Sa gitna ng katahimikan ng kabundukan sa Benguet, isang malaking bagyo ng kontrobersya ang kasalukuyang yuma-yari sa pundasyon ng pamahalaan. Ang dating Undersecretary ng Department of Public Works and Highways (DPWH) na si Maria Catalina “Cathy” Cabral ay naging sentro ng isang kuwentong tila hinango sa isang political thriller, ngunit may dalang pait ng totoong buhay. Ang insidente sa Kennon Road ay hindi lamang isang kuwento ng trahedya; ito ay naging mitsa ng paglalantad sa mga lihim na matagal nang nakabaon sa ilalim ng mga kalsada at tulay ng Pilipinas.

Maraming eksperto at mambabatas ang nagtatanong: Paano ang isang babaeng kilala sa pagiging maingat at may takot sa matataas na lugar ay matatagpuan sa gilid ng isang matarik na bangin? Ang mga ulat mula sa mga lokal na vlogger at saksing nakarating sa lugar ay nagbibigay ng ibang kulay sa opisyal na bersyon ng pangyayari. Ayon sa pagsusuri sa lokasyon, ang kongretong harang o barrier sa lugar ay may sapat na lapad para maiwasan ang aksidenteng pagkahulog. Ang pagkakaroon ng mga mantsa ng dugo sa mismong ibabaw ng harang ay nagdudulot ng matinding pagdududa. Kung ang isang tao ay sadyang tumalon o aksidenteng nahulog, dapat ay sa ibaba lamang matatagpuan ang mga bakas, hindi sa bahaging hindi dapat nararating ng anumang pinsala bago ang mismong pagbagsak.

Dito pumapasok ang teorya ng pagpapanggap. May mga lumulutang na impormasyon, kabilang ang mga larawang hawak ng ilang partido, na nagpapakita ng isang lalaki sa huling sandali bago ang insidente, sa halip na ang babaeng opisyal. Ang mga ulat na ito ay nagmumungkahi na ang buong pangyayari ay maaaring isang maingat na binuong “script” para iligaw ang publiko at ang imbestigasyon. Bakit kailangang magkaroon ng ganitong uri ng panlilinlang? Ang sagot ay maaaring matatagpuan sa mga digital na kagamitan at dokumentong iniwan ng opisyal.

Ang mas nakapagtataka ay ang tila “over-acting” na pagtugon ng ilang matataas na opisyal sa gobyerno. Ang agarang utos na i-secure ang mga gadgets ng biktima at ang mabilis na pag-relieve sa mga lokal na opisyal ng pulisya sa Benguet dahil sa hindi pagsunod sa partikular na direktibang ito ay nagbibigay ng impresyon na may mga impormasyong nais kontrolin o itago. Ang mandato ba ng mga matataas na opisyal na ito ay sumasaklaw na sa pagmamanipula ng mga ebidensya sa isang lokal na insidente?

Sa likod ng tabing ng trahedyang ito ay ang mas malaking isyu ng bilyon-bilyong pisong katiwalian sa DPWH. Lumalabas sa mga ulat na si Cabral ay may hawak na mga “soft copy” ng mga dokumento na naglalaman ng mahigit 17,000 hilera ng data at daan-daang columns. Ang mga file na ito ay hindi lamang simpleng listahan; ito ay isang komprehensibong mapa ng mga “budget insertions” at mga anomalya sa flood control projects sa bansa. Naglalaman ito ng mga “code names” at mga handwritten notes na nagtuturo sa mga transaksyong hindi dumaan sa tamang proseso.

Isang mambabatas ang matapang na nagpangalan sa ilang sangkot. Binanggit ang mga party-list at mga indibidwal na umano’y may bilyon-bilyong pisong insertions sa budget. Halimbawa na lamang ang pagkakabanggit sa isang party-list mula sa Bicol na may kinalaman umano sa mga road projects na nagkakahalaga ng daan-daang milyon, kung saan ang mga kontrata ay napupunta lamang sa iisang paboritong kontraktor. Ang ugnayang ito sa pagitan ng mga nagpapanukala ng budget at mga kumpanyang gumagawa ng proyekto ay isang malinaw na indikasyon ng sistemikong katiwalian.

Ang trahedyang ito ay nagsisilbing “wake-up call” sa mamamayang Pilipino. Habang ang ekonomiya ng bansa ay patuloy na nakikipagbuno sa mababang paglago at ang mga ordinaryong tao ay nagtitiis sa mataas na presyo ng bilihin, ang kaban ng bayan ay tila pinaghahati-hatian lamang ng iilang makapangyarihan. Ang bawat “ghost project” at bawat “kickback” ay ninanakaw mula sa kinabukasan ng bawat bata at pamilyang Pilipino.

Ang panawagan ngayon ay hindi lamang para sa hustisya sa nangyari sa Benguet, kundi para sa pananagutan ng lahat ng mga “malalaking isda” na sangkot sa anomalya. Hindi sapat na ang mga maliliit na kawani lamang ang maparusahan habang ang mga arkitekto ng korapsyon ay malayang nakakalabas ng bansa o patuloy na nagtatago sa kanilang mga maskara. Ang katotohanan ay dapat lumabas, gamit ang mga makabagong teknolohiya gaya ng satellite imagery at digital forensics, upang hindi na muling malinlang ang sambayanan.

Sa huli, ang kuwento ni Cabral ay mananatiling isang malaking palaisipan hanggang sa magkaroon ng isang tapat at transparent na imbestigasyon. Ngunit isang bagay ang malinaw: ang mga file at dokumentong naiwan ay nagsisilbing boses ng katotohanan na hindi mapapatahimik ng anumang takot o pananakot. Ang sambayanan ay nagmamasid, at ang oras ng paniningil ay malapit na.