Sa isang siksikan at maingay na eskinita sa Tondo, may isang bahay na iniiwasan ng lahat. Ito ang bahay ni Mang Tasyo. Ang istruktura ay gawa sa lumang kahoy na anay na anay na, ang bubong ay tagpi-tagping yero na kinakalawang, at ang bakuran ay punong-puno ng mga sako ng bote, dyaryo, at kung anu-ano pang kalakal na napupulot niya sa kalsada. Ang amoy na nanggagaling sa bahay ay pinaghalong amoy ng luma, alikabok, at minsan ay parang nabubulok na prutas. Si Mang Tasyo, na nasa edad 80, ay kilala bilang “baliw” ng barangay. Mahaba ang buhok at balbas, laging madungis, at masungit sa mga bata. Walang gustong lumapit sa kanya. Ang tingin ng lahat, isa siyang salot na nagpapabaho sa lugar.

Lahat, maliban kay Aling Celia.

Si Aling Celia ay isang 45-anyos na biyuda at labandera. Siya ay nakatira sa isang maliit na paupahan, tatlong bahay ang layo kina Mang Tasyo. Hirap na hirap si Celia. May dalawa siyang anak na pinapag-aral, si Buboy at si Tinay. Madalas, kulang ang kinikita niya sa paglalaba para sa pagkain at renta. Pero sa kabila ng kanyang kahirapan, hindi naging bato ang puso niya. Araw-araw, bago siya umalis para maglaba, nagtatabi siya ng kaunting ulam at kanin sa isang mangkok.

“Nay, kulang na nga tayo, bibigyan mo pa ‘yung matandang masungit na ‘yun?” reklamo minsan ng panganay niyang si Tinay.

“Anak,” malumanay na sagot ni Celia, “Mas mahirap ang kalagayan niya. Wala siyang kasama. Wala siyang pamilya. Kung hindi natin siya bibigyan, baka mamatay siya sa gutom. Ang pagtulong, hindi binibilang. Kusa ‘yang ibinibigay.”

Tuwing umaga, kakatok si Celia sa gate ni Mang Tasyo. “Tay Tasyo! Kain po muna kayo. May sinangag at tuyo po ako dito.” Madalas, hindi sumasagot ang matanda. Minsan, bubuksan lang nito ang pinto nang bahagya, kukunin ang mangkok nang padabog, at isasara ulit nang walang pasasalamat.

“Tignan mo ‘yan, Celia! Sinusungitan ka pa! Sayang lang ang oras mo diyan sa matandang ‘yan!” sigaw ni Aling Marites, ang tsismosa sa tapat na laging naka-abang. “Baka may sakit ‘yan, mahawa pa kayo!”

Ngumingiti lang si Celia. “Hayaan niyo na po.”

Tumagal ito ng tatlong taon. Kahit umuulan, kahit may sakit si Celia, hindi siya lumiliban sa pagbibigay ng pagkain kay Mang Tasyo. Minsan, kapag Pasko, binibigyan pa niya ito ng lumang kumot o jacket. Kahit hindi nagsasalita ang matanda, nakikita ni Celia sa mga mata nito ang lungkot. Isang lungkot na parang napakalalim.

Isang araw, hindi lumabas si Mang Tasyo para kunin ang pagkain. Kinabahan si Celia. Kumatok siya nang malakas. “Tay Tasyo! Tay!” Walang sumasagot. Tumawag siya ng tanod. Nang puwersahing buksan ang pinto, nakita nila si Mang Tasyo na nakahiga sa kanyang lumang papag, wala nang buhay. Payapa ang mukha nito, may hawak na isang maliit na kwaderno sa kanyang dibdib.

Namatay si Mang Tasyo sa bangungot.

Agad na nagkagulo ang mga kapitbahay. Hindi dahil nalungkot sila, kundi dahil namomroblema sila sa amoy. “Naku! Sino maglilibing diyan? Wala namang kamag-anak ‘yan!” reklamo ng mga tao. Dahil walang ibang aako, si Celia ang nagkusang-loob. Gamit ang naipon niyang kaunting pera para sana sa bagong sapatos ng anak, ipinalibing niya si Mang Tasyo sa simpleng paraan. Siya lang at ang mga anak niya ang naghatid sa matanda sa sementeryo. Ni isang kapitbahay ay walang sumama.

Kinabukasan, habang naglalaba si Celia, may dumating na isang lalaking naka-amerikana sa tapat ng bahay niya. May dalang briefcase. Mukhang mayaman at propesyonal.

“Magandang umaga. Kayo po ba si Mrs. Celia Santos?” tanong ng lalaki.

“Opo, ako nga. Sino po sila? Wala po akong utang, Sir,” kabadong sagot ni Celia.

“Ako po si Attorney Valdez. Nandito ako dahil sa Huling Habilin ni Mr. Anastacio Delos Reyes, o mas kilala niyo bilang Mang Tasyo.”

Nanlaki ang mata ng mga tsismosang kapitbahay. “May abogado ang pulubi?!”

Ibinigay ng abogado kay Celia ang isang susi at isang titulo ng lupa. “Mrs. Santos, bago po pumanaw si Mr. Delos Reyes, inihabilin niya sa akin na kapag may nangyari sa kanya, ang bahay at lupa niya, pati na ang lahat ng laman nito, ay ipapamana sa nag-iisang taong nagmalasakit sa kanya. At kayo po iyon.”

Nagulat si Celia. “Sa akin? Pero Sir, basura lang ang laman ng bahay na ‘yun. At saka, hindi ko po deserve.”

“Desisyon po niya iyon. Tanggapin niyo na. Ito ang susi.”

Nagtawanan ang mga kapitbahay. “Wow! Mayaman na si Celia! May-ari na siya ng… tambakan ng basura!” pang-aasar ni Aling Marites. “Good luck sa mga daga at ipis, Mare! Baka may mahanap kang ginto sa loob ng inidoro!”

Hiyang-hiya si Celia, pero tinanggap niya ang susi bilang respeto sa matanda. “Salamat po, Attorney.”

Nang umalis ang abogado, naglakad si Celia papunta sa bahay ni Mang Tasyo. Nakasunod ang mga usiserong kapitbahay, nagtatawanan at nag-aabang na makita ang dumi sa loob.

“Buksan mo na, ‘Te! Baka may treasure chest na puno ng panis na kanin!” sigaw ng isa.

Huminga nang malalim si Celia. Ipinasok niya ang susi sa kinakalawang na padlock. Click. Bumukas ang pinto.

Pagpasok niya, madilim. Ang amoy ay amoy-luma, pero hindi kasing baho ng inaasahan niya. Puno nga ng mga sako at karton ang sala. Puro alikabok.

“Sabi sa inyo eh! Basura!” sigaw ng nasa labas.

Pero may napansin si Celia. Sa gitna ng mga tumpok ng dyaryo, may isang pinto na gawa sa narra. Mukhang bago at matibay, kakaiba sa itsura ng buong bahay. Nilapitan niya ito. Hindi ito naka-lock.

Dahan-dahang itinulak ni Celia ang pinto.

At sa sandaling iyon, tumigil ang ikot ng mundo niya.

Ang kwartong nasa likod ng pinto ay hindi bodega. Ito ay isang… LIBRARY at GALLERY.

Air-conditioned ang kwarto (naka-off lang, pero may split type AC). Ang sahig ay makintab na marmol. Ang mga dingding ay puno ng mga paintings na halatang luma at mamahalin. Sa mga estante, hindi basura ang nakalagay, kundi mga antigong vase, rebulto, at mga librong leather-bound.

At sa gitna ng kwarto, sa ibabaw ng isang malaking mesa, may nakapatong na isang sulat at… MGA BUNGKOS NG PERA.

Hindi lang barya. Hindi lang libo. Maraming bundles ng One Thousand Peso bills. At sa tabi nito, may mga gold bars.

Napaupo si Celia sa sahig. Nanginginig ang buong katawan niya. “Diyos ko…”

Lumapit siya sa mesa at binasa ang sulat.

“Para kay Celia,

Kung binabasa mo ito, wala na ako. Alam kong nagtataka ka. Sino ba talaga ang matandang pulubi na pinapakain mo araw-araw?

Ako si Anastacio Delos Reyes. Dati akong negosyante. May-ari ako ng mga lupain at kumpanya. Pero nang mamatay ang asawa at anak ko sa isang aksidente sampung taon na ang nakararaan, nawalan ako ng ganang mabuhay. Tinalikuran ko ang yaman ko. Gusto kong mamuhay nang simple, malayo sa mga taong pera lang ang habol sa akin. Nagpanggap akong mahirap para makita kung may natitira pang totoong kabutihan sa mundo.

Sa loob ng maraming taon, ikaw lang ang nakakita sa akin bilang tao. Ang iba, pandidiri ang ibinigay. Ikaw, pagkain at pagmamahal. Kahit wala ka, nagbibigay ka. Ikaw ang nagpatunay sa akin na may pag-asa pa ang mundo.

Ang mga nakikita mo sa kwartong ito ay ang aking mga koleksyon. Ang mga paintings na ‘yan ay gawa ng mga National Artists. Ang mga ginto ay investment ko. At ang pera sa mesa ay 10 Milyong Piso.

Sa’yo na ang lahat ng ito, Celia. Gamitin mo para sa mga anak mo. Pag-aralin mo sila. At huwag mong kalimutang tumulong sa iba, gaya ng ginawa mo sa akin.

Salamat sa pagiging kaibigan.

– Tasyo”

Napahagulgol si Celia. Iyak siya nang iyak habang yakap ang sulat. Ang matandang inakala niyang walang-wala, ay siya palang mag-aahon sa kanila sa kahirapan.

Narinig ng mga kapitbahay ang iyak ni Celia. “Umiiyak na! Siguro sobrang baho sa loob!” pumasok si Aling Marites at ang iba pa para maki-usyoso.

Pero pagpasok nila sa “Secret Room,” nalaglag ang kanilang mga panga. Nanlaki ang kanilang mga mata. Nakita nila ang yaman. Nakita nila ang pera. Nakita nila ang ginto.

“A-Ano ‘to?!” gulat na sigaw ni Marites. “Pera?! Ginto?!”

Tumayo si Celia, pinunasan ang luha. Humarap siya sa mga kapitbahay na ngayon ay parang mga asong gutom na nakatingin sa pera.

“Celia! Mare! Ang yaman mo na! Balato naman diyan! Kapitbahay tayo diba? Kami rin naman tumitingin kay Lolo Tasyo minsan eh!” banat agad ng isa.

“Oo nga Celia! Tandaan mo, pinahiram kita ng asin noon!” sabi naman ng isa.

Tinitigan sila ni Celia nang seryoso.

“Noong buhay pa si Tatay Tasyo,” sabi ni Celia, ang boses ay matatag, “Nasaan kayo? Diba pinandidirian niyo siya? Diba tinatawag niyo siyang salot? Diba sabi niyo sa akin, tanga ako dahil tinutulungan ko siya?”

Natahimik sila.

“Ngayong may pera na, biglang naging kaibigan kayo? Pasensya na,” sabi ni Celia. “Ang perang ito ay gagamitin ko sa tama. Para sa mga anak ko, at para sa mga taong totoong nangangailangan. Hindi para sa mga taong naaalala lang ang kapwa kapag may mapapala.”

Pinaalis ni Celia ang mga usisero. Isinara niya ang pinto ng kanyang bagong bahay.

Sa tulong ni Attorney Valdez, naibenta ni Celia ang ilan sa mga antique at paintings sa halagang umaabot ng higit pa sa 50 Milyon. Ang pera sa mesa ay idineposito niya para sa kinabukasan ng mga anak niya.

Binago ni Celia ang bahay. Ginawa niya itong maayos at maganda, pero pinanatili niya ang kwarto ni Lolo Tasyo bilang alaala. Nagtayo rin siya ng isang maliit na karinderya na may programang “Libreng Pakain” para sa mga matatandang palaboy sa kanilang lugar.

Si Aling Marites at ang iba pang nangutya? Nanatili silang inggitera. Araw-araw nilang nakikita ang pag-asenso ni Celia at ang pagsisisi na sana, kahit minsan, ay naging mabuti sila sa “pulubi” na si Lolo Tasyo.

Napatunayan ni Celia na ang tunay na yaman ay hindi nakikita sa panlabas na anyo. Ang bahay na puno ng basura sa labas ay palasyo pala sa loob. At ang taong hinuhusgahan ng mundo, ay siya palang may hawak ng susi ng pagpapala.

Ang kabutihan ay parang binhi. Itanim mo kahit sa lupang akala mo ay tuyo, at balang araw, mamumunga ito ng biyaya na hindi mo inaasahan.

Kayo mga ka-Sawi, kung kayo ang nasa posisyon ng mga kapitbahay, ano ang mararamdaman niyo? At kung kayo si Celia, magbibigay ba kayo sa mga taong nang-api sa inyo at kay Lolo Tasyo? Mag-comment sa ibaba at i-share ang kwentong ito para magsilbing aral sa lahat! Huwag manghusga! 👇👇👇