Sa gitna ng kasiyahan at pagdiriwang ngayong kapaskuhan, isang malaking tanong ang bumabagabag sa isipan ng maraming Pilipino: Talaga bang wala na si dating DPWH Undersecretary Catalina Cabral? Ang balita ng kanyang biglaang pagpanaw, na natagpuan sa isang liblib na lugar sa Benguet, ay dapat sana’y tuldok na sa isang kabanata. Ngunit sa halip na closure, nagbukas ito ng panibagong libro ng mga katanungan, hinala, at mga teoryang tila hango sa isang maaksyong pelikula. Sa social media, sa mga kanto, at sa mga umpukan, iisa ang bulung-bulungan: “Baka buhay pa yan, tumatakas lang sa batas.”

Ang pagdududa ng publiko ay hindi basta-basta umusbong. Ito ay nag-ugat sa timing ng mga pangyayari. Si Cabral ay nasa gitna ng isa sa pinakamalalaking iskandalo ng korapsyon sa bansa. Sinasabing sangkot siya sa mga flood control projects na nagkakahalaga ng bilyun-bilyong piso—mga proyektong napatunayang overpriced at substandard. Ayon kay DILG Secretary Jonvic Remulla, ang “rock netting” project sa Benguet, kung saan malapit natagpuan si Cabral, ay isa sa mga ebidensya ng katiwalian. Mula sa presyong P325 per square meter, ibinenta ito sa gobyerno sa halagang P1,400 per square meter. Ang laki ng perang sangkot ay sapat na motibo, ayon sa mga “Marites” at netizens, para pekein ang sariling kamatayan at magsimula ng bagong buhay sa ibang lugar, malayo sa rehas na bakal.

Dito pumapasok ang tinatawag na “Body Double Theory.” Sa imahinasyon ng marami, hindi imposibleng gumamit ng ibang katawan para palabasin na siya na iyon. Ang teoryang ito ay lalong naging mainit nang maiugnay ng ilang netizens ang kaso ni Cabral sa isa pang nawawalang personalidad—ang “missing bride” na si Shera. Bagama’t walang opisyal na kumpirmasyon at tila “malikot” lang ang utak ng mga Pinoy, hindi maiaalis ang pagtataka ng ilan dahil sa pagkakatugma ng ilang physical attributes. Para sa publiko na sanay na sa mga “magic” ng mga nasa kapangyarihan, ang ganitong scenario ay hindi na kataka-taka. Tila ba nanonood tayo ng isang serye sa Netflix kung saan ang bida (o kontrabida) ay may master plan para makatakas.

Ang opisyal na pahayag ng mga otoridad, partikular na ni Secretary Remulla, ay nagsasabing “tormented” o inuusig ng konsensya si Cabral kaya siya napunta sa lugar kung saan siya natagpuan. “They go where they are most tormented,” aniya. Ang narrative na ito ay nagsasabing ang kanyang konsensya dahil sa mga maanomalyang proyekto ang nagtulak sa kanya sa huling hantungan. Sinabi rin ng PNP na walang foul play at base sa autopsy, katawan nga ni Cabral ang nakuha. May mga narecover ding gamot at kutsilyo sa kanyang hotel room, na lalong nagpapatibay sa teorya ng self-inflicted harm. Gayunpaman, ang NBI ay nagpahayag din na may kakayahan silang tukuyin kung “fake” o totoo ang insidente, isang pahayag na tila nag-iiwan pa rin ng maliit na puwang para sa imbestigasyon.

Ngunit bakit ganito na lang ang skepticism o pagdududa ng tao? Hindi natin masisisi ang publiko. Sariwa pa sa alaala ng lahat ang kaso ni Alice Guo at iba pang high-profile fugitives na nagawang makapuslit sa kabila ng mahigpit na pagbabantay. Kung ang isang alkalde ay nakatakas, paano pa kaya ang isang opisyal na may access sa bilyun-bilyong pondo at koneksyon sa mga contractor at pulitiko? Ang pera ay makapangyarihan. Kaya nitong bumili ng katahimikan, ng bagong pagkakakilanlan, at ng daan palabas ng bansa. Sa mata ng ordinaryong mamamayan, ang “pagkamatay” ay ang pinakamadaling paraan para matapos ang kaso at maiwasan ang pagbawi sa nakaw na yaman.

Ang lokasyon ng insidente ay isa ring punto ng diskusyon. Ang Kennon Road sa Benguet ay kilala sa mga bangin at dangerous spots nito. Ang pagpili sa lugar na ito, na siya ring site ng kontrobersyal na proyekto, ay tila masyadong “poetic” para sa iba. Para sa mga skeptics, ito ay “scripted drama.” Ang kawalan ng CCTV footage na nagpapakita ng may kasama siya (ayon kay Remulla ay mag-isa lang siyang pumasok sa hotel) ay hindi sapat para kumbinsihin ang mga taong naniniwala sa conspiracy theories. Sa panahon ngayon ng deepfakes at advanced technology, ang “seeing is believing” ay hindi na rin sapat.

Sa huli, ang usaping ito ay hindi lang tungkol kay Cabral. Ito ay tungkol sa tiwala ng taumbayan sa hustisya. Ang bawat teorya na lumalabas—kesyo buhay pa siya, kesyo body double, kesyo tumakas—ay repleksyon ng frustration ng mga Pilipino sa sistema. Gusto nilang makita na nananagot ang mga may sala. Gusto nilang mabawi ang perang ninakaw. Kapag ang narrative ay biglang nagtatapos sa “pagpanaw” ng akusado, pakiramdam ng marami ay naisahan na naman sila.

Buhay man o wala na si Cabral, ang katotohanan ay may malaking halaga ang nawala sa kaban ng bayan. Ang P20 bilyon na sana ay nagamit para sa maayos na flood control, paaralan, at ospital ay naging mitsa ng isang misteryo na hanggang ngayon ay pinag-uusapan. Ang hamon sa mga otoridad ay hindi lang ang pagpapatunay na patay na si Cabral, kundi ang pagpapatunay na buhay pa ang hustisya sa Pilipinas. Hangga’t walang malinaw na closure at accountability, mananatiling buhay ang mga teorya, at mananatiling gising ang mapagmatyag na mata ng publiko.