Sa lipunang Pilipino, madalas nating marinig ang kasabihan na ang pamilya ang unang takbuhan sa oras ng kagipitan. Ngunit sa mapait na karanasan ni Yunis Lana, ang pamilya rin pala ang maaaring maging unang bumatikos at hihila sa iyo pababa sa oras na ikaw ay nagsisimula nang umangat. Ang kanyang kwento ay hindi lamang tungkol sa tagumpay laban sa kahirapan, kundi isang matapang na pagtayo para sa sariling dignidad laban sa mapanirang ugnayan ng dugo.

Si Yunis ay lumaki sa masikip na eskinita ng Caloocan. Ang kanyang buhay ay nagsimula sa isang barong-barong na may butas ang bubong, kung saan ang bawat patak ng ulan ay paalala ng kanilang kakulangan. Ang kanyang ama ay isang construction helper at ang kanyang ina ay labandera. Dahil sa hirap, hindi naging madali ang kanyang pag-aaral. Maraming gabi siyang natulog na kumakalam ang sikmura, at maraming araw siyang pumasok sa eskwela nang walang baon. Noong 2012, sa edad na labing-anim, namulat siya na kailangan niyang kumilos. Naging crew siya sa isang fast food chain sa Monumento, nagtatrabaho sa gabi at naglalako ng kakanin at ukay-ukay sa umaga.

Sa kabila ng pagod, hindi tinalikuran ni Yunis ang pangarap na makapagtapos. Noong 2014, nag-enroll siya sa kursong Mass Communication habang pinagsasabay ang tatlong trabaho. Sa panahong ito, sa halip na suporta ang makuha mula sa kanyang mga kamag-anak, pangungutya ang kanyang natanggap. Tinawag siyang “ambisyosa” at “nagpapakasosyal” kahit wala namang laman ang bulsa. Ang mga salitang ito ay nagsilbing gasolina para sa kanyang pangarap hanggang sa makuha niya ang kanyang diploma noong 2018.

Ang tunay na pagbabago sa buhay ni Yunis ay dumating nang pasukin niya ang mundo ng freelancing bilang isang Virtual Assistant noong 2019. Dahil sa kanyang pagsusumikap na matuto ng mga bagong skills, unti-unting lumaki ang kanyang kinikita na binabayaran sa dolyar. Nakapagpundar siya ng mga gamit, naipaayos ang kanilang bahay, at nakabili ng sasakyan. Ngunit kasabay ng pag-angat ng kanyang kabuhayan ay ang pag-usbong ng inggit sa puso ng ilang kamag-anak, partikular na ang kanyang tita na si Patricia “Patty” Lanuza.

Noong Setyembre 2021, lumapit si Patty kay Yunis upang humingi ng dalawampung libong piso para sa debut ng kanyang anak. Maayos na tumanggi si Yunis dahil mayroon siyang sinusunod na financial plan para sa kanyang pamilya. Ang pagtangging ito ang naging mitsa ng isang malawakang paninira. Sinimulan ni Patty ang pagpapakalat ng mga malisyosong post sa social media, na nagpapahiwatig na ang pera ni Yunis ay galing sa hindi magandang gawain online. Kumalat ang chismis sa kanilang barangay na si Yunis ay nagpapakita ng katawan sa mga dayuhan sa harap ng camera.

Ang bawat labas ni Yunis sa kanilang bahay ay naging parusa. Ang mga matang mapanghusga at mga bulungan ng mga kapitbahay ay naging bahagi ng kanyang araw-araw. Sinubukan niyang idaan sa maayos na usapan sa barangay, ngunit lalo lamang siyang binuweltahan ng kanyang mga kamag-anak. Sinabihan siyang “yabang” at dapat daw ay “magpakumbaba” alang-alang sa pamilya. Sa puntong ito, napagtanto ni Yunis na ang katahimikan ay hindi solusyon kung ang kanyang buong pagkatao na ang niyuyurakan.

Dito nagsimula ang kanyang tahimik ngunit matapang na hakbang legal. Sa tulong ng abogado, tinipon ni Yunis ang lahat ng ebidensya—mga screenshots ng post, comments, at mensahe. Noong Oktubre 2022, pormal na isinampa ang kasong Cyber Libel at Oral Defamation laban kay Patty at sa dalawa pa niyang pinsan na nakisawsaw sa paninira. Ang pagdating ng subpwena sa kanilang bahay ay ikinagulat ni Patty, na noon ay puro tapang lamang sa social media.

Sa loob ng korte, nagbago ang anyo ng matapang na tiyahin. Ang dating mapang-aping dila ay napalitan ng pakiusap at luha, ngunit hindi nagpatinag si Yunis. Para sa kanya, ang kasong ito ay hindi tungkol sa paghihiganti kundi tungkol sa pagtatakda ng hangganan at pagprotekta sa kanyang dangal. Pagkalipas ng mahabang proseso, lumabas ang hatol: napatunayang guilty si Patricia Lanuza. Pinatawan siya ng dalawa hanggang apat na taong pagkakakulong at pinagbabayad ng isandaang libong piso bilang moral damages.

Ang desisyong ito ay nagdulot ng malaking lamat sa kanilang angkan. Marami ang nagalit kay Yunis at sinabihan siyang walang puso, ngunit nanatili siyang panatag. Alam niyang hindi siya ang nagsimula ng gulo; siya lamang ang nagtapos nito sa tamang paraan. Pagkatapos ng lahat, mas lalong umunlad ang buhay ni Yunis. Noong 2023, nakabili siya ng sariling condo unit sa Quezon City—isang lugar na malayo sa ingay ng chismis at malayo sa mga taong ang tingin sa kanya ay pangkabuhayan lamang.

Sa huli, ang kwento ni Yunis Lana ay isang paalala na ang iyong halaga ay hindi nakadepende sa sasabihin ng iba, kahit kadugo mo pa sila. Ang pinakamahalagang yaman na maaari nating panghawakan ay ang ating dangal at ang katotohanan. Ang pagpili sa sarili at sa kapayapaan ng isip ay hindi kasalanan, lalo na kung ito ang tanging paraan upang makalaya mula sa nakakalason na ugnayan.