Sa mga nagdaang araw, naging sentro ng usap-usapan at matinding debate sa bansa ang kalagayan ni Senator Ronald “Bato” de la Rosa. Nagsimula ang lahat sa mga ulat na mabilis na kumalat sa iba’t ibang online platforms na nagsasabing ang senador ay umano’y naaresto o “nakorner” ng mga awtoridad sa Davao City sa tulong ng International Law Enforcement. Ang balitang ito ay tila isang malakas na pagsabog na yumanig sa mundo ng pulitika, na nagdulot ng halo-halong reaksyon mula sa pangamba, pagkagulat, at matinding pag-aalinlangan. Ngunit sa likod ng mga viral na posts at mga headline na nakakakuha ng atensyon, mahalagang himayin ang mga detalye upang malaman kung ano ang tunay na nangyayari.

Ang pinaka-ugat ng tensyon ay ang matagal nang hindi pagpapakita ni Senator Bato sa mga sesyon ng Senado. Ang kanyang bakanteng upuan sa bawat pagtitipon ng mga mambabatas ay hindi nakaligtas sa mapanuring mata ng publiko at ng kanyang mga kasamahan sa gobyerno. Ang kawalang ito ay naganap sa gitna ng masalimuot na usapin tungkol sa International Criminal Court (ICC), isang institusyong matagal nang naging tinik sa mga opisyal ng nakaraang administrasyon dahil sa kanilang mga naging polisiya. Dahil dito, ang bawat galaw—o ang kawalan ng galaw—ng senador ay binibigyan ng malisya at interpretasyon na tila ba siya ay umiiwas sa isang hindi maiwasang pananagutan.

Dito na pumasok ang matapang na pahayag ni dating Senator Antonio Trillanes IV, na isa sa mga pinaka-vocal na kritiko ni De la Rosa. Ayon kay Trillanes, ang patuloy na hindi pagdalo ng senador sa kanyang mga tungkulin ay hindi na lamang isang simpleng personal na desisyon kundi isang seryosong pagpapabaya sa mandato na ibinigay sa kanya ng taong bayan. Mariing binigyang-diin ni Trillanes na ang bawat senador ay binabayaran mula sa kaban ng bayan at ang bawat araw na wala sila sa kanilang opisina ay isang kawalan sa publiko. Dahil dito, nagbabala ang dating senador na handa siyang maghain ng isang ethics complaint laban kay De la Rosa na maaaring humantong sa pinakamabigat na parusa sa ilalim ng Senado: ang expulsion o pagpapatalsik sa pwesto.

Ang lohika sa likod ng banta ni Trillanes ay simple lamang ngunit mapanganib para sa karera ni De la Rosa. Kung ang isang opisyal ay patuloy na hindi gagampanan ang kanyang tungkulin hanggang sa matapos ang regular na sesyon ng Senado, ito ay maituturing na “abandonment of duty.” Sa mga panayam, tinanong ni Trillanes ang kredibilidad ng kampo ng senador: “Kung totoong walang dapat ikatakot at walang arrest warrant na inilalabas, bakit kailangang magtago? Bakit nakikita siya sa ilang okasyon sa social media ngunit hindi siya makapasok sa kanyang trabaho?” Ang kontradiksiyong ito sa kilos ng mambabatas ang lalong nagpapatindi sa hinala ng marami.

Gayunpaman, sa kabila ng ingay at mga akusasyon, kailangang tignan ang kabilang panig ng barya. Maraming tagasuporta ni De la Rosa ang nananawagan ng katarungan at paggalang sa due process. Para sa kanila, ang mga balita tungkol sa pag-aresto sa Davao ay nananatiling espekulasyon lamang hangga’t walang opisyal na kumpirmasyon mula sa Philippine National Police o sa mga kinauukulang ahensya ng gobyerno. Iginiit ng ilan na ang pananahimik ng senador ay maaaring bahagi ng isang legal na estratehiya o simpleng pag-iwas sa gulo ng pulitika. Hangga’t walang selyadong dokumento mula sa korte o opisyal na pahayag mula sa kanyang kampo, ang lahat ay nananatiling haka-haka sa mata ng batas.

Ngunit hindi maikakaila na ang isyu ng ICC ay isang malaking ulap na nakalutang sa ibabaw ng usaping ito. Bilang dating hepe ng pambansang pulisya at ang pangunahing implementor ng kampanya laban sa illegal na droga, si De la Rosa ay isa sa mga pangunahing personalidad na iniimbestigahan ng pandaigdigang hukuman. Ang takot na baka biglaang magkaroon ng operasyon ang mga internasyonal na awtoridad sa pakikipagtulungan sa mga lokal na pwersa ay isang senaryo na hindi malayo sa isip ng mga tagasubaybay sa pulitika. Ito ang dahilan kung bakit ang anumang ulat na nagsasabing siya ay “nakorner” ay madaling paniwalaan ng publiko kahit wala pang sapat na ebidensya.

Ang institusyon ng Senado ay nahaharap din sa isang pagsubok. Kung sakaling ituloy ni Trillanes ang ethics complaint, kailangang magpasya ng Senate Ethics Committee kung may sapat na basehan ang reklamo. Ang pagpapatalsik sa isang halal na opisyal ay hindi madaling proseso at nangangailangan ng matibay na patunay ng seryosong misconduct. Ngunit ang isyu ng attendance ay isang teknikal na bagay na madaling beripikahin. Kung mapapatunayan na ang pagliban ay walang sapat na dahilan, maaari itong maging mitsa ng isang makasaysayang paglilitis sa loob ng kapulungan.

Sa kasalukuyan, ang publiko ay nananatiling naghihintay. Wala pang inilalabas na counter-statement ang kampo ni De la Rosa upang pabulaanan ang mga banta ng reklamo o upang ipaliwanag ang kanyang kinaroroonan. Ang katahimikang ito ay nagsisilbing gasolina sa apoy ng mga usapan. Habang ang bansa ay nakatutok sa mga susunod na kaganapan, isang bagay ang malinaw: ang usaping ito ay hindi lamang tungkol sa isang tao kundi tungkol sa integridad ng ating mga institusyon at ang pananagutan ng mga pinuno sa mga taong nagluklok sa kanila sa kapangyarihan.

Ang kwentong ito ay isang paalala na sa mundo ng pulitika, ang bawat galaw ay may kahulugan at ang bawat pananahimik ay may dalang mensahe. Sa paglipas ng mga araw, ang katotohanan ay unti-unti ring lulutang. Kung si Senator Bato de la Rosa ay muling magpapakita at haharap sa kanyang mga tungkulin, o kung ang mga banta ni Trillanes ay magkakaroon ng katuparan, iyan ang dapat nating abangan. Sa huli, ang mahalaga ay ang pananaig ng batas at ang paglilingkod na tapat para sa bawat Pilipino.