Sa loob ng mansyon ng mag-asawang Santiago, kilala ang magarang pamumuhay, mamahaling kagamitan, at mga alalang ginawang pang-display sa mga bisita. Ngunit may isang larawan na palaging nakasabit sa gitna ng sala—isang lumang litrato ng batang si Damian, yakap-yakap ng isang babaeng halos hindi kilala ng mga dumadalaw. Siya si Aling Ruth, ang babaeng umampon at nagpalaki sa milyonaryong negosyante bago pa siya sumikat at yumaman.

Sa tuwing tatanungin ang asawa niyang si Clarisse tungkol sa babae sa larawan, laging isinasantabi nito ang usapan. Hindi niya gustong pag-usapan ang kabataang pinagdaanan ni Damian, lalo na dahil lumaki ito sa simpleng tahanan kasama ang isang inang adoptive na may maitim na balat—isang bagay na tila ikinaiilang tanggapin ni Clarisse.

Isang umaga, maagang lumipad pauwi si Damian mula sa business trip sa Singapore. Hindi niya sinabi sa asawa ang pagbabalik, balak niyang sorpresahin ito dahil kapapasok lang ng kaarawan niya at nais niyang makasama ang pamilya. Pero pagpasok niya sa mansyon, ibang sorpresa ang tumambad sa kanya.

Tahimik siyang naglakad papunta sa sala nang marinig niya ang boses ni Clarisse—matinis, galit, at puno ng pagmamaliit.

“Andito ka na naman? Hindi ka ba nahihiya? Ang dumi-dumi ng sapatos mo, puro putik! At bakit ka ba laging bumibisita dito? Hindi mo na kailangan si Damian. May sarili na kaming buhay!”

Nakaupo si Aling Ruth, nakatungo, hawak ang isang munting kahon na may sulat-kamay. Naglakbay pa siya mula probinsya para dalhan ng regalo ang anak na pinalaki niya—isang lumang relo ng yumaong asawa niya.

“A-anak… gusto ko lang sanang makita siya,” mahinang sagot ni Aling Ruth.

Hinila ni Clarisse ang kahon at ibinagsak sa mesa. “Hindi mo na kailangan bumalik dito. Huwag kang magpanggap na mahalaga ka pa sa kanya.”

Nang marinig ni Damian ang pagbasag ng boses ng ina, parang may pumutok na kulog sa loob niya. Hindi na niya natiis. Pumasok siya sa sala, mabigat ang hakbang, malamig ang tingin.

“Clarisse,” malalim niyang sabi, “ano ‘tong ginagawa mo?”

Napalingon ang asawa, nagulat, namutla. “D-Damian! Akala ko sa Biyernes ka pa uuwi!”

“Anong ginagawa mo kay Mama Ruth?” tanong niya, nanginginig ang panga.

Nagkibit-balikat si Clarisse, pilit umaasta ng kalmado. “Mahal, sinasabi ko lang na… baka nakakaperwisyo na siya. Hindi na bagay—”

Hindi na niya natapos ang sasabihin. Mabilis na lumapit si Damian kay Aling Ruth at marahang inalalayan ito. Mula nang bata pa siya, alam niyang mahina na ang tuhod nito, kaya natural sa kanya ang pag-aalaga.

“Mama,” bulong niya, “ako ang dapat pumunta sa’yo… hindi ikaw ang mahihirapang bumiyahe.”

Nang marinig ni Clarisse ang salitang “Mama,” para siyang tinamaan ng kidlat. Noon niya lang narinig si Damian na tawagin ang adoptive mother niya nang ganoon. Ni minsan, hindi niya inisip na ganoon kalalim ang pagmamahal at utang-na-loob nito sa babaeng iyon.

Pinulot ni Damian ang kahong itinapon ng asawa. Binuksan niya iyon at nakita ang lumang relo na matagal na niyang hinahanap. “Pinaghirapan mong dalhin ‘to… at hindi man lang kita pinuntahan,” mahina niyang sabi, halatang napapaluha.

“Mahal kita na parang tunay kong anak,” sagot ni Ruth. “Hindi ko kailangan ng yaman mo. Gusto ko lang malaman kung masaya ka.”

Paglingon niya kay Clarisse, iba na ang tingin niya—hindi na nagtatampisaw sa pag-ibig na tulad ng dati. May halong galit, pagtataka, at sama ng loob.

“Clarisse,” mariin niyang sabi, “kung minamahal mo ako, igagalang mo rin ang babaeng nagpalaki sa akin. Hindi ko kailangan ng asawa na tinatrato siyang mababa dahil lang sa pinanggalingan niya.”

Natigilan si Clarisse, hindi makapagsalita. Para siyang nakasandal sa pader at unti-unting gumuho.

“Tandaan mo,” dagdag ni Damian, “kung may dapat akong ipagmalaki sa buhay ko, hindi ‘yong pera ko. Kundi ‘yong taong nag-aruga sa akin nang wala siyang kahit ano.”

Napaluhod si Clarisse, humihingi ng tawad, pilit ipinapaliwanag ang sarili. Pero hindi agad nagsalita si Damian. Umupo siya sa tabi ni Aling Ruth at hinawakan ang kamay nito.

“Mama, dito ka muna. Hindi ka uuwi nang malungkot.”

Pagkaraan ng ilang minuto, lumapit si Clarisse kay Aling Ruth, umiiyak, marahang humingi ng tawad. Hindi agad pumayag ang ginang, ngunit sa huli, pinili niyang patawarin dahil hindi niya kayang magtanim ng galit.

“Ang mahalaga,” sabi ni Ruth, “mahal niyo ang isa’t isa. Pero Damian… anak, huwag mong pabayaan ang sarili mo. Alalahanin mo kung saan ka nanggaling.”

Mula noon, nagbago ang ihip ng hangin sa mansyon. Si Clarisse, unti-unti, natutong magpakumbaba. Natutunan niyang tanggapin ang nakaraan ng asawa niya, at higit sa lahat, igalang ang babaeng nagbigay kay Damian ng pag-ibig na hindi kayang ibigay ng yaman.

At si Damian? Mas lalo niyang minahal si Mama Ruth—ang nag-iisang babaeng hindi siya iniwan kahit kailan, kahit wala pa siyang pangalan o kayamanan.