Sa gitna ng sunod-sunod na mga pagsubok na kinakaharap ng ating bansa, isang panibagong “pasabog” ang yumanig sa tiwala ng taumbayan sa pamahalaan. Ang tinaguriang “DPWH Leaks” ay tuluyan nang naglabas ng mga dokumentong nagdudugtong sa mga pinakamakapangyarihang pangalan sa pulitika sa bilyon-bilyong pisong halaga ng mga proyekto na puno ng kwestyon at kontrobersya. Ayon sa mga ulat, ang mga dokumentong ito ay nagmula umano sa yumaong DPWH Undersecretary na si Catalina Cabral, at direkta nitong tinutukoy ang mga “requested projects” o ang tinatawag na “wish list” nina Vice President Sara Duterte, Davao City Representative Paolo “Polong” Duterte, at dating Presidential Spokesperson Harry Roque.

Ang nilalaman ng mga dokumento ay sadyang nakakagulat. Ipinapakita nito na noong alkalde pa lamang si VP Sara, mayroon itong anim na line items na “requested projects” na nagkakahalaga ng bilyon-bilyong piso sa ilalim ng 2020 DPWH budget. Lima sa mga ito ay nasa Davao City at isa sa Davao del Sur. Hindi nagpahuli ang kanyang kapatid na si Cong. Polong Duterte, na mayroon ding 16 na line items na nagkakahalaga naman ng mahigit 764 milyong piso. Maging si Atty. Harry Roque ay nakita sa listahan na may apat na requested projects, kung saan dalawa rito ay nakalusot sa General Appropriations Act (GAA) na may tig-dalawang bilyong piso.

Ang tanong ng marami: Legal ba ang mga ito? Dito pumasok ang mabigat na pahayag ng whistleblower na si dating DPWH Undersecretary Roberto Bernardo. Ayon sa kanya, ang pag-request ng mga pulitiko ng proyekto habang binubuo pa lang ang budget ay isang anyo ng “inappropriate intervention.” Ang dapat sanang proseso ay nagmumula sa teknikal na pag-aaral ng ahensya, hindi sa kagustuhan ng mga nasa pwesto. Ibinunyag din niya na tila may sistema kung saan ang mga leghislador ay hinihingan ng “wish list,” na nagbubukas ng pinto sa posibleng kickback scheme.

Mas lalo pang lumalim ang misteryo nang masuri ang mga proyekto ni Cong. Polong. Isang rehabilitation project na nagkakahalaga ng 300 milyon ang lumabas sa GAA bilang “completed” na, at isang road project na nagkakahalaga ng 104 milyon ang tila nahati sa dalawa ngunit napunta pa rin sa iisang contractor. Ang mga “red flags” na ito ay nagpapahiwatig ng posibleng iregularidad na kailangang panagutan. Sa kabila ng bigat ng mga akusasyon, nananatiling tikom ang bibig ng kampo ng mga Duterte at ni Roque.

Ngunit hindi lang ito ang anomalya. Sa Zambales, ang mag-amang Benhur at Benjamin Abalos Sr. ay nagulat nang malaman na sila ang nakalista bilang “proponent” ng isang 100 milyong pisong flood control project. Ang nakakapanlumo, ayon kay Abalos Sr., ang tanging ginawa lang nila ay magreklamo dahil sa sirang ilog na sumisira sa kanilang palaisdaan. Dahil walang dumating na tulong, sariling pera ang ginamit ni Abalos Sr. para ipaayos ito, at ang nagastos niya? Halos 3,000 piso lamang! Isipin niyo, 3,000 piso lang ang kailangan, pero 100 milyon ang inilaan ng gobyerno! Saan mapupunta ang sobrang 99.7 milyon? Ito ay isang malinaw na halimbawa kung paano ginagamit ang mga lehitimong reklamo para “duktorin” ang pondo ng bayan.

Habang naglalabasan ang mga ganitong baho, ang institusyong inaasahan sanang maglilinis nito ay tila naghihingalo na. Ang Independent Commission Against Infrastructure Corruption (ICI), na binuo para habulin ang mga kurakot, ay inilarawan ni Akbayan Rep. Perci Cendaña na nasa “ICU” na. Sunod-sunod ang pagbibitiw ng mga miyembro nito dahil sa kawalan ng “ngipin” o kapangyarihan. Ang panukalang batas na magbibigay sana sa kanila ng subpoena powers ay hindi sinertipikahan bilang urgent ng Pangulo, kaya naman bumagal ang usad nito sa Kongreso.

Nakakabahala ang obserbasyon na tila may mga pwersa sa loob ng administrasyon na ayaw talagang lumakas ang komisyong ito. Bakit nga ba kailangan pang umasa ang taumbayan sa mga “leaks” at expose sa media bago kumilos ang gobyerno? Kung may tunay na kapangyarihan ang mga ahensya, hindi na sana kailangan pang dumanak ang dugo o may mamatay bago malaman ang katotohanan. Ang pagbagal ng batas sa Kongreso ay tila isang senyales na baka “tapos na ang boxing” bago pa man magsimula ang tunay na laban.

Sa huli, ang mga rebelasyong ito ay nagpapakita ng isang malalim at sistematikong problema sa ating pamahalaan. Ang pera na dapat sana ay ginagamit para sa ikauunlad ng bansa—para sa maayos na kalsada, eskwelahan, at ospital—ay nagiging laruan at gatasan ng mga makapangyarihan. Ang bilyon-bilyong pondo na nawawala ay bilyon-bilyong pangarap din ng mga Pilipino ang ninanakaw. Ang hamon ngayon sa bawat mamamayan ay maging mapagmatyag at huwag hayaang matabunan ang katotohanan. Habang may mga dokumentong lumalabas, may pag-asa pang mapanagot ang mga may sala. Ang laban para sa transparency at accountability ay hindi pa tapos; ito ay nagsisimula pa lamang.