Malamig ang simoy ng hangin noong hapong iyon sa probinsya ng Rizal. Sa tapat ng gate ng “Golden Sunset Nursing Home,” isang lumang sasakyan ang huminto. Bumaba ang magkapatid na sina Rico at Maricel, akay-akay ang kanilang ina na si Lola Choleng. Si Lola Choleng ay walumpung taong gulang na. Ang kanyang buhok ay kasing puti na ng bulak, ang kanyang balat ay kulubot na parang lumang papel, at ang kanyang pag-iisip ay unti-unti nang nilalamon ng dementia. Sa kabila nito, nakangiti siya. Ang alam niya kasi, birthday niya bukas at ililibre siya ng mga anak sa isang restaurant. “Anak, ang ganda naman dito. Dito ba tayo kakain? Parang ang tahimik,” inosenteng tanong ni Lola Choleng habang mahigpit na yakap ang kanyang maliit na bag na naglalaman ng lumang litrato ng kanyang yumaong asawa at rosaryo.

Nagkatinginan sina Rico at Maricel. Bakas sa mukha nila ang pagkainip at dismaya. Si Rico, na isang manager sa bangko, ay panay ang tingin sa relo. Si Maricel naman, na asawa ng isang seaman, ay abala sa pagpunas ng dumi sa kanyang sapatos na tila nandidiri sa lugar. “Oo, Nay. Dito tayo kakain. Pero kailangan muna naming lumabas saglit ni Rico. Bibili lang kami ng gatas at cake mo. Dito ka muna sa bench ha? Huwag kang aalis,” pagsisinungaling ni Maricel. Umupo si Lola Choleng. “Sige anak. Hihintayin ko kayo. Bilisan niyo ha? Gutom na ako.” Hinalikan pa niya sa pisngi ang mga anak, hindi alam na iyon na ang huling halik na ibibigay niya sa kanila sa mahabang panahon.

Mabilis na sumakay ang magkapatid sa kotse at humarurot paalis. Hindi na sila lumingon. Para sa kanila, nabunutan na sila ng tinik. Sa loob ng maraming taon, naging “pabigat” ang tingin nila sa ina. Mula nang mamatay ang Tatay nila at maibenta ang lupa sa probinsya para mapag-aral sila, naging pasanin na raw si Lola. “Sa wakas, wala nang amoy matanda sa bahay,” sabi ni Rico habang nagmamaneho. “Oo nga Kuya. At least diyan, may mag-aalaga sa kanya. Tutal, bayad naman natin ‘yan ng tatlong buwan. Bahala na sila diyan,” sagot ni Maricel. Ang hindi nila alam, ang iniwan nila ay hindi lang basta matanda, kundi ang babaeng nagpakahirap, naglabada, at nagbenta ng sariling dugo maibigay lang ang luho nila noong bata pa sila.

Sa nursing home, lumipas ang mga oras. Dumilim ang langit. Nagsimulang pumatak ang ulan. Nakaupo pa rin si Lola Choleng sa bench sa labas ng main building, yakap ang sarili. Nilapitan siya ng Head Nurse na si Anna. “Lola, pasok na po tayo. Gabi na. Umuulan,” malambing na sabi ni Anna. “Hinihintay ko ang mga anak ko. Bibili lang sila ng gatas. Babalik sila,” sagot ni Lola, nanginginig sa ginaw. Naluha si Anna. Alam na niya ang ganitong eksena. Ilang beses na niyang nakita ito. Ang mga anak na nangangakong babalik, pero hindi na muling nagpapakita. “Lola… dito muna kayo sa loob. Doon niyo sila hintayin.” Sa tulong ng ibang staff, napilitan nilang ipasok si Lola Choleng.

Lumipas ang mga araw, linggo, at buwan. Araw-araw, pagkagising ni Lola Choleng, ang una niyang tanong ay: “Nandiyan na ba sina Rico? Dala na ba nila ang gatas ko?” Araw-araw din siyang binibigo ng tadhana. Unti-unti, dahil sa lungkot, lalong lumala ang kanyang kondisyon. Madalas na siyang nakatulala sa bintana, kinakausap ang hangin, tinatawag ang mga anak na nagtatamasa sa ginhawa habang siya ay nangungulila. Ang tanging nagpapasaya sa kanya ay si Nurse Anna. Si Anna ang naging pamilya niya. Siya ang nagpapakain, nagpapaligo, at nakikinig sa mga paulit-ulit na kwento ni Lola tungkol sa “kabaitan” daw ng mga anak nito. Kahit iniwan siya, hindi kailanman nagsalita ng masama si Lola laban kina Rico at Maricel. “Busy lang sila. Mayaman na kasi sila,” pagtatanggol pa niya.

Isang araw, habang naglilinis si Anna ng mga gamit ni Lola, may nakita siyang isang lumang envelope na nakatago sa ilalim ng punda ng unan ni Lola Choleng. Kulay kape na ito sa kalumaan. Curious, tinanong niya si Lola. “Lola, ano po ito?” Ngumiti si Lola Choleng, isang ngiting puno ng lihim. “Iyan, anak… iyan ang regalo ko sana sa kanila. Pero mukhang hindi na nila kailangan. Sa’yo na lang, Anna. Ikaw lang ang nagmahal sa akin dito.” Binuksan ni Anna ang envelope at nanlaki ang kanyang mga mata sa nakita. Hindi ito pera. Ito ay isang orihinal na titulo ng lupa—isang malawak na lupain sa Tagaytay na ngayon ay commercial area na at nagkakahalaga ng daan-daang milyon! At may kasama itong deed of sale na nakapangalan na sa kung sino ang hahawak nito.

“Lola… alam po ba ito ng mga anak niyo?” tanong ni Anna, nanginginig ang kamay. “Hindi,” sagot ni Lola. “Binili iyan ng asawa ko noong mura pa ang lupa. Itinago namin para sa kanila. Ibibigay ko sana noong birthday ko… kaso iniwan nila ako dito.” Napahagulgol si Anna. Ang matandang tinuring na basura ng mga anak ay nakaupo pala sa ginto.

Samantala, sa Maynila, nagkakaproblema sina Rico at Maricel. Ang bangkong pinagtatrabahuhan ni Rico ay nagsara dahil sa bankruptcy. Si Maricel naman ay niloko ng asawa at iniwan, tangay ang lahat ng ipon nila. Nabaon sila sa utang. Na-remata ang kanilang mga bahay at sasakyan. Sa loob ng isang taon, ang buhay nilang marangya ay naging isang kahig, isang tuka. Nagkita ang magkapatid sa isang maliit na paupahan, nag-aaway, nagkakasumbatan. “Kasalanan mo ‘to! Kung hindi dahil sa luho mo, may pera pa sana tayo!” sigaw ni Rico. “Ikaw ang nagpabaya sa trabaho mo!” balik ni Maricel.

Sa gitna ng kanilang pagtatalo, nakatanggap sila ng tawag mula sa nursing home. “Hello? Kayo po ba ang anak ni Mrs. Choleng? Nais po naming ipaalam na… nasa kritikal na kondisyon po ang nanay niyo.” Sa halip na mag-alala, nagkatinginan ang magkapatid. May naisip silang plano. “Puntahan natin si Nanay,” sabi ni Rico. “Baka may naitatago pa siyang pera o alahas na hindi natin nakuha noon. O baka may makuha tayong mana.” Kahit sa huling sandali, pera pa rin ang nasa isip nila.

Nagmadali silang pumunta sa nursing home. Pagdating nila, naabutan nilang nakahiga si Lola Choleng, maputla, at mahina ang paghinga. Nasa tabi niya si Nurse Anna. “Nay!” sigaw ni Rico, umaarte na umiiyak. “Nay, nandito na kami! Patawarin mo kami, naging busy lang kami!” “Nay, gumaling ka! Uuwi na tayo!” dagdag ni Maricel. Tinitigan sila ni Lola Choleng. Sa kabila ng kanyang dementia, tila nagkaroon siya ng sandaling linaw ng isip. Nakilala niya ang mga anak. Tumulo ang luha niya.

“Gatas…” bulong ni Lola. “Dala niyo ba ang gatas?”

Natigilan ang magkapatid. Wala silang dala. “Bibili kami Nay, paggaling mo,” palusot ni Maricel. “Pero Nay, may pera ka pa ba? Kailangan namin pambayad sa ospital mo,” diretsong tanong ni Rico.

Tumayo si Nurse Anna, galit na galit. “Wala kayong karapatan! Matapos niyo siyang itapon dito ng isang taon, babalik kayo para perahan siya habang naghihingalo?!”

“Huwag kang makialam! Pamilya kami!” sigaw ni Rico.

Sa puntong iyon, biglang bumukas ang pinto ng kwarto. Pumasok ang isang lalaking naka-suit, may kasamang mga bodyguard at abogado. Siya si Mr. Antonio Go, ang may-ari ng pinakasikat na mall sa bansa.

“Sino kayo?” gulat na tanong ni Rico.

Lumapit si Mr. Go kay Lola Choleng at humalik sa kamay nito. “Lola Choleng… nandito na po ako. Handa na po ang lahat.”

Naguluhan sina Rico at Maricel. “Kilala niyo ang Nanay namin?”

Humarap si Mr. Go sa magkapatid. “Oo. Siya ang may-ari ng lupa kung saan nakatayo ang bago naming mall sa Tagaytay. Matagal na naming hinahabol ang lupaing iyon. At noong nakaraang buwan, sa tulong ni Nurse Anna, nakipag-ugnayan sa amin si Lola. Ibinenta niya sa amin ang lupa sa halagang Isang Daang Milyong Piso.”

Nanlaki ang mga mata nina Rico at Maricel. “Isang daang milyon?!” Halos lumuwa ang mata nila. “Nay! Ang yaman mo pala! Nay, sa amin ‘yun ‘di ba? Mga anak mo kami!”

Ngumiti nang mahina si Lola Choleng. Senenyasan niya ang abogado. Binasa ng abogado ang Huling Habilin na pinirmahan ni Lola noong nakaraang linggo habang malakas pa ang isip niya.

“Ako, si Soledad ‘Choleng’ Reyes, ay iniiwan ang aking buong kayamanan… hindi sa aking mga anak na sina Rico at Maricel, na nagpabaya at nagtakwil sa akin…”

Namutla ang magkapatid.

“…Kundi kay Nurse Anna, na siyang tumayong tunay na anak at nag-aruga sa akin noong wala nang ibang tumingin. At ang kalahati ay mapupunta sa Golden Sunset Nursing Home para sa mga matatandang inabandona.”

“Hindi pwede ‘yan!” sigaw ni Rico. “Loloko ‘yan! Ulyanin ang Nanay namin! Walang bisa ‘yan!”

“May video documentation kami at medical certificate na nasa tamang pag-iisip siya noong pumirma,” madiing sabi ng abogado. “At may CCTV footage kami noong iniwan niyo siya sa labas ng gate na parang aso. Gusto niyo bang ilabas namin ‘yun sa korte at sa social media?”

Natahimik sina Rico at Maricel. Hiyang-hiya. Wala silang laban.

Tumingin si Lola Choleng sa mga anak niya sa huling pagkakataon. “Mga anak… ibinigay ko sa inyo ang buhay ko. Ang lakas ko. Ang kinabukasan ko. Pero noong kailangan ko kayo, wala kayo. Ang pera… mauubos ‘yan. Pero ang pagsisisi, habambuhay. Pinapatawad ko na kayo… pero kailangan niyong matuto.”

Iyon ang huling salita ni Lola Choleng. Pumikit siya at nalagutan ng hininga, hawak ang kamay ni Nurse Anna. Payapa.

Naiwan sina Rico at Maricel na luhaan at nagsisisi. Hindi dahil sa namatay ang ina, kundi dahil sa nawalang yaman. Pinalayas sila ng security ng nursing home. Wala silang nakuha kahit singko. Bumalik sila sa hirap, dala ang bigat ng konsensya na habambuhay nilang papasanin.

Si Nurse Anna naman ay ginamit ang yaman para pagandahin ang nursing home. Inalagaan niya ang mga matatanda na parang sarili niyang mga magulang. At sa gitna ng garden ng nursing home, nagpatayo siya ng isang estatwa ni Lola Choleng—ang inang nagturo sa mundo na ang tunay na pamilya ay hindi nasusukat sa dugo, kundi sa pag-aaruga at pagmamahal.

Kayo mga ka-Sawi, kung kayo si Lola Choleng, ibibigay niyo pa ba ang yaman sa mga anak niyong nagtakwil sa inyo? O tama lang ang ginawa niyang ibigay ito sa taong nagmalasakit? Mag-comment sa ibaba at i-share ang kwentong ito para magsilbing aral sa lahat ng anak na huwag kalimutan ang kanilang mga magulang! 👇👇👇