Hindi inaasahan ni Mika na may babaguhin ang isang karaniwang hapon sa labas ng eskwelahan. Pauwi na siya noon, hawak ang kanyang lumang backpack, pagod matapos ang mahabang klase. Sa gilid ng kalsada, may isang matandang pulubi na nakaupo sa karton, tahimik na humihingi ng limos. Sanay na si Mika sa ganitong tanawin—karaniwan, nagmamadali na lang siyang dumaan.

Ngunit sa pagkakataong iyon, may isang bagay na pumukaw sa kanyang pansin.

Isang kwintas.

Nakasuot sa leeg ng matanda ang isang simpleng kwintas na may maliit na palawit na hugis dahon, may gasgas sa gilid at bahagyang kupas ang kulay. Sa unang tingin, karaniwan lang ito. Pero para kay Mika, parang biglang huminto ang mundo.

Namula ang kanyang mga mata. Namutla ang kanyang mukha. Parang may malamig na hangin na dumaan sa kanyang likod.

Ang kwintas na iyon ay kaparehong-kapareho ng kwintas ng kanyang lola—ang lola na limang taon nang nawawala.

Si Lola Ester ang nag-alaga kay Mika mula pagkabata. Siya ang kasama niya kapag wala ang mga magulang na abala sa trabaho. Siya ang nagtuturo sa kanya magbasa, magdasal, at magluto ng simpleng ulam. At higit sa lahat, siya ang laging may suot ng kwintas na iyon.

“Pamana pa ‘yan ng nanay ko,” madalas sabihin ng lola niya. “Huwag na huwag mong kakalimutan ang itsura niyan.”

Ngunit isang gabi, biglang nawala si Lola Ester.

Ayon sa imbestigasyon noon, lumabas lang daw ito para bumili ng gamot—at hindi na nakauwi. Ilang linggo silang naghanap. May mga poster. May mga ulat sa barangay at pulisya. Ngunit unti-unting natabunan ng oras ang kaso. Hanggang sa tanggapin ng lahat na baka hindi na nila siya makita.

Lahat—maliban kay Mika.

Kaya nang makita niya ang kwintas sa leeg ng pulubi, parang may kumurot sa kanyang puso. Hindi siya sigurado kung ano ang gagawin. Baka nagkakamali lang siya. Baka kapareho lang. Maraming kwintas sa mundo.

Pero hindi. Alam niya. Alam ng puso niya.

Lumapit siya sa matanda, nanginginig ang tuhod. Sa malapitan, nakita niya ang detalye—ang maliit na gasgas sa palawit, ang bahagyang baluktot na kawit. Eksaktong-eksakto.

“Lola?” mahina niyang sambit, halos hindi marinig.

Napatingin ang matandang pulubi. Ang mga mata nito ay mapungay, pagod, at tila matagal nang walang nakakausap. Tinitigan niya si Mika, parang sinusuri ang mukha nito.

“Pasensya na, iho,” paos na sagot ng matanda. “Hindi kita kilala.”

Nanginig ang dibdib ni Mika. Hindi siya sumuko.

“Yung kwintas po… saan n’yo po nakuha?” tanong niya, pilit pinatatatag ang boses.

Hinawakan ng matanda ang kwintas, para bang proteksiyon ito. “Matagal na ‘to sa akin,” sagot niya. “Hindi ko na maalala kung saan ko nakuha.”

Doon napansin ni Mika ang isa pang bagay—isang maliit na nunal sa gilid ng leeg ng matanda. Isang nunal na paulit-ulit niyang nakikita noong bata pa siya, tuwing inaayusan siya ng buhok ng kanyang lola.

Hindi na siya nag-alinlangan.

Tumakbo siya pauwi, humahagulgol, at sinabi sa kanyang mga magulang ang lahat. Sa una, nag-alinlangan ang mga ito. Mahirap maniwala. Limang taon na ang nakalipas. At ang pulubi—malayo sa itsura ng lola nilang kilala noon.

Ngunit may kakaibang kaba rin ang ina ni Mika. Ang kwintas. Ang nunal. Ang lugar kung saan nakita ang matanda—hindi kalayuan sa rutang dinaanan ng lola noong gabing nawala ito.

Kinabukasan, bumalik sila sa lugar kasama ang isang barangay tanod at social worker. Nandoon pa rin ang matanda, nakaupo sa parehong pwesto.

Nang marinig niya ang pangalan na “Ester,” biglang napahinto ang matanda. Nanlaki ang kanyang mga mata. Parang may piraso ng alaala na pilit umaahon.

“Ester…” mahinang ulit niya. “Parang… pamilyar.”

Dinala nila ang matanda sa barangay hall. Unti-unting lumabas ang katotohanan. Ayon sa doktor, posibleng nagkaroon ito ng trauma at partial amnesia. May mga bakas ng matinding stress at kapabayaan. Malamang daw na naligaw ito noon, nasaktan, at unti-unting nakalimot—hanggang sa tuluyang mapadpad sa lansangan.

Nang ipakita kay Mika ang matanda sa mas maayos na liwanag, napaiyak siya. Kahit payat, marumi, at kulubot na, may isang ngiti na bumalik—ang ngiting matagal na niyang hinanap.

“Lola,” ulit niya, mas malinaw na ngayon.

Sa pagkakataong iyon, parang may nag-click sa isipan ng matanda. Tumulo ang luha nito.

“Mika?” mahina niyang tanong.

Hindi na napigilan ng lahat ang luha.

Dinala si Lola Ester sa ospital. Nilinis, ginamot, at unti-unting bumalik ang lakas. Hindi agad bumalik ang lahat ng alaala, ngunit sapat na para makilala niya ang pamilya. At ang kwintas—hindi niya kailanman hinubad, kahit sa lansangan.

“Kapag suot ko ‘to,” sabi niya minsan, “parang may humahawak sa akin pabalik.”

Makalipas ang ilang buwan, tuluyan nang nakauwi si Lola Ester. Hindi na siya ang dating malakas at masigla, pero buo na ulit ang pamilya. At si Mika, tuwing tinitingnan ang kwintas, naaalala niya ang isang mahalagang aral.

Minsan, ang sagot sa matagal na pagkawala ay nasa harap lang natin—kailangan lang nating lakasan ang loob na tumingin, lumapit, at makinig.