Mabigat ang tensyon sa loob ng Regional Trial Court Branch 4. Ang ingay ng aircon ay tila hindi sapat para palamigin ang nag-iinit na damdamin ng mga taong naroroon. Sa isang panig, nakaupo si Stella, isang magandang babae na balot ng mamahaling alahas, designer bag, at damit na halatang galing sa ibang bansa. Katabi niya ang kanyang abogado na de-kampanilya, si Attorney Valdez. Sa kabilang panig naman, nakaupo si Mario, isang simpleng karpentero. Ang suot niya ay isang kupas na polo barong na hiniram lang niya sa kanyang kumpare. Ang kanyang mga kamay ay magaspang, puno ng kalyo at sugat mula sa pagtatrabaho. Wala siyang abogado na sing-galing ng kay Stella; ang kasama lang niya ay isang Public Attorney na mukhang pagod na sa dami ng kaso.

Ang pinag-aagawan nila? Ang pitong taong gulang na si Buboy. Si Buboy ay nakaupo sa gitna, katabi ng social worker. Nakayuko ang bata, nanginginig ang mga balikat, at halatang takot na takot. Ang kaso ay tungkol sa kustodiya at petition for habeas corpus na isinampa ni Stella, kasabay ng kasong paglabag sa Republic Act 7610 o Child Abuse laban kay Mario. Ayon kay Stella, sinasaktan daw ni Mario ang bata kaya dapat itong makuha ng ina.

Nagsimula ang paglilitis. Unang sumalang si Stella. Umiyak siya nang umiyak sa witness stand. Ang galing niyang umarte. “Your Honor,” hagulgol ni Stella habang pinupunasan ang kanyang luha gamit ang mamahaling panyo, “Iniwan ko po sila noon hindi dahil gusto ko, kundi dahil takot ako kay Mario. Binubugbog niya po ako. At ngayon, nalaman ko na pati ang anak ko ay sinasaktan niya. Kita niyo naman po ang itsura ni Mario, mukhang basagulero. Gusto ko lang pong iligtas ang anak ko. Mayaman na po ako ngayon, kaya ko nang ibigay ang lahat kay Buboy—magandang school, laruan, aircon na bahay. Kay Mario, ano ang kinabukasan niya? Sa construction site?”

Ang mga tao sa gallery ay nagbulungan. “Kawawa naman pala si Misis,” sabi ng isa. “Oo nga, mukhang adik ‘yung lalaki,” sagot naman ng isa. Durog na durog ang puso ni Mario habang nakikinig. Gusto niyang sumigaw na “Sinungaling ka!” pero pinigilan siya ng kanyang abogado. Alam ni Mario ang totoo. Limang taon na ang nakararaan, umalis si Stella hindi dahil sa bugbog, kundi dahil sumama ito sa isang foreigner. Iniwan niya si Buboy na dalawang taong gulang pa lang noon at nagugutom sa duyan. Si Mario ang nagtaguyod sa bata. Si Mario ang nagtimpla ng gatas, nagpalit ng lampin, at nagpuyat kapag may lagnat ang bata habang nagbubuhat ng semento sa araw.

“Mr. Mario Cruz,” tawag ng Hukom. “May gusto ka bang sabihin?” Tumayo si Mario. Nanginginig ang boses niya. “Your Honor… wala po akong yaman. Mahirap lang po ako. Pero kahit kailan, hindi ko po dinaan sa dahas ang anak ko. Ang mga kalyo po sa kamay ko ay galing sa pagtatrabaho, hindi sa pananakit. Mahal na mahal ko si Buboy. Siya ang buhay ko.”

Ngumisi si Attorney Valdez, ang abogado ni Stella. “Your Honor, words are cheap. Ang kailangan natin ay ebidensya. At ang pinakamagandang ebidensya ay ang bata mismo. I call to the witness stand, the child, Buboy Cruz.”

Kinabahan si Mario. Alam niyang nasa puder ni Stella si Buboy nitong nakaraang dalawang linggo bilang bahagi ng visitation rights. Hindi niya alam kung anong lason ang ibinulong ni Stella sa utak ng bata.

Dahan-dahang umakyat si Buboy sa witness stand. Maliit siya. Ang kanyang mga paa ay hindi man lang sumasayad sa sahig. Tumingin siya kay Stella. Ngumiti si Stella sa kanya—isang ngiti na may halong babala. Naalala ni Buboy ang sinabi ng Mama niya kagabi habang nasa hotel sila. “Buboy, makinig ka. Gusto mo ba ng iPad? Gusto mo ba ng maraming chocolates? Gusto mo bang tumira sa malaking bahay na may swimming pool? Kung gusto mo, sabihin mo kay Judge na sinasaktan ka ng Papa mo. Kapag hindi mo sinabi ‘yun, hindi ka na makakakain ng masarap. At ipapakulong ko ang Papa mo dahil sa utang. Sige ka, mawawala siya sa’yo.”

Takot na takot si Buboy. Bata pa siya, pero alam niyang may mali. Pero ayaw niyang makulong ang Papa niya. Ang akala niya, pagsisinungaling ang paraan para mailigtas ang ama.

“Buboy,” malumanay na tanong ng Hukom. “Huwag kang matakot. Nandito kami para protektahan ka. Sabihin mo sa amin ang totoo. Sinasaktan ka ba ng Papa mo?”

Tumingin si Buboy sa Papa niya. Nakita niya ang pagod sa mata ni Mario. Ang luma nitong damit. Ang mga sugat sa kamay. Tumingin siya kay Stella. Nakita niya ang kintab ng alahas. Ang ganda ng damit.

Yumuko si Buboy. “O-Opo…” mahina niyang sagot. “Sinasaktan po ako ni Papa.”

Napasinghap ang mga tao. Napapikit si Mario. Tumulo ang luha ng ama. Parang piniga ang puso niya. Ang anak na pinalaki niya, ang anak na ipinaghehele niya, ay itinuturo siya ngayon.

“Paki-lakasan, Buboy,” udyok ni Attorney Valdez na may ngiti ng tagumpay. “Paano ka niya sinasaktan?”

“Pinapalo po… sinisigawan…” sagot ni Buboy, parang may binabasang script sa isip niya. “Kaya po… kaya po gusto ko na sumama kay Mama.”

Tuwang-tuwa si Stella. “See, Your Honor? The child has spoken! Safety ng bata ang mahalaga!”

Akmang ibababa na ng Hukom ang desisyon. “Base sa testimonya ng bata…”

Pero sa sandaling iyon, may nangyari. Tumingin ulit si Buboy kay Mario. Nakita niya ang pagtulo ng luha ni Mario. Hindi galit ang nakita niya sa mukha ng ama, kundi matinding lungkot at pagmamahal. Naalala ni Buboy ang mga gabing umuubos ng likod si Mario kakabuhat sa kanya pauwi galing eskwela dahil baha. Naalala niya ang mga araw na hindi kumakain si Mario maibigay lang sa kanya ang huling piraso ng manok. Naalala niya na si Mario ang nagturo sa kanya na “Ang pagsisinungaling ay masama. Kahit anong mangyari, magsabi ng totoo.”

Biglang humagulgol si Buboy. “WAAAAAAHHHH!!!”

Nagulat ang lahat. Ang tahimik na pag-iyak ay naging malakas na hagulgol. Bumaba si Buboy sa witness stand at tumakbo.

Hindi siya tumakbo kay Stella. Tumakbo siya kay Mario.

Niyakap niya ang binti ng ama nang napakahigpit.

“Papa! Papa, sorry po! Sorry po!” sigaw ng bata.

Nataranta si Stella. “Buboy! Anong ginagawa mo?! Bumalik ka dito!”

Pero humarap si Buboy sa Hukom, habang yakap pa rin ang ama. Ang kanyang mukha ay basang-basa ng luha at sipon.

“Judge! Nagsisinungaling po ako! Hindi po ako sinasaktan ni Papa! Siya po ang pinakamabait na Papa sa mundo!” sigaw ni Buboy.

Natahimik ang buong korte.

“Buboy, anong ibig mong sabihin?” tanong ng Hukom.

“Si Mama po!” turo ni Buboy kay Stella. “Kagabi po sa hotel, piningot niya ako sa tenga! Masakit po! Sabi niya, kapag hindi ko sinabing masama si Papa, hindi daw niya ako bibilhan ng laruan at ipapakulong daw niya si Papa! Takot po ako na makulong si Papa kaya nagsinungaling ako! Pero ayoko po kay Mama! Ang sama po ng ugali niya! Sa bahay po nila, lagi siyang wala, puro yaya lang ang kasama ko. Kay Papa po, kahit mahirap kami, lagi kaming magkasama!”

Namutla si Stella. “Sinungaling na bata! Mario, anong itinuro mo sa anak natin?!”

“Order in the court!” sigaw ng Hukom.

Lumapit ang social worker kay Buboy. “Totoo ba ang sinasabi mo?”

Itinaas ni Buboy ang kanyang buhok sa gilid ng tenga. “Opo. Tignan niyo po.”

Nakita ng lahat ang pasa sa likod ng tenga ni Buboy. Pasa mula sa matinding kurot.

“At saka po,” dagdag ni Buboy, kinapa niya ang bulsa ng kanyang shorts. Inilabas niya ang isang maliit na voice recorder. Isa itong laruang recorder na niregalo ni Mario sa kanya noong Pasko.

“Pinindot ko po ito kagabi nung sinisigawan ako ni Mama,” sabi ng bata.

Ibinigay ang recorder sa Hukom. Nang i-play ito, dinig na dinig sa buong korte ang boses ni Stella.

“Makinig ka, Buboy! Tanga ang tatay mo! Walang pera ‘yun! Kapag hindi mo sinunod ang script, iiwan kita sa kalye! Sabihin mo bugbog ka! Intiendes?!”

Dinig na dinig ang malulutong na mura at ang pag-iyak ng bata sa recording.

Nanlaki ang mga mata ng lahat. Ang akala nilang “concerned mother” ay isa palang mapang-abusong ina na ginagamit ang anak para sa pansariling interes.

“Mrs. Stella,” galit na sabi ng Hukom. “Ito ay malinaw na coercion at child abuse. Hindi lang kita tatanggalan ng karapatan sa bata, ipapaaresto pa kita ngayon din!”

“Hindi! Hindi totoo ‘yan! Setup ‘yan!” sigaw ni Stella habang nagpupumiglas sa mga pulis na lumapit sa kanya. “Akin ang anak ko! Mayaman ako!”

“Ang yaman ay hindi sukatan ng pagiging mabuting magulang,” madiing sabi ng Hukom. “Ang pagmamahal at proteksyon ang kailangan ng bata. At malinaw na kay Mr. Mario niya iyon nakukuha.”

Bumaba ang hatol. Ibinigay ang Full Custody kay Mario. Si Stella ay inaresto dahil sa paglabag sa RA 7610 at Perjury.

Paglabas ng korte, buhat-buhat ni Mario si Buboy. Umiiyak ang ama sa tuwa.

“Anak, salamat. Salamat sa tapang mo,” bulong ni Mario.

“Papa, sabi mo kasi diba, ‘honesty is the best policy’. At saka, ayoko sa yaman kung wala ka naman. Mas gusto ko yung tuyo ang ulam natin basta katabi kita matulog,” sagot ni Buboy.

Niyakap ni Mario ang anak. Sa araw na iyon, napatunayan na hindi nabibili ng salapi ang katotohanan at ang pagmamahal ng isang anak. Ang mga kalyo sa kamay ni Mario ay naging simbolo ng kanyang tagumpay—isang tagumpay na hindi nasusukat sa bangko, kundi sa yakap ng kanyang anak.

Umuwi sila sa kanilang maliit na bahay. Masaya. Payapa. Buo.

Ang kwentong ito ay paalala sa lahat ng magulang: Huwag niyong gamitin ang inyong mga anak sa inyong mga away. Huwag niyong lasunin ang isip nila laban sa isa’t isa. Dahil sa huli, ang puso ng bata ay dalisay—alam nito kung sino ang tunay na nagmamahal at nag-aaruga. At sa mga anak, huwag matakot na ipaglaban ang tama, kahit pa ang kalaban ay ang mundo.

Kayo mga ka-Sawi, anong gagawin niyo kung kayo ang nasa posisyon ni Buboy? Pipiliin niyo ba ang yaman o ang amang nagpalaki sa inyo? Mag-comment sa ibaba at i-share ang kwentong ito para magsilbing inspirasyon sa lahat ng pamilyang Pilipino! 👇👇👇