Sa bawat Pasko, ang inaasahan ng bawat Pilipino ay ang mainit na pagsasalo ng pamilya. Ngunit para sa Dating Pangulong Rodrigo Duterte, ang nagdaang kapaskuhan ay tila naging mapanglaw at punong-puno ng pagsubok. Base sa mga huling ulat at panayam hinggil sa kanyang sitwasyon sa The Hague, napag-alamang naging limitado ang pagkakataon ng kanyang pamilya na makasama siya sa mismong araw ng Pasko. Ayon sa impormasyon, bagaman nabisita siya ng kanyang bunsong anak na si Kitty Duterte noong Disyembre 24, mahigpit na ipinagbawal ang anumang dalaw pagpatak ng Disyembre 25 at 26 dahil sa mga itinakdang “holiday” ng pasilidad.

Ang kalagayan ng Dating Pangulo ay labis na inaalala ng marami, lalo na pagdating sa kanyang kalusugan. Hindi biro ang adjustment na kanyang ginagawa, lalo na’t hindi siya sanay sa klima at pamumuhay sa ibang bansa. Ibinahagi sa talakayan na hirap siyang makakain ng mga pagkaing nakasanayan at hinahanap-hanap niya tulad ng monggo, tinola, at paksiw na isda. Ang pagkain sa detention facility ay malayo sa panlasang Pilipino na kanyang kinalakihan. Dagdag pa rito ang matinding lamig ng panahon na lalong nagpapahina sa kanyang katawan, isinasaalang-alang na siya ay may edad na at may mga iniindang karamdaman na nangangailangan ng regular na gamutan.

Gayunpaman, sa kabila ng lungkot at hirap, hindi nawawala ang suporta ng kanyang pamilya at mga tagasuporta. Napag-alaman na naroon din si Vice President Sara Duterte sa The Hague upang makipagkita at magbigay-pugay sa Filipino community na walang sawang nag-aabang at nagdarasal sa labas ng pasilidad, umulan man o umaraw. Ang presensya ng pamilya at ang mainit na pagtanggap ng mga kababayan natin doon ay nagsisilbing lakas ng loob para sa Dating Pangulo sa gitna ng kanyang kinahaharap na laban.

Pagdating naman sa usaping legal, may sisilip na liwanag at pag-asa para sa kanyang kalayaan. Kasalukuyang nakabinbin ang apela patungkol sa “jurisdiction” o kapangyarihan ng ICC na dinggin ang kanyang kaso. Kung sakaling katigan ng Appeals Chamber ang argumento ng kampo ni Duterte na walang hurisdiksyon ang nasabing korte, agad na maibabasura ang kaso at makakauwi na siya sa Pilipinas nang malaya. Ito ang pinaka-inaabangang desisyon na maaaring lumabas anumang oras at maging hudyat ng kanyang pagbabalik.

Bukod sa isyu ng hurisdiksyon, isa pang legal na hakbang ang isinusulong—ang “interim release” o pansamantalang pagpapalaya. Ang basehan ng apelang ito ay ang kanyang “physical and medical condition.” Sa ilalim ng mga panuntunan, mayroong regular na review ng kalagayan ng mga nakapiit tuwing 120 araw. Umaasa ang kampo ng depensa na makikita ng korte ang pangangailangan na siya ay mapalaya o mailagay sa house arrest dahil sa kanyang seryosong kondisyong medikal at katandaan.

Isang mahalagang punto rin ang lumabas mula sa panel of medical experts. Ayon sa ulat, bagaman sinabing kaya pa niyang humarap sa paglilitis, kinilala rin na siya ay masyado nang matanda upang makapang-impluwensya o manakot ng mga testigo. Ang findings na ito ay maaaring maging malakas na argumento para sa kanyang pansamantalang paglaya. Kung hindi siya banta sa integridad ng kaso o sa mga testigo, mas lumalakas ang katwiran na dapat siyang payagang makauwi o mailagay sa mas maayos na pasilidad habang dinidinig ang kaso.

Sa ngayon, ang panawagan ng marami ay patuloy na dasal at suporta. Ang sitwasyon ay nananatiling mahirap, ngunit ang mga legal na developments ay nagbibigay ng pag-asa na hindi magtatagal ay makakapiling muli ng Dating Pangulo ang kanyang pamilya at ang sambayanang Pilipino sa sarili niyang bayan. Ang laban na ito ay hindi lamang para sa kanyang sarili, kundi nagiging simbolo rin ng paninindigan at karapatan ng isang akusado na mabigyan ng makataong pagtrato lalo na sa panahon ng katandaan at karamdaman.