Sa bawat sulok ng ating bansa, tila may mga aninong nagmamasid, naghihintay ng tamang pagkakataon upang isakatuparan ang mga planong hindi kayang sikmurain ng karaniwang mamamayan. Kamakailan, isang balita ang muling yumanig sa tiwala ng publiko at nagdulot ng kilabot sa marami—ang biglaang pagkawala ng buhay ng isang dating mataas na opisyal ng Department of Public Works and Highways (DPWH). Ang insidenteng ito ay hindi lamang basta balita sa pahayagan; ito ay isang palaisipan na puno ng mga katanungan, hinala, at mga teoryang nag-uugnay sa mas malalaking isyu ng katiwalian na matagal nang bumabagabag sa ating lipunan.

Ang nasabing opisyal ay kinilalang si dating Undersecretary Catalina Cabral. Ang kanyang katawan ay natagpuan sa ilalim ng isang bangin, partikular sa may ilog malapit sa Kennon Road, Benguet. Ayon sa mga unang ulat, huli siyang nakitang buhay noong hapon ng Disyembre 18, ngunit pagsapit ng gabi, ang kanyang katawan na lamang ang sumalubong sa mga otoridad. Sa unang tingin, maaaring ituring ito ng ilan bilang isang malungkot na aksidente o insidente ng pagkahulog. Subalit, habang unti-unting lumalabas ang mga detalye, lalong bumibigat ang kutob ng marami na mayroong hindi tama sa kwentong ito. Ang tiyempo ng pangyayari at ang background ng biktima ay nagtutulak sa publiko na magtanong: Sadya nga ba siyang nahulog, o may mga kamay na tumulak sa kanya patungo sa kanyang huling hantungan?

Upang maunawaan ang bigat ng pangyayaring ito, kailangang balikan ang konteksto kung bakit naging mainit na pangalan si Cabral bago ang trahedya. Siya ay isa sa mga opisyal na nadadawit sa kontrobersyal na isyu ng Flood Control Projects—mga proyektong bilyon-bilyon ang halaga ngunit tila hindi nararamdaman ng taumbayan ang benepisyo tuwing bumabagyo. Sa panahon ngayon kung saan sunod-sunod ang mga imbestigasyon at “pagkanta” ng iba’t ibang personalidad tungkol sa korapsyon, ang isang taong may hawak ng sensitibong impormasyon ay itinuturing na “high risk.” Ang hinala ng marami, posible na may nalalaman si Cabral na maaaring maglaglag sa mas malalaking “isda” o mga makapangyarihang tao na nakinabang sa kaban ng bayan. Ito ang nagbibigay ng masalimuot na kulay sa kanyang biglaang pagpanaw.

Ang mga sirkumstansya ng kanyang huling sandali ay lalong nagpapalabo sa anggulong aksidente. Base sa mga ulat at sa kwento ng kanyang driver, may mga oras na hindi maipaliwanag. Sinasabing nanggaling sila sa isang hotel, kumain, at kalaunan ay nagpahatid ang opisyal sa nasabing lugar kung saan siya natagpuan. Iniwan siya ng driver at nang balikan ay wala na ito. Ang tanong ng bayan: Bakit pupunta ang isang opisyal sa gilid ng bangin nang nag-iisa? Bakit may mga ulat na pinaalis sila ng pulis sa isang area bago ito nangyari? Ang mga detalyeng ito ay tila mga piraso ng puzzle na hindi magkatugma, na nagpapahiwatig na may script na sinusunod upang pagtakpan ang tunay na nangyari.

Hindi maiwasan ng mga netizens at political observers na ikumpara ang pangyayaring ito sa mga nakaraang insidente sa kasaysayan ng Pilipinas. Naaalala ng marami ang sinapit ng ibang mga personalidad, tulad ni dating General Angelo Reyes, na sa gitna ng matinding pressure at imbestigasyon ay nawalan din ng buhay. Ang ganitong “pattern” ay nagdudulot ng takot—na kapag ang isang tao ay naging pabigat na o masyado nang maraming alam, sila ay inaalis sa eksena bago pa man sila makapagsalita ng katotohanan. Sa mundo ng maruming pulitika at malawakang korapsyon, ang buhay ay tila nagiging barya na lamang na pwedeng itapon kapalit ng pananahimik at proteksyon ng mga nasa kapangyarihan.

Ang salitang “pinatahimik” ay umaalingawngaw ngayon sa social media. Maraming naniniwala na ang nangyari kay Cabral ay isang mensahe—isang babala sa iba pang mga sangkot na nagbabalak magsalita. Kung ang isang Undersecretary ay kayang abutin at tapusin, paano pa kaya ang mga mas maliliit na empleyado? Ang “moral distress” na binabanggit ng ilan ay posibleng hindi lang dahil sa konsensya, kundi dahil sa matinding takot para sa kanilang sariling kaligtasan at ng kanilang pamilya. Ang pag-alis sa kanya sa landas ay nagsisilbing paraan upang maputol ang kadena ng ebidensya na maaaring tumuro sa pinaka-ugat ng katiwalian sa DPWH.

Sa kabila ng madilim na pangyayaring ito, may positibong aspeto na lumalabas: ang paggising ng kamalayan ng publiko. Hindi na madaling lokohin ang mga Pilipino ngayon. Ang bawat kahina-hinalang detalye ay sinusuri, tinatanong, at pinag-uusapan. Ang sigaw ng katarungan ay hindi lamang para kay Cabral, kundi para sa katotohanang pilit ibinabaon kasama niya. Ang taumbayan ay nagbabantay, at ang administrasyon ay nahaharap sa hamon na lutasin ito nang walang bahid ng pagtatakip. Kung hindi ito mabibigyan ng linaw, mananatili ang anino ng pagdududa sa integridad ng mga imbestigasyon sa bansa.

Ang hamon ngayon ay nasa mga kamay ng mga otoridad at sa liderato ng bansa. Kailangang matapos ang kulturang ito kung saan ang solusyon sa problema ay ang pagliligpit sa taong may alam. Ang “paglilinis” na dapat mangyari ay ang pagtanggal sa mga tiwali, hindi ang pag-alis ng buhay ng mga saksi. Ang insidenteng ito ay dapat magsilbing mitsa upang lalo pang paigtingin ang paghahanap sa katotohanan. Hindi sapat ang simpleng report na “nahulog” o “aksidente.” Ang kailangan ng bayan ay hustisya at ang pagkalasag sa mga maskara ng mga tunay na salarin na nagtatago sa likod ng kapangyarihan.

Sa huli, ang mensahe para sa mga iba pang may nalalaman ay malinaw: Huwag ninyong hintayin na kayo na ang sumunod. Ang inyong pananahimik ay hindi garantiya ng inyong kaligtasan. Sa katunayan, habang kayo ay nananahimik, lalo kayong nagiging madaling target ng mga taong ang tanging layunin ay protektahan ang kanilang mga nakaw na yaman. Ibulatlat ninyo ang katotohanan habang may pagkakataon pa. Ang taumbayan ay handang makinig at dumamay sa inyo. Huwag hayaang maging isa lamang kayong “statistic” sa mahabang listahan ng mga misteryosong pagkawala. Ang laban kontra korapsyon ay hindi lamang laban ng gobyerno, ito ay laban para sa kaluluwa ng ating bayan. At sa labang ito, ang katotohanan ang tanging sandata na hindi kayang patahimikin ng kahit sino man.