Sa mga nakalipas na linggo, tila isang massarap na ulam na unti-unting naluluto ang kwentong bumabalot sa Department of Public Works and Highways (DPWH). Ang akala ng marami na simpleng isyu lamang ng mga flood control projects ay lumalaki at nagiging isang higanteng ipu-ipo na humihigop sa pangalan ng malalaking tao sa lipunan. Sa sentro ng bagyong ito ay ang yumaong si dating Undersecretary Catalina Cabral, na kahit wala na sa mundo, ay tila nagsasalita pa rin gamit ang mga dokumentong kanyang naiwan—mga dokumentong ngayon ay nasa kamay na ng mga kinauukulan at nagbabadyang magbunyag ng katotohanan.

Ang tanong na bumabagabag sa isipan ng marami: Paano nagkakaugnay ang mga bilyong pisong proyekto, mga misteryosong kumpanya, at ang biglaang pagkawala ng isang mataas na opisyal? Halina’t himayin natin ang mga detalye ng iskandalong ito na yumanig sa tiwala ng sambayanan.

Ang Lihim na Listahan ni Cabral

Hindi na ito basta usap-usapan lang. Ang isyu ay umakyat na sa mas seryosong antas nang ibunyag ni Batangas First District Representative Leandro Leviste na may hawak siyang “listahan” na nagmula mismo kay Cabral bago ang insidente ng kanyang pagpanaw. Ayon sa mambabatas, hindi ito karaniwang kapirasong papel. Ito ay isang sensitibong talaan na naglalaman ng mga detalye kung paano pinaghahati-hatian at inilulusot ang pondo ng bayan sa iba’t ibang proyekto.

Ang hamon ni Leviste sa DPWH: Ilabas ang katotohanan. Sa halip na hayaang umikot ang sari-saring haka-haka, mas mainam na ang ahensya mismo ang maglatag ng ebidensya. At tila dininig ang panawagang ito dahil mismong ang Kalihim ng DPWH ang nagbigay ng direktang utos o “go signal” na ibigay kay Leviste ang mga file bilang bahagi ng transparency.

Ayon kay Leviste, ang mga dokumentong ito—na may hard copy at soft copy—ay authentic o totoo. Tugma ang mga detalye nito sa mga proyektong nakikita sa kanyang distrito at sa iba pang bahagi ng bansa. Ibig sabihin, ang listahang ito ang “missing link” na matagal nang hinahanap ng mga imbestigador upang matukoy kung sino talaga ang nagpasok ng mga proyekto at sino ang dapat managot.

Ang Misteryosong Engineer at ang 6 na Bilyon

Habang umiinit ang usapin sa mga dokumento, isang bagong karakter ang lumitaw sa eksena na lalong nagpakomplikado sa kwento. Isang engineer, na sa una ay sinasabing may propesyonal na ugnayan lamang kay Cabral bilang kapwa opisyal ng isang samahan, ang natuklasang may mas malalim na koneksyon sa kaban ng bayan.

Nang usisain ang mga papeles sa Securities and Exchange Commission (SEC), tumambad ang isang nakagugulat na katotohanan. Ang engineer na ito ay isa sa mga nagtatag ng isang construction company noong 2017. Hindi ito basta maliit na kumpanya na gumagawa ng mga barangay road. Mula 2018 hanggang 2025, nakakuha ito ng tumataginting na 37 kontrata mula sa DPWH na may kabuuang halaga na umaabot sa halos anim na bilyong piso.

Karamihan sa mga proyektong ito ay matatagpuan sa Cordillera Region, kabilang ang isang malaking Convention Center project noong 2024 na iniuugnay sa isang kongresista. Dito na nagsimulang magdugtong-dugtong ang mga linya. Bakit ang isang kumpanyang itinatag lamang kamakailan ay nakakasungkit ng bilyon-bilyong halaga ng kontrata? Ito ba ay dahil sa galing ng kumpanya, o dahil sa mga koneksyon sa likod nito?

Ang Koneksyon sa Hotel at sa Kongresista

Mas lalong humigpit ang kwento nang madiskubre ang koneksyon ng nasabing engineer sa lugar kung saan huling namataan si Cabral. Ang hotel sa Baguio, kung saan siya nag-check-in bago ang kanyang sinapit, ay dating pag-aari mismo ni Cabral. Kalaunan, naibenta ito sa isang business partner ng nasabing kongresista.

Ang plot twist? Ang engineer na may hawak ng bilyong kontrata ay siya ring naging presidente ng kumpanyang humawak sa hotel noong mga panahong iyon. Malinaw ang pattern: paulit-ulit na lumalabas ang parehong mga pangalan, kumpanya, at lugar. Si Cabral, ang engineer, ang kongresista, at ang bilyong pondo ng bayan ay tila nakatali sa iisang buhol na ngayon ay pilit kinakalag ng imbestigasyon.

Ang Sistemang “Parking” ng Pondo

Isa sa pinakamabigat na rebelasyon sa listahang hawak ni Leviste ay ang pagbubunyag sa sistemang “parking” ng pondo. Sa kabuuang budget ng DPWH na umaabot sa daang bilyon, may malaking bahagi pala ang maaaring “pagpilian” at pasukan ng mga proyekto ng iba’t ibang personalidad.

Ang nakakagulat, hindi lang ito limitado sa mga district congressman. Kasama sa listahan ang mga senador, opisyal ng ehekutibo, cabinet members, at maging mga pribadong indibidwal. Ang modus: ipinapa-park o inilalagay ang proyekto sa isang distrito na hindi naman sakop ng nagpasok ng pondo. Ito ang dahilan kung bakit mahirap hulihin ang mga tunay na salarin kapag nagkakaroon ng ghost projects. Ang nakakasuhan lang ay ang contractor o engineer, habang ang pulitikong nagpasok ng pondo ay nananatiling malinis ang kamay.

Ngunit sa pamamagitan ng listahang ito, posible nang matukoy kung sino talaga ang may-ari ng bawat proyekto. Wala nang tago-tago. Kung sino ang naglagay ng pondo, siya ang dapat magpaliwanag kung bakit palpak o hindi natapos ang proyekto.

Ang “Political Thriller” at Panawagan ng Hustisya

Para kay Congressman Edgar Erice at iba pang mambabatas, ang buong pangyayari ay mistulang isang “political thriller.” Sunod-sunod ang mga rebelasyon, at bawat kabanata ay may dalang bagong pasabog. Ngunit iginiit nila na hindi ito piksyon. Totoong pera ng taumbayan ang nawawala, at totoong buhay ang nawala.

Nanawagan ang mga mambabatas, kabilang si dating Senator Leila de Lima, na huwag madaliin ang konklusyon na walang foul play sa pagpanaw ni Cabral. Maraming butas ang mga naunang salaysay at hindi tugma ang mga detalye. Ang pagmamadali sa pagsasara ng kaso ay kasing delikado ng hindi pag-iimbestiga dito.

Isang magandang balita naman ang kinumpirma ng Department of Justice: isang contractor na ang nagsimulang makipagtulungan sa gobyerno at nagsauli na ng pera. Senyales ito na gumagana ang pressure at unti-unti nang natatakot ang mga sangkot.

Konklusyon: Ang Laban para sa Katotohanan

Ngayong naisumite na ang mga dokumento sa Office of the Ombudsman, nasa kamay na ng batas ang susunod na kabanata. Ito ay isang malaking pagsubok sa ating justice system. Mapapanagot ba ang mga “big fish” na sangkot sa iskandalong ito? O matutulad na naman ito sa ibang kaso na natabunan na lang ng panahon?

Bilang mga mamamayan, tungkulin nating bantayan ang bawat galaw ng kasong ito. Ang bawat pisong ninanakaw sa kaban ng bayan ay pisong ipinagkakait sa serbisyong pangkalusugan, edukasyon, at kaligtasan ng bawat Pilipino. Ang kwento ni Cabral at ng bilyong pondo ay hindi lang kwento ng korapsyon—ito ay kwento ng ating bayan na naghahangad ng tunay na pagbabago at katarungan.