Ang huling alaala ni Adrian sa kaniyang mga magulang ay ang amoy ng luma nilang L300 at ang mahigpit na yakap ng kaniyang ina bago ang mga ito lumisan para sa isang delivery. Pagkatapos noon, tanging katahimikan na lamang ang natira. Isang sampal ng katotohanan ang gumising sa kaniya sa gitna ng gabi: isang ten-wheeler truck, isang madilim na highway sa Pampanga, at dalawang kabaong na magkatabi.

Sa edad na labinsiyam, naulila si Adrian. Ang kaniyang pangarap na maging engineer ay tila naging abo kasama ng pagkawasak ng kanilang sasakyan.

Walang ibang matakbuhan. Walang ibang masandalan. Tanging ang kapatid ng kaniyang ina, si Rogelio de la Peña, ang nag-iisang pintuang bumukas. Ngunit ang pintuang iyon ay hindi patungo sa kaligtasan—ito ay patungo sa impiyerno.

Ang Bitag sa Quezon City
Sinalubong si Adrian ng amoy ng panis na alak at usok ng sigarilyo sa eskinita ng Quezon City. Ang bahay ni Rogelio ay gawa sa pinagtagpi-tagping yero at kahoy, isang barung-barong na tila kasing-rupok ng buhay ni Adrian sa sandaling iyon.

“Dito ka muna, pamangkin,” wika ni Rogelio habang nakangisi, ngunit hindi abot sa mata ang saya. “Tulungan tayo.”

Sa unang linggo, naniwala si Adrian. Inakala niyang ang banig na ibinigay sa kaniya ay tanda ng pagkalinga. Ngunit sa ikalawang linggo, ang maskara ay nalaglag. Ang init ng silid na walang bentilador ay naging kasing-pait ng mga salitang ibinabato ni Rogelio kapag hindi siya nakakapag-abot ng tubig o pagkain.

“Walang libreng pagkain dito, Adrian,” bulyaw ni Rogelio isang gabi habang hinahampas ang mesa. “Kung gusto mong kumain, magtrabaho ka.”

Ang “trabaho” ay hindi construction. Hindi rin ito marangal na gawain. Inutusan si Adrian na mag-abot ng isang maliit na supot sa kanto. Isang mabilis na palitan. Isang madilim na transaksyon.

Doon niya nalaman ang lihim ng kaniyang tiyuhin: si Rogelio ay isang middleman ng sindikato. At ang kaniyang sariling pamangkin ang ginagawa niyang pain.

Pagitan ng Takot at Tungkulin
“Ayoko na po, Tito. Iba na po ito,” pakiusap ni Adrian, ang boses ay nanginginig habang hawak ang isang balot ng diyaryo na may lamang kamatayan.

Isang malakas na sampal ang tumama sa kaniyang pisngi. Ang kaniyang paningin ay nagdilim, ngunit ang sakit sa puso ay mas matindi.

“Anong ayaw mo? Utang mo sa akin ang buhay mo! Kung wala ako, nasa kalsada ka na!” sigaw ni Rogelio, ang mga mata ay nanlilisik sa ilalim ng bumbilya. “Gawin mo ang inuutos ko, o malilintikan ka sa akin.”

Bawat hakbang ni Adrian sa kalsada ay puno ng pait. Nakikita niya ang mga estudyanteng kasing-edad niya—malinis ang uniporme, bitbit ang mga libro, may mga pangarap na abot-kamay. Siya? Bitbit niya ay lason na sumisira sa buhay ng iba. Ang mga libro niyang pang-engineering ay unti-unti nang kinakain ng anay sa sulok ng madilim na kwarto.

Gabi-gabi, tinititigan niya ang larawan ng kaniyang mga magulang. Nay, Tay, patawad.

Isang gabi, matapos ang isang delivery na halos ikahuli niya sa mga pulis, nakahiga siya sa malamig na sahig. Ang kaniyang mga tuhod ay hindi tumitigil sa panginginig. Napagtanto niya: kung hindi siya kikilos, hindi siya tatanda bilang isang engineer. Tatanda siya—o mamamatay—bilang isang kriminal.

Ang Pagpili sa Liwanag
Tumakas siya. Bitbit ang maliit na bag at ang natitirang dignidad, tumuloy siya sa isang dating kaeskwela. Ngunit ang galamay ni Rogelio ay mahaba. Makalipas ang ilang araw, natagpuan siya ng mga tauhan ng kaniyang tiyuhin.

Kinaladkad siya pabalik. Binugbog. Kinulong.

“Akala mo ba makakatakas ka?” bulong ni Rogelio habang hawak ang kaniyang buhok. “Dito ka lang. Akin ka.”

Ngunit sa gitna ng bugbog at pasâ, isang apoy ang sumiklab sa puso ni Adrian. Naalala niya ang huling habilin ng kaniyang ina: “Anak, huwag kang gagawa ng bagay na ikahihiya mo balang araw.”

Agosto 2018. Nagkunwari siyang susunod. Nagkunwari siyang tapat. Ngunit sa halip na tumungo sa transaksyon, dumeritso siya sa himpilan ng pulisya. Ang kaniyang boses, bagaman nanginginig, ay hindi nabasag habang isinasalaysay ang bawat detalye. Ang bawat pangalan. Ang bawat lokasyon.

Dahil sa takot sa mga “protektor,” dinala siya sa NBI. Doon, naramdaman niya ang tunay na proteksyon sa unang pagkakataon mula nang mamatay ang kaniyang mga magulang.

Ang Pagbagsak ng Maskara
Setyembre 2018. Isang gabi na tila ordinaryo lang para kay Rogelio. Nakahain ang mga ebidensya sa mesa. Ngunit ang hindi niya alam, ang kaniyang “alipin” ay siya palang magpapabagsak sa kaniya.

Sinalakay ng mga awtoridad ang barung-barong. Walang nagawa si Rogelio kundi itaas ang kaniyang mga kamay na dati’y ginamit sa pananakit sa sariling dugo.

Mula sa malayo, nakamasid si Adrian. Nakita niya ang kaniyang tiyuhin na pinoposasan, nakatungo, at nilalamon ng dilim ng mobile car. Walang galit sa mata ni Adrian—tanging kalungkutan at malalim na buntong-hininga.

“Tapos na, Tay. Tapos na, Nay,” bulong niya sa hangin.

Ang Muling Pagbangon
Taong 2022. Hindi naging madali ang bawat pagharap sa korte. Ang bawat pagturo sa sariling tiyuhin ay parang paghiwa sa kaniyang sariling balat. Ngunit nanindigan si Adrian. Nahatulan si Rogelio ng tatlumpung taon na pagkabilanggo.

Ngayon, sa ilalim ng sikat ng araw, hindi na balot ng diyaryo ang hawak ni Adrian. Hawak na niya ang mga blueprints at ruler. Sa tulong ng scholarship mula sa pamahalaan at sa kaniyang sipag bilang staff sa isang construction firm, muli siyang bumangon.

Sugatan siya, oo. May mga pilat na hindi na mabubura ng panahon. Ngunit sa bawat gabi na tinititigan niya ang larawan ng kaniyang mga magulang sa kaniyang maliit na inuupahang kwarto, alam niyang malaya na siya.

Si Adrian Santos ay hindi na ang biktimang kinaladkad sa putikan. Siya na ang lalaking naglakas-loob na tumawid sa apoy upang mahanap ang sariling liwanag.

Sa dulo, ang dugo ay maaaring maging kasing-lapit ng pamilya, ngunit ang katarungan ay mas matimbang kaysa sa anumang maling katapatan.