ibang media outlets ay nakakakuha na ng parehong datos mula sa iba’t ibang sources.

Ito ay nagpapatunay na ang “Cabral Files” o ang mga dokumentong hawak ni Leviste ay hindi iisang source lamang. Ito ay kalat na sa loob ng sistema. Ang tanging kulang na lang ay ang “authentication” o ang opisyal na pag-amin ni Secretary Vince Dizon.

Ang pagtanggi ni Dizon na i-authenticate ito, sa kabila ng pagkakaroon ng mga email receipts, ay nagpapakita ng isang desperadong pagtatangka na pagtakpan ang baho. Ngunit sa panahon ng social media at digital footprints, mahirap nang magtago. Ang bawat “denial” ay lalo lamang nagpapadiin sa kanila sa hukay ng pagdududa.

Si Sec. Vince: Takot o Halik-Pwet?

Sa puntong ito, dalawa lang ang maaaring kahinatnan ng tingin ng tao kay Secretary Vince Dizon. Una, siya ay “takot.” Takot sa mawalan ng pwesto, takot sa ganti ng mga kongresista, takot sa galit ng Malacañang. Ito ay natural na reaksyon ng tao, ngunit hindi katanggap-tanggap para sa isang lingkod bayan na nanumpa sa tungkulin.

Ang pangalawa, at mas masakit na posibilidad, ay siya ay naging “halik-pwet” o sunud-sunuran na lamang sa kagustuhan ng nakakataas, kahit alam niyang mali. Ang tawag dito ay “complicity.” Kapag alam mo ang krimen at wala kang ginawa, kasabwat ka.

Ang vlogger at si Leviste ay nagkakaisa sa pananaw na si Dizon ay “playing politics.” Sinusubukan niyang balansehin ang lahat para walang magalit sa kanya sa itaas. Pero nakalimutan niya ang nasa ibaba—ang taumbayan. Ang taumbayan na nagbabayad ng buwis para sa mga proyektong hindi nila napapakinabangan. Ang taumbayan na nalulunod sa baha habang ang mga kongresista ay nalulunod sa pera.

Ang Epekto sa Administrasyong Marcos

Ang isyung ito ay hindi lamang tungkol kay Dizon o Leviste. Ito ay direktang sumasalamin sa liderato ni Pangulong Marcos Jr. Ang pangako ng “Bagong Pilipinas” ay nagiging “Bagong Modus” sa mata ng marami. Kung ang transparency ay wala sa DPWH, na siyang may pinakamalaking budget sa imprastraktura, paano pa sa ibang ahensya?

Ang imahe ng Pangulo ay nakasalalay sa kakayahan ng kanyang mga itinalagang opisyal na maging tapat. Sa bawat araw na pinipili ni Dizon na manahimik at hindi i-authenticate ang mga dokumento, ay araw na nababawasan ang kredibilidad ng administrasyon. Ang “silence” ni BBM sa mga isyung ito at ang pagdepensa ng kanyang mga “Auntie Claire” ay hindi sapat para pawiin ang hinala ng publiko.

Huling Panawagan: Oras na ng Pagpapasya

Sa huli, ang bola ay nasa kamay ni Secretary Vince Dizon. Ang panawagan ng vlogger ay simple ngunit makapangyarihan: “Isipin mo ang iyong reputasyon.” Ang posisyon ay panandalian lamang, ang administrasyon ay nagpapalit tuwing anim na taon, pero ang pangalan at dangal ay dadalhin mo hanggang sa huli.

Ang hamon ay nananatili: I-authenticate ang mga dokumento. Ilabas ang katotohanan. Hayaan na magalit ang mga pulitiko, huwag lang ang taumbayan na siyang tunay na nagluklok sa kanila sa pwesto. Kung totoo ang mga “allocables” at “insertions,” karapatan ng bawat Pilipino na malaman kung saan napupunta ang bawat sentimo ng kanilang buwis.

Huwag tayong magbulag-bulagan. Ang laban ni Leviste ay laban nating lahat. Kung hahayaan nating matabunan ito ng takot at pulitika, tayo rin ang talo sa huli. Ang transparency ay hindi hinihingi, ito ay idinedemanda. At ngayon, ang demand ng bayan ay hustisya at katotohanan.

Secretary Vince, nakikinig ang buong Pilipinas. Ano ang pipiliin mo: Ang proteksyon ng iilan o ang kapakanan ng sambayanan?