Sa bawat araw na lumilipas, tila mas lalong nagiging masalimuot ang mga kaganapan sa likod ng pagkamatay ni Department of Public Works and Highways (DPWH) Undersecretary Maria Catalina Cabral. Ang inaasahang simpleng pagsasara ng kaso ay napalitan ng panibagong mga katanungan at rebelasyon na yumanig hindi lamang sa ahensya kundi pati na rin sa tiwala ng sambayanan sa gobyerno. Mula sa mga nakakabahalang ebidensya na natagpuan sa lugar ng insidente hanggang sa bilyon-bilyong pisong pondo na naging ugat ng mainit na bangayan sa pagitan ng mga mambabatas at ehekutibo, ang istoryang ito ay malayo pa sa katapusan.

Isang malaking development sa imbestigasyon ang paglitaw ng isang dashcam footage na hawak na ngayon ng National Bureau of Investigation (NBI). Ang video, na may timestamp na 3:25 ng hapon noong ika-18 ng Disyembre, ay nagpapakita kay Usec. Cabral na nakaupo sa pagitan ng mga concrete barrier sa gilid ng bangin sa Kennon Road. Ang pinakamahalagang detalye na napansin ng mga awtoridad ay mag-isa lamang siya sa mga sandaling iyon. Ito ay sumusuporta sa teorya ng NBI na walang ibang taong kasama ang opisyal nang mangyari ang insidente. Bukod sa video, may mga gamit ding narekober na nagbigay ng sulyap sa kanyang mental na kalagayan. Nakitaan ng mga anti-anxiety medication at mga patalim ang kanyang mga personal na gamit. Ayon sa forensic at behavioral science division, ang kombinasyon ng mga ito ay maaaring indikasyon ng matinding stress at posibleng suicidal thoughts.

Inilatag din ng mga awtoridad ang official timeline ng mga pangyayari. Nagsimula ito ng 7:00 ng umaga nang dumating siya sa Kennon Road kasama ang kanyang driver, ngunit pinaalis sila ng pulisya dahil sa panganib. Nag-check in siya sa hotel sa Baguio City ngunit bumalik din sa Kennon Road bandang hapon at nagpaiwan para umano mag-isip. Ito ang oras na nahagip siya ng dashcam. Nang balikan siya ng driver bandang 5:00 ng hapon, wala na si Cabral, na nagtulak sa driver na mag-report sa pulisya. Natagpuan ang kanyang katawan bandang 8:00 ng gabi sa ilalim ng bangin sa gilid ng Bued River. Bagama’t ang lahat ng ebidensya ay tumuturo sa kawalan ng foul play, nananatili ang tanong ng marami: Ano ang nagtulak sa isang mataas na opisyal na humantong sa ganitong sitwasyon sa gitna ng pinakamalaking iskandalo sa bansa?

Habang patuloy ang imbestigasyon sa kanyang pagpanaw, ang mga dokumentong naiwan ni Cabral, na tinaguriang “Cabral Files,” ay naging mitsa ng isang “word war” sa pagitan ni DPWH Secretary Manuel Bonoan at Batangas Representative Leandro Leviste. Mariing itinanggi ni Sec. Bonoan na in-authenticate niya ang mga dokumentong inilabas ni Leviste. Ayon sa Kalihim, ang mga dokumento ay “pwersahang kinuha” ni Leviste mula sa opisina ni Cabral gamit ang computer ng isang staff member. Tinawag niya itong “throwing his weight around” o paggamit ng posisyon. Sa kabilang banda, itinanggi ito ng Kongresista at sinabing may basbas ng Kalihim ang paglabas ng mga dokumento, at ang paglitaw nito sa media ay indikasyon na alam ito ng tanggapan ni Bonoan. Sa ngayon, naisuko na ng DPWH ang mga gamit at files ni Cabral sa Office of the Ombudsman upang sila na ang magsuri at magkumpirma ng katotohanan.

Sa gitna ng iringan, hindi nagpapigil si Rep. Leviste sa paglabas ng summary ng DPWH budget mula 2023 hanggang sa panukalang 2026. Ang halaga ay nakakahilo—umaabot sa 3.5 Trilyong piso. Para ilarawan ang laki nito, sinabi ni Leviste na katumbas ito ng 130,000 piso para sa bawat pamilyang Pilipino. Ang datos ay nagpakita ng isang pattern kung saan ang Central Luzon, Calabarzon, at Bicol Region ang nakatanggap ng pinakamalalaking pondo, habang ang ibang rehiyon tulad ng BARMM ay naiwan na may mas maliit na alokasyon. Sa NCR, nanguna ang Taguig City, habang sa Ilocos ay ang Ilocos Norte, at sa Bicol ay ang Albay. Ang hamon ngayon ni Leviste sa publiko at sa mga nagdududa ay direktang tanungin ang DPWH para kumpirmahin ang mga numerong ito. Ito ay isang hakbang para sa transparency upang malaman ng taumbayan kung saan napupunta ang kanilang buwis.

Ang isyu ay umabot na rin sa Senado at Malacañang. Matapos tawagin ng Palasyo na “hearsay” o tsismis lang ang mga alegasyon sa “Cabral Files” at ang pagkakadawit ng pangalan ng First Lady, nagbabala si Senate President Pro Tempore Jinggoy Estrada at iba pang senador. Partikular na nagsalita ang isang beteranong senador at Chairman ng Blue Ribbon Committee na ang pag-dismiss sa mga dokumento ay maaaring ituring ng publiko na “cover-up.” Para sa kanya, may sapat na silang ebidensya ng “plunder of public funds” mula sa budget creation hanggang sa ghost projects. Nanawagan siya ng seryosong inter-agency investigation sa halip na pagtatakip.

Sa kabilang banda, may mga mambabatas din na pumupuna sa estilo ni Leviste ng “tingi-tinging” paglabas ng dokumento. Ayon kay ACT Teachers Party-list Rep. Antonio Tinio, dapat ilabas na ang lahat ng files nang sabay-sabay upang mawala ang hinala na ginagamit lang ito para sa pansariling interes o “self-serving motives.” Ang ganitong taktika daw ay nagdudulot lamang ng dagdag na espekulasyon.

Ang sitwasyong ito ay nagpapakita ng malalim na problema sa ating sistema kung saan ang katotohanan ay nagiging biktima ng pulitika. Sa dami ng bersyon ng kwento—mula sa Palasyo, Senado, Kongreso, at DPWH—ang taumbayan ay naiiwang nagtatanong kung sino ang dapat paniwalaan. Ang pagkamatay ni Usec. Cabral ay tila nagbukas ng isang kahon na puno ng lihim na ngayon ay pilit isinasara ng iba habang pilit namang binubuksan ng iba. Sa huli, ang tanging hangad ng publiko ay hustisya at pananagutan. Hustisya para sa yumaong opisyal, at pananagutan para sa bawat sentimo ng 3.5 trilyong pisong pondo na pinaghirapan ng bawat Pilipino. Ang laban na ito ay hindi na lamang tungkol sa mga dokumento; ito ay laban para sa kaluluwa ng ating pamahalaan at ang karapatan ng mamamayan na malaman ang totoo.