Sa isang mainit at makasaysayang sesyon sa Senado, muling nayanig ang mga dingding ng plenaryo matapos ang matapang na pagtutol nina Senator Rodante Marcoleta at Senator Robinhood Padilla sa ratipikasyon ng 2026 General Appropriations Act (GAA). Sa kabila ng pag-apruba ng karamihan, ang dalawang mambabatas ay tumindig upang ibunyag ang mga anila’y “multo ng kahapon” na pilit bumabalik—ang talamak na katiwalian, kwestyonableng insertions, at ang paulit-ulit na paggamit sa pondo ng bayan para sa pamumulitika.

Ang “Magic” sa Bicam: Pagbabalik ng mga Kwestyonableng Pondo

Isa sa pinakamabigat na puntong binatikos ni Senator Marcoleta ay ang tila “magic” na nangyari sa Bicameral Conference Committee. Ayon sa kanya, ang bersyon ng Senado na maingat nilang binusisi at tinapyasan ng mga “taba” ay tila binalewala pagdating sa Bicam. Partikular niyang tinutulan ang muling pagpapalobo sa pondo ng iba’t ibang financial assistance programs o “Ayuda.”

Mariing ipinaliwanag ni Marcoleta na ang kanyang pagboto ng “NO” ay nakabase sa konkretong audit findings at fiscal distortions. Aniya, tila bumalik sa dating anyo ang budget—puno ng butas at prone sa abuso. Binigyang-diin niya na ang 2025 budget ay tinaguriang “most corrupt and scandalous,” at sa kasamaang palad, ang 2026 budget ay tila hindi nalalayo dito.

Ibinunyag niya na ibinalik ng Bicam ang bilyon-bilyong pondo para sa AKAP, TUPAD, at AICS sa kabila ng mga report ng Commission on Audit (COA) tungkol sa “low utilization,” “non-compliance,” at “duplication” ng mga benepisyaryo. Ang tanong ng senador: Bakit natin pinipilit ang sistemang ito kung ayon mismo sa datos ay lalo lamang dumarami ang naghihirap?

Ayuda vs. Trabaho: Ang Aral Mula sa Vietnam

Isang napakagandang punto ang inilatag ni Marcoleta nang ikumpara niya ang Pilipinas sa ating kapitbahay na Vietnam. Ayon sa kanya, sa halip na “cash handouts” na nagtuturo ng dependency o pag-asa lamang sa gobyerno, ang Vietnam ay namuhunan sa “livelihood enabling support.” Binibigyan nila ng bangka at fuel subsidy ang mga mangingisda upang makapagtrabaho at kumita.

Sa Pilipinas, ayon kay Marcoleta, tila “managing poverty” lang ang ginagawa at hindi “solving poverty.” Ipinakita niya ang nakababahalang datos mula sa Social Weather Stations (SWS) noong Setyembre 2025, kung saan 50% o 14 na milyong pamilyang Pilipino ang nagsabing mahirap sila—mas mataas ito kaysa sa mga nakaraang taon. Dagdag pa rito, ang involuntary hunger o ang kawalan ng makain ay pumalo sa pinakamataas na antas simula 1998. Ito ay isang sampal sa mukha ng mga nagsusulong ng bilyon-bilyong ayuda na tila hindi naman nararamdaman ng taumbayan.

Unprogrammed Funds: Ang “Slush Fund” ng Gobyerno?

Hindi rin pinalampas ang isyu ng “Unprogrammed Appropriations” na umabot sa nakakahilong P243.4 Billion. Babala ni Marcoleta, ito ay isang “fiscal backdoor” na pwedeng gamitin para sa political patronage. Sa madaling salita, ito ay pondong naka-standby na pwedeng galawin ng ehekutibo na hindi dumadaan sa mahigpit na pagsusuri, bagay na delikado lalo na sa panahon ng eleksyon.

Padilla: “Manila-Centric” at ang Isyu ng “Cabral’s List”

Sa kabilang banda, emosyonal din na nagpahayag ng kanyang pagtutol si Senator Robin Padilla. Bagama’t pinasalamatan niya ang liderato ni Senator Sherwin Gatchalian sa pagiging masigasig, hindi niya maitago ang sama ng loob sa hindi patas na hatian ng pondo.

Iginiit ni Padilla na “Manila-centric” pa rin ang budget, kung saan 15% lamang ang napupunta sa Mindanao. Paano raw uunlad ang mga liblib na lugar at ang mga katutubong pamayanan—na madalas pinagmumulan ng rebelyon—kung lagi silang huli sa biyaya?

Mas lalong uminit ang kanyang pahayag nang ungkatin niya ang isyu ng “Cabral’s List” o ang umano’y listahan ng mga insertions sa DPWH. Mariing itinanggi ni Padilla na may kinalaman siya dito, lalo na’t siya ay nasa oposisyon noong mga panahong iyon. Masakit para sa kanya na madawit ang pangalan sa isang bagay na wala siyang kinalaman. Ibinahagi rin niya ang pangamba sa “For Later Release” (FLR) mechanism, kung saan ang mga proyektong para sa tao ay naiipit at nagagamit sa pulitika. Dahil dito, iminungkahi ni Padilla na panahon na upang amyendahan ang Konstitusyon at tanggalin na sa mga mambabatas ang kapangyarihang mag-amyenda ng budget upang maiwasan ang korapsyon.

Ang “YES” Votes: Pag-asa sa Gitna ng Duda

Samantala, bumoto naman ng “YES” sina Senator Risa Hontiveros at Senator Loren Legarda, ngunit hindi ito walang pasubali. Para kay Legarda, bagama’t may mga reserbasyon siya sa PhilHealth fund transfers noong nakaraan, naniniwala siyang ang 2026 budget ay may sapat na pondo para sa edukasyon, kalusugan, at agrikultura na kailangan ng bansa.

Si Senator Hontiveros naman, bagama’t kritikal sa Unprogrammed Funds, ay kinilala ang mga tagumpay ng “Open Bicam” session. Ipinagmalaki niya ang pagbabalik ng pondo sa PhilHealth, ang dagdag na budget para sa mga State Universities and Colleges (SUCs), at ang pondo laban sa online exploitation ng mga kababaihan at kabataan. Para sa kanya, ang pagboto ng “Yes” ay suporta sa mga repormang ito, ngunit nangakong mananatiling mapagmatyag sa implementasyon.

Konklusyon: Ang Hamon sa Taumbayan

Ang pagpasa ng 2026 National Budget ay hindi katapusan ng laban; ito ay simula pa lamang. Ang matatapang na pagsisiwalat nina Marcoleta at Padilla ay nagsisilbing babala na sa kabila ng mga safeguard, nananatili ang panganib ng pang-aabuso sa kaban ng bayan.

Sa huli, ang tanong na naiiwan sa ating mga isipan: Mapupunta ba talaga ang bawat piso sa sikmura ng nagugutom na Pilipino, o maglalaho na naman ito sa bulsa ng iilan? Ang hamon ngayon ay nasa ating mga kamay—ang maging mapagmasid at huwag hayaang maulit ang mga “multo ng kahapon.”