Sa gitna ng pananalasa ng Bagyong Tino sa Visayas, isang matinding sigalot ang muling uminit sa lungsod ng Cebu. Habang maraming pamilya ang kasalukuyang lumilikas dahil sa rumagasang tubig-baha, hindi ang bagyo ang tanging sentro ng galit ng publiko. Sa halip, ang mga daliri ay nakaturo sa sikat na vlogger at engineer na si Slater Young. Ang ugat ng kontrobersya? Ang kanyang ipinagmamalaking real estate project na “The Rise at Monterrazas” na itinayo sa gilid ng bundok sa Guadalupe, Cebu City. Para sa mga apektadong residente, ang proyektong ito na dati ay itinuring na “architectural marvel” ay naging simbolo na ngayon ng pangamba at panganib sa kalikasan.

Nagsimula ang lahat nang kumalat ang mga video sa social media na nagpapakita ng mala-talon na agos ng tubig mula sa mataas na bahagi ng bundok patungo sa mga kabahayan sa ibaba. Ang Cebu, na kilala sa mabilis na pag-unlad, ay hindi na bago sa baha, ngunit ang tindi ng naranasan ng mga taga-Guadalupe sa ilalim ng Bagyong Tino ay sinasabing “unprecedented” o hindi pa nangyayari noon. Agad na nag-viral ang mga hinaing ng mga residente, na nagsasabing bago pa man simulan ang konstruksyon ng “The Rise,” hindi ganito kalubha ang pag-apaw ng tubig. Sa mata ng publiko, ang pagbungkal sa bundok para sa isang luxury condominium ay siyang mitsa ng pagkasira ng natural na daluyan ng tubig at drainage system sa lugar.

Si Slater Young, na kilala sa kanyang mga home improvement tips at pagiging “Engineer-Influencer,” ay matagal nang dumedepensa sa proyektong ito. Noong unang inilunsad ang disenyo na hango sa “Banaue Rice Terraces,” marami ang pumuri sa pagiging “eco-friendly” nito. Ngunit sa pagdating ng unang matinding pagsubok ng kalikasan, tila naglaho ang tiwala ng marami. Binabatikos si Slater hindi lamang bilang isang engineer kundi bilang isang “Nepo Baby” o anak ng mayamang pamilya na diumano ay naging kampante sa epekto ng kanyang mga proyekto sa mga maliliit na komunidad. Ang bansag na ito ay nagmula sa pananaw ng publiko na ang mga proyektong ganito ay para lamang sa mga mayayaman habang ang mga mahihirap ang pumapasan ng parusa ng kalikasan.

Hindi biro ang sinapit ng mga taga-Cebu. May mga ulat ng mga sasakyang inanod, mga pader na gumuho, at mga gamit na tuluyang nasira ng putik. Sa mga komento sa Facebook at X, makikita ang matinding sentimyento ng mga tao. “Sana ang pinagmamalaki mong disenyo ay kayang higupin ang baha na idinulot nito sa amin,” ayon sa isang netizen. Ang galit ay lalong nag-alab nang mapansin ng marami na tila tahimik ang kampo ng Monterrazas sa gitna ng krisis. Bagama’t may mga paliwanag noon ang kumpanya tungkol sa kanilang mga “retention ponds” at “drainage solutions,” ang aktwal na nangyari sa gitna ng ulan ay nagsasabi ng ibang kuwento.

Sa panig ng mga environmentalist, ang kasong ito ay isang klasikong halimbawa ng “environmental injustice.” Ang pagtatayo ng mga estruktura sa mga slope o gilid ng bundok ay palaging may dalang panganib, lalo na sa panahon ng climate change kung saan ang mga bagyo ay lalong nagiging marahas. Ang “The Rise” ay nakikitang nakikialam sa integridad ng lupa sa Monterrazas de Cebu. Kahit anong ganda ng arkitektura, kung ang pundasyon nito ay nagdudulot ng pasakit sa mga kapitbahay, hindi ito matatawag na tagumpay. Ang panawagan ngayon ng mga taga-Cebu ay hindi lamang tulong kundi pananagutan.

Dahil sa tindi ng backlash, muling binuksan ang usapin tungkol sa Environmental Compliance Certificate (ECC) ng nasabing proyekto. May mga panawagan sa lokal na pamahalaan ng Cebu na magsagawa ng agarang inspeksyon at, kung kinakailangan, ay ipatigil muna ang konstruksyon hangga’t hindi nasisiguro ang kaligtasan ng mga nasa ibaba ng bundok. Ang liderato ng Cebu City Hall ay nasa ilalim ngayon ng matinding pressure na pumanig sa mga residente sa halip na sa malalaking developer. Ang Bagyong Tino ay nagsilbing “wake-up call” na ang kaunlaran ay hindi dapat kapalit ng kaligtasan ng nakararami.

Habang naglilinis ng putik ang mga residente, ang imahe ni Slater Young bilang isang “golden boy” ng real estate ay tila nabahiran na. Ang diskusyon ay lumawak na rin sa usapin ng pribilehiyo. Marami ang nagsasabi na madaling magdisenyo ng magagandang bahay kung ikaw ay nasa ligtas na posisyon, ngunit iba ang realidad sa ibaba. Ang hamon ngayon kay Slater at sa kanyang team ay patunayan na ang kanilang proyektong Monterrazas ay hindi isang banta sa kalikasan. Kailangan nilang ipakita ang konkretong solusyon, hindi lamang mga 3D rendering at mabulaklak na salita sa vlog.

Sa kabilang dako, may mga tagasuporta rin si Slater na nagsasabing hindi dapat isisi ang lahat sa isang tao o proyekto. Anila, ang problema sa baha sa Cebu ay isang “systemic issue” na bunga ng lumang drainage system at kakulangan sa urban planning ng gobyerno. Gayunpaman, sa panahon ng sakuna, ang pinakamalaking target ng galit ay ang pinaka-prominenteng pagbabago sa kapaligiran—at sa kasong ito, iyon ang “The Rise.” Ang emosyon ay mataas dahil buhay at ari-arian ang nakataya. Hindi ito basta “bashers” lamang; ito ay mga taong nawalan ng tirahan dahil sa baha.

Ang kuwentong ito ay isang paalala sa lahat ng mga developer at influencers na ang bawat galaw sa ating kapaligiran ay may katumbas na pananagutan. Sa digital na panahon, ang bawat disenyo ay susuriin, at ang bawat pagkakamali ay itatala ng publiko. Ang “The Rise at Monterrazas” ay mananatiling isang kontrobersyal na paksa hangga’t hindi natutuyo ang baha sa mga kalsada ng Guadalupe. Ang katarungan para sa mga biktima ng Bagyong Tino ay hindi lamang makukuha sa mga relief goods, kundi sa kasiguruhan na ang kanilang mga tahanan ay hindi na muling lulubog dahil sa mga proyektong itinayo sa itaas nila.

Sa huli, ang labanang ito ay hindi lamang tungkol sa isang condo o sa isang engineer. Ito ay tungkol sa kung anong uri ng pag-unlad ang gusto nating makita sa Pilipinas. Gusto ba natin ng mga “luxury living” na nagdadala ng “misery” sa iba, o gusto natin ng mga komunidad na sabay-sabay na uunlad nang walang naiiwan o nalulunod? Habang hinihintay ang opisyal na pahayag at aksyon ni Slater Young, ang mga taga-Cebu ay mananatiling mapagmatyag. Ang bawat patak ng ulan ay magsisilbing paalala na ang kalikasan ay hindi mapapaamo ng semento at mabulaklak na salita. Ang katarungan sa Cebu ay dapat umakyat sa itaas ng bundok, gaya ng pagbaba ng baha sa kanilang mga kalsada.