Sa gabing dapat ay puno ng saya at tagumpay, isang sigaw ang bumasag sa katahimikan—isang sigaw na walang kinalaman sa kasiyahan. Para kay Mara, isang Cum Laude graduate, ang gabi ng kanyang pagtatapos ay hindi lamang pagtatapos ng kolehiyo, kundi simula ng isang masakit na katotohanang matagal nang itinatago.

Si Mara ay kilala sa unibersidad bilang huwarang estudyante. Tahimik, matiyaga, at laging nasa unahan ng klase. Lumaki siya sa simpleng pamilya at maagang natutong magsikap. Habang ang iba ay umaasa sa baon at suporta ng magulang, si Mara ay sabay na nag-aaral at nagtatrabaho para matustusan ang sarili at makatulong sa pamilya.

Ayon sa mga kaklase niya, bihira siyang sumama sa lakad. Palagi siyang nagmamadali umuwi o diretso sa trabaho. Para sa kanila, simpleng disiplina at ambisyon lamang iyon. Hindi nila alam na bawat medalya at parangal na natatanggap ni Mara ay may kapalit na mabigat na sakripisyo.

Dumating ang gabi ng graduation. Suot niya ang toga, hawak ang diploma, at may ngiting pilit ngunit puno ng luha ang kanyang mga mata. Pinagpiyestahan sa social media ang kanyang tagumpay—ang dalagang Cum Laude na galing sa hirap. Ngunit matapos ang seremonya, imbes na umuwi kasama ang pamilya o makipagdiwang sa mga kaibigan, sumakay si Mara sa isang sasakyang hindi niya pagmamay-ari.

May utang ang kanyang pamilya—malaki, at matagal nang bumibigat. Sa kagustuhang mailigtas ang mga magulang sa banta ng mga pinagkakautangan, pumasok si Mara sa isang kasunduang hindi niya lubos na naunawaan noong una. Isang kasunduang nagmistulang “benta” ng kanyang sarili—hindi bilang katawan, kundi bilang kontrol sa kanyang buhay.

Ang lalaking kanyang nakaharap noong gabing iyon ay isang mayamang negosyante. Malamig ang tinig, diretso magsalita, at malinaw ang hangganan: tutulungan niya ang pamilya ni Mara, babayaran ang lahat ng utang, ngunit kapalit nito ay ang pagsunod ni Mara sa isang kontratang hindi niya inaasahang lalalim ang epekto.

Nang gabing iyon, napuno ng kaba at takot si Mara. Hindi dahil sa pananakit, kundi dahil sa bigat ng katotohanang wala na siyang kalayaan sa sariling desisyon. Ang kanyang sigaw—“Aray! Dahan-dahan lang po”—ay hindi lang pisikal na reaksyon, kundi simbolo ng isang pusong pilit na inaangkop ang sarili sa isang mundong hindi niya pinili.

Ngunit dito nagbago ang direksyon ng kwento.

Nang marinig ng lalaki ang pag-iyak at panginginig ni Mara, huminto siya. Sa unang pagkakataon, tinanong niya kung gusto ba talaga ito ng dalaga. Doon bumuhos ang lahat—ang takot, pagod, at pangarap ni Mara. Isang Cum Laude na handang isuko ang sarili para sa pamilya.

Hindi inaasahan ni Mara ang sumunod. Sa halip na samantalahin ang kanyang kahinaan, pinunit ng lalaki ang kontrata. Ayon sa kanya, hindi niya kayang ituloy ang isang kasunduang batay sa desperasyon. Tinulungan pa rin niya ang pamilya ni Mara—walang kapalit.

Sa mga sumunod na buwan, muling bumangon si Mara. Tinanggap niya ang alok na trabaho mula sa parehong negosyante—isang tunay na trabaho, may sahod, at may dignidad. Hindi siya tinignan bilang utang na kailangang bayaran, kundi bilang isang babaeng may kakayahan at talino.

Ang kwento ni Mara ay hindi agad lumabas sa publiko. Ngunit sa mga taong nakakaalam, isa itong paalala na hindi lahat ng tagumpay ay may kasamang selebrasyon. Minsan, ang medalya ay may bigat na hindi nakikita.

Sa huli, natutunan ni Mara na ang tunay na “Cum Laude” ay hindi lamang nakukuha sa akademya, kundi sa tapang na tumanggi sa maling kapalaran at piliing ipaglaban ang sariling halaga—kahit sa gitna ng pinakamadilim na gabi.