Sa bawat araw na lumilipas, tila mas lalo pang nagiging masalimuot ang kwento sa likod ng pagpanaw ni dating DPWH Undersecretary Maria Catalina Cabral. Hindi na lamang ito usapin ng isang opisyal na sinawimpalad; ito ay naging mitsa na nagsindi sa isa sa pinakamalalaking iskandalo sa pondo ng bayan na kinasasangkutan ng trilyon-trilyong piso, mga nag-uumpugang bato sa kongreso, at ang nakabibinging babala ng isang posibleng pagtatakip sa katotohanan.

Ang Huling Sulyap sa Dashcam

Nabasag ang katahimikan ng imbestigasyon nang ilabas ng mga otoridad ang isang kritikal na piraso ng ebidensya—isang dashcam footage mula sa isang pribadong motorista. Sa video, na may timestamp na alas-3:25 ng hapon noong Disyembre 18, nahagip ang huling sandali ni Cabral na buhay pa. Nakaupo siya sa pagitan ng mga concrete barrier sa gilid ng bangin sa Kennon Road. Ang nakakapanindig-balahibong detalye: mag-isa lang siya.

Para sa National Bureau of Investigation (NBI), ang footage na ito ay isang matibay na sandigan sa kanilang teorya na walang ibang taong sangkot sa mismong sandali ng kanyang pagkahulog. Ngunit hindi dito natatapos ang mga rebelasyon. Sa pagsusuri ng Forensic at Behavioral Science Division sa mga kagamitang naiwan ng opisyal, may dalawang bagay na umagaw sa kanilang atensyon: mga gamot para sa anti-anxiety at mga patalim.

Ang kombinasyong ito, ayon sa mga eksperto, ay posibleng indikasyon na si Cabral ay dumadaan sa isang matinding krisis mental at emosyonal bago ang insidente. Ang opisyal na timeline ay nagpapakita ng isang araw na puno ng pag-aalinlangan—mula sa pagpunta sa Kennon Road ng umaga, pag-check in sa hotel, at pagbabalik sa bangin sa hapon upang “mag-isip,” hanggang sa tuluyan na siyang hindi makita ng kanyang driver pagsapit ng alas-singko.

Bagama’t tila “case closed” na ito para sa iba pagdating sa aspeto ng foul play, ang tanong ng nakararami ay nananatili: Bakit? Ano ang nagtulak sa isang mataas na opisyal, na nasa gitna ng kontrobersya, na humantong sa ganitong sitwasyon?

Ang ‘Resibo’ ng 3.5 Trilyong Piso

Habang iniimbestigahan ang kanyang pagpanaw, ang mga dokumentong naiwan ni Cabral—na ngayo’y tinatawag na “Cabral Files”—ay nagdulot ng pagsabog sa pulitika. Si Congressman Leandro Leviste, na siyang naglakas-loob na ilabas ang mga dokumento, ay nagpakawala ng isang “resibo” na nagpayanig sa buong bansa.

Inilabas ni Leviste ang summary ng DPWH budget mula 2023 hanggang sa panukala para sa 2026. Ang kabuuang halaga? Tumataginting na 3.5 Trilyong Piso. Upang mas maunawaan ng karaniwang Pilipino ang bigat ng halagang ito, nagbigay si Leviste ng simpleng komputasyon: ang 3.5 Trilyon ay katumbas ng Php 130,000 para sa bawat pamilyang Pilipino.

Ito ay perang dapat sana’y napupunta sa mga proyekto para sa ikauunlad ng bayan, ngunit ang datos ay nagpapakita ng nakakabahalang disparity o hindi pantay na paghahati. Tatlong rehiyon ang lumabas na “pinagpala” sa pondo:

Region 3 (Central Luzon): Php 406.9 Billion

Region 4A (Calabarzon): Php 341.8 Billion

Region 5 (Bicol Region): Php 272.3 Billion

Samantala, sa kabilang dulo ng listahan, ang Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM) ay nakatanggap lamang ng kakarampot na Php 28.4 Billion. Isang napakalaking agwat na nagpapahiwatig na ang distribusyon ng pondo ay maaaring hindi nakabase sa tunay na pangangailangan kundi sa impluwensya at koneksyon.

Sa NCR, nanguna ang Taguig City 1st District at sa Ilocos naman ay ang distrito ng Ilocos Norte. Ang mga numerong ito ay nagbibigay-daan sa mas marami pang katanungan: Saan napunta ang bawat sentimo? Ilan dito ang naging ghost project?

Dizon vs. Leviste: Nakaw o May Basbas?

Sa gitna ng paglabas ng mga dokumentong ito, sumiklab ang isang mainit na bangayan sa pagitan ni DPWH Secretary Vince Dizon at Congressman Leviste.

Sa isang matapang na pahayag, inakusahan ni Sec. Dizon si Leviste ng pwersahang pagkuha ng mga files. Ayon sa Kalihim, mismong si Usec Cabral ang nagkwento sa kanya bago ito pumanaw na ginamit ni Leviste ang kanyang posisyon upang pilitin ang isang staff member na kopyahin ang mga files mula sa computer patungo sa isang flash drive. Mariin ding itinanggi ni Dizon na in-authenticate niya ang mga dokumentong hawak ng kongresista.

Hindi naman nagpatinag si Leviste. Binuweltahan niya ang Kalihim at sinabing imposible na hindi alam ni Dizon ang tungkol sa mga files dahil personal silang nag-usap tungkol dito noong bago pa lamang nakaupo ang Kalihim. Para kay Leviste, ang paglabas ng mga dokumento ay may “basbas” ng liderato, o di kaya’y sadyang pinalusot ng mga tauhan ni Dizon.

Sino ang nagsasabi ng totoo? Sa ngayon, ang bola ay nasa kamay na ng Ombudsman matapos pormal na isuko ng DPWH ang computer at mga kagamitan ni Cabral para sa forensic analysis.

Babala ng Cover-Up

Habang nagbabangayan ang mga opisyal, isang mas seryosong babala ang binitawan ni Senate President Pro Tempore Jinggoy Estrada at Senator Ping Lacson. Ito ay matapos tawagin ng Malacañang, sa pamamagitan ni Usec. Claire Castro, na “chismis” o hearsay lamang ang mga alegasyon ni Leviste at wala itong bigat bilang ebidensya.

Hindi ito pinalampas ni Lacson. Bilang isang beteranong imbestigador, nagbigay siya ng matinding babala sa administrasyon: mag-ingat sa mga pahayag na nagdidismiss sa isyu. Ayon sa kanya, ang pagtawag na “hearsay” sa mga dokumento ay posibleng ituring ng taumbayan bilang euphemism o magandang tawag para sa “cover-up.”

Para sa Senado, hindi na usapin kung totoo ba ang korapsyon—kumbinsido silang may nagaganap na pandarambong mula pa lang sa paghahanda ng budget hanggang sa pagpapatupad ng mga proyekto. Ang hamon ni Lacson ay magkaroon ng tapat at malawakang inter-agency investigation sa halip na subukang ilihis o maliitin ang isyu.

Ang Hamon sa Taumbayan

Sa dami ng mga rebelasyon, mula sa malungkot na sinapit ni Usec Cabral hanggang sa nakakalulang halaga ng pondo na sangkot, isa lang ang malinaw: kailangan ng bayan ng katotohanan.

Ang mga “tingi-tinging” paglabas ng dokumento ni Leviste ay pinupuna na rin ng ibang mambabatas tulad ni Rep. Tinio, na nananawagan na ilabas na ang lahat ng sabay-sabay upang hindi pag-isipan ng masama.

Tayo ngayon ay nakatayo sa isang sangang-daan. Maniniwala ba tayo na ang lahat ng ito ay chismis lang? O hahayaan nating maging boses tayo sa paghingi ng hustisya—hindi lang para kay Cabral, kundi para sa bawat pisong pinaghirapan ng bawat Pilipino na tila napupunta lamang sa bulsa ng iilan? Ang laban para sa transparency ay hindi pa tapos, at ang mata ng bayan ay kailangang manatiling dilat.