Tahimik lang si Aling Rosa sa buong buhay niya sa mansiyon ng mga Madrigal. Mahigit tatlumpung taon na siyang naglilingkod bilang katulong—mula pag-aalaga sa mga bata hanggang sa pagpupunas ng sahig na hindi niya naman pagmamay-ari. Mabait siya, masipag, at hindi kailanman nagreklamo. Ngunit sa likod ng kanyang ngiti, may isang munting hiling siyang matagal nang iniingatan: ang makapagsuot ng isang disenteng damit para sa Simbang Gabi.

Taon-taon, parehong palda’t lumang blusa ang suot niya kapag nagsisimba. Ngayon lang siya nag-ipon para sa isang bagong damit—isang simpleng beige dress na nakita niya sa ukay-ukay. Ipinalinis niya ito, tinupi nang maayos, at itinago sa ilalim ng kanyang papag. Para sa iba, wala itong halaga, ngunit para kay Aling Rosa, iyon ang tanging bagay na nagpaparamdam sa kanya na may karapatan din siyang maging maganda kahit isang gabi lang.

Isang hapon, habang abala si Aling Rosa sa kusina, bumaba ang anak ng among babae—si Bianca. Siya ang tipo ng kabataang lumaki sa ginhawa, sanay masunod, at hindi iniisip ang bigat ng bawat bagay hangga’t hindi sa kanya nagmumula. Madalas niyang sinusungitan si Aling Rosa, at sa araw na iyon, masama ang timpla niya.

Nadatnan ni Bianca ang bahay na may kalat mula sa lumang kahon ng mga lumang kurtina. Sa paghahanap ng pamunas, napansin niya ang beige dress na maingat na nakatupi sa gilid. Wala siyang kaalam-alam kung ano iyon. Ang una niyang inisip? “Basahan.”

Hindi man lang siya nagtanong. Kinuha niya ang damit, pinunit ang ilang bahagi, at ginamit iyon pangpunas sa sahig na natapunan niya ng kape at iced latte. Habang ipinupunas niya ang tela, napangiwi pa siya. “Ang pangit naman ng basahan na ‘to,” reklamo niya.

Malayo, narinig ni Aling Rosa ang ingay. Hindi niya agad inisip ang pinakamasama, pero nang makita niyang hawak ni Bianca ang damit—dugoan ang puso niya. Para siyang nabingi sa sakit. Hindi niya nagawa ang pigilan ang pagluha. Sa tatlong dekadang serbisyo, never siyang umiyak sa harap ng amo. Pero ngayong hawak-hawak niya ang punit at maruming tela, pakiramdam niya ay pinunit hindi lang ang damit kundi pati ang dignidad niya.

“Basahan lang ‘yan, ‘di ba?” tanong ni Bianca, tila inosenteng hindi nakakaalam.

Hindi nakapagsalita si Aling Rosa. Yumuko lang siya, tinupi ang napinsalang damit na parang bangkay ng isang pangarap.

Hindi nakaimik si Bianca. Hindi niya maunawaan kung bakit ganoon na lang ang reaksyon ng matanda. Pero bago pa niya maitanong, dumating ang kanyang ina—si Señora Madrigal, mahigpit, makapangyarihan, at sanay sa respeto mula sa lahat.

Agad niyang napansin ang luha sa mga mata ni Aling Rosa. At nang makita niyang ang tela sa kamay ni Bianca ay hindi lumang basahan kundi isang damit, kumunot ang noo niya. “Bianca, ano ‘yang hawak mo?”

“Basahan, Ma. Kinuha ko dito. Mukhang luma lang.”

Pero bago pa matapos ang sasabihin niya, biglang nanginig ang boses ni Señora Madrigal. “Iyan ang regalo ko kay Rosa!”

Tumigil ang mundo ni Bianca. “Regalo?”

Huminga nang malalim ang madreng amo. “Oo. Bigay ko ‘yan noong araw na kinuha kita sa ospital. Si Rosa ang nag-alaga sa’yo mula sanggol. Siya ang nagligtas sa’yo nang magkaroon ka ng matinding lagnat na muntik mo nang ikamatay. At iyan,” turo niya sa punit na damit, “ang binigay kong unang regalo sa kanya. Dahil para sa akin… hindi lang siya katulong. Pamilya siya.”

Nanigas si Bianca.

Ang babaeng madalas niyang pagsungitan, ang babaeng pinagsisigawan niya, ang babaeng ginawan niya ng kahihiyan—iyon pala ang nagligtas ng buhay niya. At ngayong hawak niya ang damit, bigla niyang naramdaman ang bigat ng kasalanan. Hindi niya sinadyang maging malupit. Pero nagawa niya.

Hindi na napigilan ni Señora Madrigal ang paghikbi. Lumapit siya kay Aling Rosa, hinawakan ang kamay nito, at mahigpit na niyakap. “Rosa, patawad. Hindi kita dapat pinayagang tratuhin nang ganito.”

At doon, unti-unting bumagsak ang luha ni Bianca. Siya ang huling lumapit kay Aling Rosa. “Nay… patawarin niyo po ako,” mahina niyang sabi. “Hindi ko alam… hindi ko alam.”

Matagal na hindi kumikibo si Aling Rosa. Pero nang huli siyang nagsalita, ramdam ang pagod at kabutihang ina na marunong pa ring magpatawad. “Anak… okay lang. Basahan lang ‘yan. Mas mahalaga ka.”

Ngunit para kay Bianca, hindi lang basta “basahan” iyon. Simula noon, nagbago ang tingin niya kay Aling Rosa—hindi bilang katulong, kundi bilang taong may puso, may sakripisyo, at may kwentong mas mabigat kaysa sa anumang kasuotan.

Isang simpleng damit ang nagbukas ng isang lihim na matagal nang nakatago. At dahil dito, nagbago ang isang pamilya—at isang batang babae na lumaki sa luho ang natutong magpakumbaba.