Sa gitna ng mainit na usapin tungkol sa imbestigasyon ng International Criminal Court (ICC) sa Pilipinas, isang viral na post ang nagbigay ng bagong anggulo sa geopolitical stage. Ayon sa mga ulat, hayagang sinusuportahan ni Russian President Vladimir Putin si dating Pangulong Rodrigo Duterte laban sa nasabing korte. Ngunit higit pa sa salita, ang mga dambuhalang bansa tulad ng Russia at Estados Unidos ay nagsagawa na ng mga aktwal na hakbang na naglalayong tuluyang paralisahin ang operasyon ng ICC.

Ang “Showdown” sa Moscow at Washington
Nagsimula ang tensyon nang magpalabas ang ICC ng arrest warrant laban kay President Putin dahil sa digmaan sa Ukraine. Hindi ito pinalampas ng Russia, na hindi naman miyembro ng ICC. Isang lokal na korte sa Moscow ang bumanat at sinentensyahan ang mismong President ng ICC na si Judge Tomoko Akane at walo pang prosecutor ng 3 hanggang 15 taong pagkakabilanggo. Inilagay din sila sa “international wanted list” ng Russia.

Hindi rin nagpahuli ang Estados Unidos. Bagama’t hindi rin sila kasapi ng ICC, nagpataw si US President Donald Trump ng mabibigat na sanction sa lahat ng mga judges at prosecutors ng korte. Ito ay matapos maglabas ang ICC ng warrant laban kay Israeli PM Benjamin Netanyahu at mag-imbestiga sa umano’y war crimes ng US sa Afghanistan. Ang mga parusang ito ay hindi biro: pagkansela ng US visa habambuhay, pag-freeze ng mga ari-arian sa Amerika, at pagharang sa lahat ng bank accounts at credit cards ng mga opisyal ng ICC.

ICC: Isang “Court of Last Resort” na Walang Kamay?
Ipinaliwanag sa mga ulat na ang ICC ay itinatag sa ilalim ng Rome Statute bilang isang “Court of Last Resort.” Nangangahulugan ito na papasok lamang ang korte kung napatunayang ang pambansang sistema ng hustisya ng isang bansa ay hindi na gumagana o ayaw nang gampanan ang tungkulin nito. Hindi nito nilalayon na palitan ang mga lokal na korte ng isang bansa.

Gayunpaman, pinuna ng mga kritiko ang kawalan ng sariling “enforcement arm” o armado ng ICC. Nagtatanong ang marami: Paano makakapag-aresto ang isang institusyon kung wala silang sariling pulis o militar, lalo na sa mga bansang hindi naman lumagda sa kasunduan? Ang pag-alis ng Pilipinas sa Rome Statute noong 2019, alinsunod sa Article 127, ay lalong nagpatibay sa argumento na wala nang hurisdiksyon ang korte sa bansa.

Ang Babala ni Jay Sonza: Paralisadong ICC
Ayon sa beteranong mamamahayag na si Jay Sonza, ang mga sanction ng Amerika ay magsisilbing “death blow” sa operasyon ng ICC. Dahil kontrolado ng US ang pandaigdigang sistema ng pananalapi, ang pag-freeze sa mga asset ng ICC ay nangangahulugang mawawalan sila ng pambayad sa kuryente, tubig, at maging sa pasahod ng mga husgado. Kabilang sa mga na-sanction ay ang hukom na humahawak sa kaso ni Duterte, si Judge Reine Alapini-Gansy.

Binigyang-diin din ni Sonza ang dilemma na kakaharapin ng administrasyong Marcos Jr. Dahil sa malapit na alyansa ng Pilipinas sa US, maaaring mapilitan ang bansa na sumunod sa panawagan ni Trump na magpataw din ng kaparehong parusa sa ICC. “Kapag ikaw ay ally tapos patumpik-tumpik ka, wala kang kwentang bansa sa kanila,” babala ni Sonza.

Konklusyon: Soberanya vs. Global Accountability
Ang hidwaan sa pagitan ng mga makapangyarihang bansa at ng ICC ay nagpapakita ng isang malaking bitak sa international criminal justice system. Habang ang Venezuela ay umatras na rin at ang Tsina ay nagpapahayag ng pagkadismaya, nananatili ang tanong: Paniningil na ba ito ng mundo o simula na ng pagbagsak ng kapangyarihan ng ICC?

Sa huli, ang balanse sa pagitan ng pambansang soberanya at pandaigdigang accountability ay nananatiling isang mabuway na tali. Para sa Pilipinas, ang usaping ito ay hindi lamang legal, kundi isang matinding pagsusuri sa ating paninindigan sa gitna ng nagbabanggaang pwersa ng mundo.