Matingkad ang sikat ng araw sa probinsya ng Laguna nang pumasok ang isang puting van sa arko ng Barangay San Antonio. Sa loob nito ay nakaupo si Jericho, tatlumpu’t limang taong gulang, isang matagumpay na Engineer sa Canada. Matapos ang pitong taong hindi pag-uwi, sa wakas ay makakaapak na muli siya sa lupang sinilangan. Ang kanyang puso ay punong-puno ng kasabikan at saya. Ang pakay niya: sorpresahin ang kanyang 75-anyos na ama na si Tatay Berto sa kaarawan nito bukas. Dala ni Jericho ang malalaking balikbayan box na puno ng tsokolate, de-lata, mga bagong damit, at sapatos para sa ama at sa pamilya ng kanyang nakababatang kapatid na si Ruben.

Si Ruben at ang asawa nitong si Melissa ang pinagkatiwalaan ni Jericho na mag-alaga kay Tatay Berto. Mula nang mamatay ang kanilang ina, ibinuhos ni Jericho ang lahat ng kanyang kita para mapaganda ang buhay nila. Ipinagpatayo niya ng malaking bahay ang lupa ng kanilang magulang. Kumpleto sa gamit—may malaking TV, aircon sa bawat kwarto, at magandang kusina. Buwan-buwan, hindi bumababa sa singkwenta mil ang padala niya, bukod pa ang pambayad sa kuryente at tubig. Ang sabi ni Ruben sa mga chat, “Kuya, ayos na ayos si Tatay dito. Parang hari. Laging naka-upo sa veranda, nagkakape, at masarap ang kinakain.” Panatag ang loob ni Jericho. Akala niya, sinusuklian ng kapatid ang mga sakripisyo niya.

“Manong, dito na lang po sa kanto. Maglalakad na lang ako para hindi nila marinig ang sasakyan,” sabi ni Jericho sa driver ng van. Gusto niyang gulatin ang mga ito. Bumaba siya suot ang kanyang shades at mamahaling jacket. Habang naglalakad siya sa makipot na daan papunta sa kanilang bahay, napansin niya ang isang tindahan ng bigas sa gilid ng kalsada. May isang matandang lalaki na nakatayo doon, nakasuot ng punit-punit na sando na kulay abo na sa dumi, at shorts na maluwag at gula-gulanit. Ang matanda ay payat na payat, kuba na ang likod, at nanginginig ang mga kamay habang may hawak na isang maliit na plastik na labo.

“Ale… baka pwede naman pong makautang ng isang takal na bigas… gutom na gutom na po ako… wala pa po akong almusal…” garalgal na pakiusap ng matanda sa tindera. Tinarayan siya ng tindera. “Naku Lolo! Ang dami niyo na pong utang! Hindi kayo binibigyan ng pagkain ng anak niyo?! Ang laki ng bahay niyo, pero namamalimos kayo dito!” sagot ng tindera. “Pasensya na… wala daw silang pera… kahit tutong lang sana…” muling pakiusap ng matanda.

Napatigil si Jericho sa paglalakad. Pamilyar ang boses. Pamilyar ang tindig, kahit na kuba na ito. Dahan-dahan niyang tinanggal ang kanyang shades. Lumapit siya. Nang makita niya ang mukha ng matanda, parang binuhusan siya ng kumukulong tubig. Ang matandang namamalimos ng bigas, ang matandang gusgusin at amoy-araw, ay walang iba kundi ang kanyang Tatay Berto.

“Tay?!” sigaw ni Jericho.

Napalingon ang matanda. Nanlaki ang malalabo nitong mata. “S-Sino ka?” tanong nito, tila hindi agad nakilala ang anak dahil sa tagal ng panahon at sa labo ng mata. “Tay! Ako ‘to! Si Jericho! Ang anak niyo!” Niyakap ni Jericho ang ama nang mahigpit. Walang pakialam kung madumihan ang kanyang mamahaling damit. Naramdaman niya ang mga buto sa likod ng ama. Sobrang payat. Amoy pawis at tila ilang araw nang hindi naliligo. “Jericho? Anak ko?” nagsimulang umiyak si Tatay Berto. Ang kanyang iyak ay hindi iyak ng saya, kundi iyak ng isang taong matagal nang nagtiis at ngayon lang nakakita ng kakampi.

“Tay, bakit kayo nandito? Bakit kayo nanghihingi ng bigas? Diba nagpadala ako ng pera pambili ng handa niyo? Diba sabi ni Ruben maayos kayo?” sunod-sunod na tanong ni Jericho habang pinupunasan ang luha ng ama. Yumuko si Tatay Berto. “Anak… huwag ka nang magtanong. Baka mag-away kayo ng kapatid mo. Umuwi na lang tayo.”

“Hindi Tay. Sasabihin mo sa akin ang totoo,” madiing sabi ni Jericho. Inalalayan niya ang ama at dinala sa loob ng van. Pinakain muna niya ito ng biscuits at tubig. Habang kumakain ang matanda na parang gutom na gutom, ikinuwento nito ang kanyang kalbaryo.

Ayon kay Tatay Berto, simula noong natapos ang pagpapatayo ng bahay, nagbago ang ugali nina Ruben at Melissa. Inilipat siya mula sa master’s bedroom papunta sa lumang bodega sa likod ng bahay dahil daw “umaalingasaw ang amoy matanda” sa aircon. Ang mga padala ni Jericho ay hindi nakakarating sa kanya. Ang pagkain niya ay madalas tira-tira ng mga anak ni Ruben. Ginawa siyang taga-igib ng tubig, taga-sibak ng kahoy, at taga-walis ng bakuran. Kapag nagkakasakit siya, sinasabihan lang siya ni Melissa na “magtiis ka, mahal ang gamot.” At kapag tumatawag si Jericho sa video call, binibihisan lang siya ng maayos na damit, pinapaupo sa sofa, at tinatakot na huwag magsumbong kundi ay hindi siya kakain ng dalawang araw.

Kumulo ang dugo ni Jericho. Ang mga taong pinagkatiwalaan niya, ang sarili niyang kapatid, ay ginawang alipin ang ama nila habang nagpapakasasa sa perang pinaghirapan niya sa ibang bansa. “Humanda sila sa akin,” bulong ni Jericho.

“Tay, huwag kayong maingay. Uuwi tayo. Pero sa likod tayo dadaan. Gusto kong makita ang ginagawa nila,” plano ni Jericho.

Pagdating sa tapat ng bahay, nakita ni Jericho ang mga pagbabago. May bagong gate, may bagong pintura. Nakaparada sa garahe ang isang bagong motorsiklo at isang second-hand na kotse. Rinig na rinig ang malakas na tugtugan mula sa loob. May videoke. Pumasok si Jericho at Tatay Berto sa likod na pinto, sa may dirty kitchen. Doon, nakita ni Jericho ang “kwarto” ng kanyang ama. Isang masikip na bodega na puno ng mga lumang gamit, maalikabok, at ang higaan ay isang karton na nilatagan ng manipis na banig. Walang bentilador. Walang ilaw. Amoy ihi at amag.

“Dito kayo natutulog, Tay?” nanginginig sa galit na tanong ni Jericho. Tumango lang ang matanda.

Dahan-dahang lumapit si Jericho sa pinto papunta sa sala. Nakabukas ito nang bahagya. Nakita niya sina Ruben, Melissa, at ang dalawa nilang anak na nakaupo sa mamahaling sofa, kumakain ng pizza, fried chicken, at ice cream. Naka-aircon sila. Si Melissa ay may suot na makakapal na alahas. Si Ruben ay may hawak na bagong cellphone.

“Hon, tumawag ba si Kuya Jericho?” tanong ni Melissa habang sumusubo ng pizza. “Hindi pa. Baka bukas pa ‘yun tumawag para bumati kay Tatay. Naku, kailangan nating linisan si Tanda mamaya at bihisan. Ang baho na naman nun, amoy lupa,” sagot ni Ruben habang tumatawa. “Oo nga eh. Nakakasura na. Sana kunin na ni Lord para solo na natin ang bahay at ang padala ni Kuya,” dagdag ni Melissa.

Hindi na nakapagpigil si Jericho. Sinipa niya ang pinto. “BLAG!”

Nagulat ang lahat. Napatayo si Ruben at Melissa. Nalaglag ang hawak nilang pagkain. Nang makita nila si Jericho na nakatayo sa may pinto, kasama si Tatay Berto na gusgusin, namutla sila. Parang nakakita sila ng multo.

“K-Kuya?!” utal na sigaw ni Ruben. “Bakit… bakit nandito ka?!”

“Surprise,” malamig na sabi ni Jericho. Ang kanyang mga mata ay nanlilisik. “Bakit? Hindi ba kayo masaya na makita ako? O mas masaya kayo na ginagawa niyong hayop ang Tatay habang nagpapakasasa kayo sa pera ko?!”

“Kuya, let me explain! Mali ang iniisip mo!” taranta ni Melissa, tinatago ang mga alahas sa likod.

“Mali?!” sigaw ni Jericho. Lumapit siya sa mesa at hinablot ang box ng pizza at itinapon sa sahig. “Ang kakapal ng mukha niyo! Kumakain kayo ng masarap habang ang Tatay, namamalimos ng bigas sa labas?! Nakita ko ang tinutulugan niya! Bodega! Bodega ang binigay niyo sa taong nagpakahirap para sa atin!”

“Kuya, kasi si Tatay… gusto niya dun! Sabi niya mainit sa aircon!” palusot ni Ruben.

“Sinungaling!” bulyaw ni Jericho. “Nakausap ko ang mga kapitbahay! Alam ko na ang lahat! Ginawa niyong katulong ang Tatay! Ninanakaw niyo ang padala ko! Pati gamot niya, tinitipid niyo!”

Lumapit si Jericho kay Ruben at sinampal ito nang malakas. “Wala kang kwentang anak! Wala kang utang na loob! Ako, nagtiis ako ng lamig sa Canada, nagkadarapa ako sa trabaho para lang mabigyan kayo ng magandang buhay! Tapos ito ang igaganti niyo? Papatayin niyo sa hirap ang Tatay?!”

Napayuko si Ruben, hawak ang pisngi. Umiyak si Melissa. “Kuya, sorry na! Patawarin mo kami! Hindi na mauulit!”

“Talagang hindi na mauulit,” madiing sabi ni Jericho. “Dahil simula ngayon, tapos na ang maliligayang araw niyo.”

Kinuha ni Jericho ang titulo ng lupa at bahay mula sa kanyang bag (na dala niya dahil ipinapangalan pa lang ito sa kanya at inaayos ang transfer). “Ang bahay na ito, ako ang nagpagawa. Ako ang may-ari. At dahil mga walanghiya kayo, pinalalayas ko kayo. Ngayon din.”

Nanlaki ang mata ni Melissa. “Kuya! Huwag! Saan kami pupunta?! May mga anak kami!”

“Wala akong pakialam!” sigaw ni Jericho. “Noong pinalayas niyo si Tatay sa kwarto niya, inisip niyo ba kung saan siya pupunta? Noong ginutom niyo siya, naawa ba kayo? Matatanda na kayo! Malalakas ang katawan niyo! Magtrabaho kayo! Huwag kayong umasa sa akin at sa Tatay!”

“Kuya, parang awa mo na!” lumuhod si Ruben.

“Ang awa, ibinibigay sa taong marunong magpahalaga. Sa inyo? Wala. Layas! Bago ko pa ipatawag ang pulis at ipakulong kayo sa kasong Elder Abuse!”

Walang nagawa sina Ruben at Melissa. Nagkukumahog silang nag-impake ng kanilang mga gamit. Ang mga kapitbahay ay naglabasan at narinig ang sigawan. Hiyang-hiya sila habang lumalabas ng gate bitbit ang kanilang mga maleta. Ang magarang buhay na ninakaw nila ay naglaho sa isang iglap.

Nang makaalis ang mga taksil, niyakap ni Jericho ang kanyang ama. “Tay, tapos na. Wala na sila. Akin na kayo. Hinding-hindi ko na kayo iiwan.”

Pinaliguan ni Jericho si Tatay Berto. Binihisan ng bago at malinis na damit. Ipinagluto ng masarap na pagkain—hindi pizza, kundi ang paborito nitong sinigang at adobo. Inilipat niya ang ama sa master’s bedroom, sa malambot na kama.

“Salamat, anak. Salamat,” iyak ni Tatay Berto. “Akala ko mamamatay na akong walang nagmamahal sa akin.”

“Mahal na mahal kita, Tay. Kayo ang buhay ko,” sagot ni Jericho.

Dahil sa nangyari, hindi na bumalik si Jericho sa Canada. Ginamit niya ang kanyang ipon para magtayo ng negosyo sa probinsya—isang hardware at construction supply. Siya na mismo ang nag-alaga sa kanyang ama. Naging masaya at malusog muli si Tatay Berto. Naranasan niya ang tunay na ginhawa sa piling ng anak na marunong tumanaw ng utang na loob.

Sina Ruben at Melissa naman ay dumanas ng hirap. Napilitan silang mangupahan sa isang maliit na kwarto. Nagtrabaho si Ruben bilang kargador at si Melissa bilang labandera. Naranasan nila ang hirap na ipinaramdam nila sa kanilang ama. Minsan, sinusubukan nilang lumapit kay Jericho, pero sarado na ang pinto. Pinatawad na sila ni Jericho sa puso niya, pero ang tiwala ay hindi na maibabalik. Ang leksyon ay kailangang matutunan sa masakit na paraan.

Ang kwentong ito ay paalala sa lahat ng anak: Ang ating mga magulang ay hindi pabigat. Sila ang dahilan kung bakit tayo nandito. Huwag nating hintayin na mawala sila o dumating ang karma bago natin sila pahalagahan. Ang pera ay nauubos, pero ang panahon kasama ang magulang ay hindi na maibabalik. Mahalin sila, alagaan, at huwag na huwag silangagagawing kawawa sa sarili nilang pamamahay.

Kayo mga ka-Sawi, kung kayo si Jericho, mapapatawad niyo ba agad ang kapatid niyo? O tama lang ang ginawa niyang pagpapalayas para matuto sila? Mag-comment sa ibaba at i-share ang kwentong ito para magsilbing babala sa mga anak na nakakalimot! 👇👇👇