Part 2:

Kabanata 1: Ang Kalansing ng Bakal
Umulan ng malakas nang gabing iyon. Ang patak ng tubig ay tila mga bala na tumatama sa yero ng mga barung-barong sa Payatas. Ngunit para kay Kael, isang dose-anyos na batang hamog na ang tanging kaibigan ay ang kanyang kinakalawang na pala, ang ulan ay musika.

Mas malambot ang lupa kapag basa. Mas madaling maghukay.

“Mayaman na tayo, Totoy!” sigaw ng isip niya, bagamat ang tiyan niya ay kumakalam sa gutom.

Tatlong araw na niyang binabantayan ang spot na iyon sa likod ng lumang tambakan. May nakita siyang kislap. Hindi ito lata. Hindi ito tansan. Iba ang kinang. Kulay ginto.

Clang.

Tumigil ang mundo ni Kael.

Ang tunog ay hindi, basag. Buo. Malalim.

Lumuhod siya sa putikan. Ang kanyang maruruming kuko ay kumayod sa lupa. Unti-unting lumitaw ang hugis. Isang bumper. Chrome. Makintab pa rin sa kabila ng ilang dekadang pagkakabaon.

Binilisan niya ang paghukay. Ang kanyang hininga ay naghahabol sa bilis ng kanyang puso.

Isang ilaw ang tumama sa kanyang mukha. Masakit. Nakakasilaw.

“Hoy! Daga!”

Napapikit si Kael. Kilala niya ang boses na iyon. Si Don Enrico. Ang may-ari ng lupaing kinatitirikan ng mga iskwater. Ang lalaking walang sinasanto.

“Anong ginagawa mo sa lupa ko?” sigaw ng matanda, habang bumababa sa kanyang itim na SUV. Nakapalibot sa kanya ang tatlong armadong bodyguard.

Hindi sumagot si Kael. Niyakap niya ang lupa kung saan nakalitaw ang nguso ng nakabaong sasakyan.

“May… may nahanap ako,” nanginginig na sagot ni Kael.

Lumapit si Don Enrico. Ang kanyang sapatos na balat ay lumubog sa putik, ngunit hindi niya ininda. Tiningnan niya ang hukay. Nanlaki ang kanyang mga mata.

Isang 1960s Mercedes Benz. Vintage. At sa ilalim ng putik at kalawang, tila gawa ito sa purong ginto.

“Umalis ka diyan,” utos ni Enrico, ang boses ay mababa ngunit puno ng panganib. “Akin ‘yan.”

“Ako ang nakahukay!” sigaw ni Kael, yakap ang bumper. Ito na ang kanyang tiket palabas sa hirap. Ito na ang pagkain para sa isang taon.

Isang senyas lang mula kay Enrico.

Bog.

Isang malakas na tadyak ang tumama sa tadyang ni Kael. Tumalsik ang bata sa putikan. Nalasahan niya ang dugo sa kanyang bibig.

“Walang sa’yo, bata,” dura ni Enrico. “Lahat ng nasa ilalim ng lupa ko, akin.”

Kabanata 2: Ang Saksi sa Dilim
Duguan si Kael, ngunit hindi siya umiyak. Sanay na siya sa sakit. Ang lansangan ang nagpalaki sa kanya; ang sakit ay kasing-normal ng paghinga.

Pinanood niya habang inuutusan ni Enrico ang mga tauhan nito na hukayin ang sasakyan. Gumamit sila ng mga heavy equipment. Ang ingay ng makina ay gumising sa buong komunidad.

Nagsilabasan ang mga kapitbahay. Mga mata’y puno ng takot at kuryosidad.

Nang tuluyang mahatak ang sasakyan mula sa hukay, tumigil ang ulan.

Nakamamangha. Kahit puno ng putik, ang sasakyan ay nagpapalabas ng aura ng kapangyarihan. Ngunit may mali.

Ang mga bintana ay tinted, ngunit basag ang nasa driver’s side. At may mga butas sa pinto.

Mga butas ng bala.

“Buksan niyo,” utos ni Enrico. Nanginginig ang kanyang kamay. Tila may naalala siya—isang multo ng nakaraan.

Sinubukan ng isang tauhan na buksan ang pinto gamit ang crowbar.

Creeeeakkkk.

Ang tunog ng kalawang na bumigay ay parang hiyaw ng isang kaluluwang napalaya.

Bumukas ang pinto.

Isang amoy ang sumingaw. Luma. Kulob. At amoy ng natuyong kamatayan.

Sa driver’s seat, may nakaupo.

Hindi ginto. Hindi pera.

Isang kalansay.

Napasinghap ang mga tao. Napahakbang paatras si Enrico, namumutla.

“Sino ‘yan?” bulong ng isang ale sa likuran.

Sa leeg ng kalansay, may nakasabit na kwintas. Isang locket na kumikinang sa ilaw ng mga spotlight.

Akmang kukunin ni Enrico ang locket nang may isang bato ang tumama sa kanyang kamay.

“Wag mong hawakan!”

Si Kael. Nakatayo muli. Puno ng putik, dugo, at galit.

“Patayin niyo ang pesteng ‘yan!” sigaw ni Enrico, hawak ang namamagang kamay.

Akmang bubunot ng baril ang bodyguard nang may humarang.

Si Mang Gusting. Ang piping mekaniko ng barangay. Matanda na, hukot, at laging tahimik. Pero ngayon, nakatayo siya sa harap ni Kael na parang isang pader. Hawak niya ang isang malaking wrench.

At sa unang pagkakataon sa loob ng dalawampung taon, nagsalita si Mang Gusting.

“Huwag mong gagalawin ang anak ni Sebastian.”

Ang boses niya ay garalgal, parang makinang matagal na hindi nagamit, pero puno ng otoridad.

Nanigas si Don Enrico. “Gusting? Buhay ka pa?”

Kabanata 3: Ang Lihim ng Locket
“Anak ni Sebastian?” tanong ni Kael, nalilito. Tiningnan niya ang matandang mekaniko.

Humarap si Mang Gusting kay Enrico. “Akala mo naitago mo na ang lahat, Enrico? Akala mo dahil ibinaon mo ang sasakyan, ibinaon mo na rin ang katotohanan?”

Lumapit si Mang Gusting sa sasakyan. Kinuha niya ang locket mula sa leeg ng kalansay. Binuksan niya ito at hinarap kay Kael.

Sa loob ng locket, may litrato. Isang lalaking kamukhang-kamukha ng kalansay, at isang babaeng… kamukha ng nanay ni Kael na namatay sa sakit noong siya’y sanggol pa lamang.

“Ito ang tatay mo, Kael,” sabi ni Mang Gusting, tumutulo ang luha. “Si Sebastian. Ang tunay na may-ari ng lupaing ito.”

Isang katahimikan ang bumalot sa paligid.

“Sinungaling!” sigaw ni Enrico. “Ako ang bumili ng lupang ito!”

“Ninakaw mo!” sigaw pabalik ni Mang Gusting. Ang boses niya ay lumalakas, kumukuha ng lakas mula sa galit ng nakaraan. “Kapatid mo siya, Enrico! Kapatid mo si Sebastian! Pinatay mo siya noong gabing iyon dahil ayaw niyang ibenta ang lupa para sa mga casino na gusto mong itayo!”

Nagbulungan ang mga tao. Kapatid? Pinatay?

“Nakita ko ang lahat,” patuloy ni Mang Gusting. “Ako ang mekaniko ng pamilya niyo noon. Nakita ko nang barilin mo siya habang nakaupo sa kotseng ito. Tinakot mo ako. Sabi mo papatayin mo rin ako kaya nagtago ako dito sa iskwater. Nagpanggap akong pipi. Pero hindi ko alam… hindi ko alam na buhay ang anak ni Sebastian.”

Tumingin si Mang Gusting kay Kael. “Itinago ka ng nanay mo bago siya tumakas. Namatay siya sa hirap, habang ang tiyuhin mong ito,” tinuro niya si Enrico, “ay nagpapakasasa sa yaman na dapat ay sa’yo.”

Namula ang mukha ni Enrico. Ang kanyang maskara ng pagiging respetadong negosyante ay unti-unting nababasag.

“Walang maniniwala sa’yo, matandang ulyanin!” sigaw ni Enrico. “Ebidensya? Nasaan?”

Ngumiti si Mang Gusting ng mapait. “Ang sasakyan, Enrico. Nakalimutan mo na ba? Ang sasakyang ito ay special edition. May black box recorder ito na naka-install. Project ng tatay niyo noon.”

Namutla lalo si Enrico.

“Nasa glove compartment pa rin ‘yon,” sabi ni Mang Gusting.

Akmang tatakbo si Enrico papunta sa kotse, pero mabilis si Kael. Bago pa makalapit ang matanda, nasungkit na ni Kael ang glove compartment.

Bumagsak ang isang maliit na metal case.

Nagkagulo.

“Kunin niyo ‘yan! Papatayin ko kayong lahat!” sigaw ni Enrico, habang binubunot niya ang sarili niyang baril.

Bang!

Isang putok ang umalingawngaw.

Napapikit si Kael. Hinihintay niya ang sakit.

Pero wala.

Pagdilat niya, nakita niya si Enrico na nakaluhod, hawak ang kanyang balikat. May dugo.

Sa likuran ng mga tao, dumating ang mga pulis. Hindi ang mga bayarang pulis ni Enrico. Ito ay ang NBI, kasama ang mga news crew na na-attract sa gulo ng excavation.

“Ibagsak ang baril!” sigaw ng NBI agent.

Kabanata 4: Ang Pagbangon
Ang sumunod na mga oras ay parang isang panaginip.

Inaresto si Don Enrico. Ang black box recorder, bagamat luma, ay narecover ng mga eksperto. Narinig doon ang buong pangyayari—ang pagtatalo, ang pagmamakaawa ni Sebastian, at ang putok ng baril na tumapos sa kanyang buhay.

Ang DNA test ay nagkumpirma: Ang kalansay ay si Sebastian. At si Kael… si Kael ay si Rafael Sebastian Jr.

Kinabukasan, bumalik si Kael sa hukay. Wala na ang sasakyan; kinuha na ito bilang ebidensya. Pero nandoon pa rin ang butas sa lupa.

Lumapit si Mang Gusting sa kanya. Malinis na ang mukha ng matanda, naka-ahit, at maaliwalas.

“Totoy,” tawag niya.

“Kael na lang po,” ngiti ng bata.

“Mayaman ka na, Kael. Ang lupang ito… sa’yo na lahat ito. Ang mga building, ang pera ni Enrico na galing sa nakaw… mababawi mo na.”

Tumingin si Kael sa paligid. Sa mga barung-barong. Sa mga batang naglalaro sa putikan na tulad niya kahapon lang. Sa mga nanay na naglalaba sa poso.

“Hindi ko po kailangan ng mansyon,” sabi ni Kael.

Hinawakan niya ang kamay ni Mang Gusting.

“Aayusin natin ito. Ang lupang ito, gagawin nating maayos na pabahay para sa kanila. Wala nang mapapalayas. Wala nang matatakot.”

Napaluha si Mang Gusting. Niyakap niya ang bata—ang batang dati’y basahan lang sa paningin ng mundo, pero ngayon ay kumikinang na parang gintong nahanap sa ilalim ng lupa.

Sa di kalayuan, sumikat ang araw. Ang liwanag nito ay tumama sa putikan, at sa isang saglit, ang buong Payatas ay nagmukhang ginto.

Si Kael, ang batang lansangan, ay wala na.

Ang natira ay isang binata na ang puso ay hinubog ng hirap, pero pinatibay ng katotohanan.

At iyon ang tunay na yaman na hindi kayang ibaon ng sinuman.