Sa mundo ng pulitika, bihirang makakita ng mga galaw na hindi agad ramdam, ngunit sa huli ay may mabigat na epekto. Minsan, ang pinakamalalakas na hakbang ay yaong hindi agad ipinagsisigawan. Sa ilalim ng administrasyon ni Pangulong Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr., may mga pangyayaring unti-unting nagbukas ng tanong sa isipan ng publiko: may mas malalim bang plano sa likod ng tila katahimikan ng Malacañang, lalo na pagdating sa isyu ng nakaraang administrasyon ni dating Pangulong Rodrigo Duterte?

Sa unang tingin, parang walang direktang banggaan. Walang araw-araw na patutsada, walang lantad na giyera ng salita. Ngunit habang tumatagal, may mga piraso ng impormasyon at alegasyon na muling lumilitaw—mga isyung matagal nang binabanggit ng dating Senador Antonio Trillanes IV. At dito nagsisimulang uminit ang usapan: bakit tila ngayon lamang nagkakaroon ng mas malinaw na espasyo ang mga paratang na ito? At bakit si Trillanes, isang dating kritiko hindi lang ng mga Duterte kundi pati ng mga Marcos, ang muling nasa sentro ng eksena?

Kung babalikan ang kasaysayan, kilala si Trillanes bilang walang takot na kritiko ng administrasyong Duterte. Sa loob ng maraming taon, sunod-sunod ang kanyang mga pahayag tungkol sa umano’y katiwalian, mga lihim na yaman, at mga transaksyong dapat umanong silipin ng taumbayan. Noon, para sa marami, ito ay itinuturing na ingay lamang ng isang politiko na nasa oposisyon. Ngunit ang tanong ngayon: paano kung ang mga alegasyong iyon ay hindi basta-basta mawawala, kundi hinihintay lamang ang tamang oras?

Nang magsimula ang administrasyon ni Pangulong Marcos Jr., marami ang nagtataka kung bakit tila neutral ang kanyang tindig. Wala siyang agarang pag-atake laban sa mga Duterte, kahit pa malinaw na may tensyon sa pagitan ng dalawang kampo. Para sa ilan, ito ay senyales ng kahinaan. Para naman sa iba, ito ay isang maingat na pagbasa sa pulitikal na sitwasyon—isang hakbang para patatagin muna ang sariling pamumuno bago sumabak sa mas malalaking laban.

Habang tahimik ang Malacañang, si Trillanes ay patuloy sa kanyang mga pahayag. Paulit-ulit niyang binabanggit ang umano’y mga bank account, ang papel ng iba’t ibang ahensya ng gobyerno, at ang posibilidad ng mas malalim na imbestigasyon sa Senado o sa iba pang institusyon. Ang kaibahan ngayon, mas marami ang nakikinig. Hindi dahil mas malakas ang kanyang boses, kundi dahil nagbago ang konteksto.

Isa sa mga madalas na binabanggit ng mga tagamasid ay ang konsepto ng tiyempo. Sa pulitika, hindi sapat na may hawak kang impormasyon; kailangan mo ring malaman kung kailan ito ilalabas. Ang maagang pag-atake ay maaaring magdulot ng matinding resistensya. Ang huling pag-atake, kapag handa na ang entablado, ay mas tumatagos. Sa ganitong lente tinitingnan ng ilan ang mga nangyayari ngayon—parang unti-unting hinahanda ang publiko sa mas seryosong usapan.

May mga nagsasabing ginamit ni Pangulong Marcos Jr. ang estratehiyang hindi direktang pagharap. Sa halip na siya mismo ang manguna sa pagbubunyag, hinayaan niyang ang isang dating kalaban ang magsalita. Sa ganitong paraan, nananatili siyang tila nasa itaas ng gulo, habang ang diskurso ay umuusad sa sarili nitong takbo. Para sa mga sumusuporta sa ganitong pananaw, ito raw ang klase ng pulitikang hindi emosyonal, kundi kalkulado.

Lumalakas pa ang ganitong interpretasyon dahil sa mga ulat na tila unti-unting nawawalan ng matibay na alyado ang kampo ng dating pangulo, lalo na sa loob ng ilang institusyon. May mga pahayag na nagsasabing ang suporta ng ilang sektor ay mas malinaw na nakaposisyon na sa kasalukuyang administrasyon. Totoo man o hindi ang mga ito, malinaw na may pagbabago sa balanse ng kapangyarihan.

Hindi rin mawawala sa usapan ang papel ng media at social media. Sa panahon ngayon, hindi na sapat ang press release o privilege speech. Ang laban ay nangyayari rin sa live broadcasts, sa mga pagdinig na pinapanood ng libo-libo, at sa opinyon ng mga undecided na unti-unting bumubuo ng sariling konklusyon. Kapag ang ebidensya ay inilalatag sa harap ng publiko, mahirap na itong baluktutin sa pamamagitan lamang ng paliwanag pagkatapos ng pangyayari.

Dito pumapasok ang ideya na ang tunay na lakas ng isang lider ay hindi nasusukat sa lakas ng boses o tapang ng pananalita. Sa halip, ito ay nakikita sa kakayahang manatiling kalmado habang gumagalaw ang mas malalalim na mekanismo ng pamahalaan. Para sa mga naniniwala sa estratehiya ni Pangulong Marcos Jr., ito raw ang kanyang ipinapakita—ang kakayahang maghintay, magbasa ng sitwasyon, at kumilos kapag ang lahat ay handa na.

Bakit nga ba si Trillanes? Para sa ilan, simple ang sagot: siya ang may mahabang karanasan sa pagsisiyasat at pagbubunyag. Kilala na siya ng publiko bilang matigas ang ulo at hindi madaling patahimikin. Kung may isang taong kayang magsalita nang diretsahan, kahit pa maging kontrobersyal, siya iyon. Sa ganitong setup, nagiging parang “insurance policy” siya—isang pwersang maaaring lumabas kapag kailangan.

Hindi rin maikakaila ang simbolismo ng paggamit sa isang dating kalaban. Sa pulitika, ang ganitong galaw ay nagpapadala ng mensahe: walang permanenteng kaaway, at walang permanenteng kaalyado. Ang mahalaga ay ang interes ng kasalukuyang laban. Para sa mga kritiko, ito ay mapanganib at maaaring magdulot ng kalituhan. Para naman sa mga sumusuporta, ito ay patunay ng pragmatismo.

Sa huli, ang tanong ay hindi lamang kung may master plan nga ba si Pangulong Marcos Jr., kundi kung paano ito huhusgahan ng taumbayan. Ang mga susunod na buwan ang magsisilbing sukatan. Lalabas ba ang mga ebidensya? Magkakaroon ba ng pormal na mga proseso na hahantong sa mas malinaw na sagot? O mananatili itong usapan at haka-haka sa larangan ng opinyon?

Ang malinaw sa ngayon, nagbabago ang kwento. Ang mga dating tahimik na usapin ay muling nabubuhay. Ang mga dating boses na binale-wala ay muling pinakikinggan. At sa gitna ng lahat ng ito, nananatiling sentro ang tanong: ito ba ay simpleng pagkakataon, o isang maingat na checkmate sa larong pulitikal ng bansa?