Sa maraming pamilya, ang ama ang haligi ng tahanan—ang tahimik na nagtitiis, nagsasakripisyo, at inuuna ang kapakanan ng lahat bago ang sarili. Ngunit paano kung ang haliging iyon ay ituring na pabigat? Ito ang masakit at nakakagimbal na kwento ng isang ama na itinaboy ng sarili niyang mga anak, hindi nila alam na ang lahat ng tinatamasa nila ay nagmula pala sa kanya.

Si Mang Ernesto ay animnapu’t walong taong gulang. Mahina na ang katawan, mabagal na ang lakad, at hindi na makapagtrabaho tulad ng dati. Sa loob ng tatlumpung taon, siya ang nagbanat ng buto bilang kargador sa pier. Walang kontrata, walang benepisyo, puro pawis at sugat ang puhunan. Ngunit sa kabila nito, naitaguyod niya ang tatlong anak—napag-aral, napakain, at nairaos hanggang sa magkaroon ng sariling pamilya.

Maaga namatay ang kanyang asawa. Mula noon, siya na ang naging ama at ina sa kanyang mga anak. Kahit may sakit, pumapasok. Kahit gutom, inuuna ang baon ng mga bata. Madalas, kanin at toyo na lang ang natitira sa kanya. Ngunit ni minsan ay hindi siya nagreklamo.

Lumipas ang mga taon. Nagtapos ang mga anak. Ang panganay ay naging manager sa isang kumpanya. Ang pangalawa ay nag-abroad. Ang bunso ay may sariling negosyo. Unti-unting gumanda ang buhay nila—bahay na bato, sasakyan, bakasyon. Si Mang Ernesto ay isinama nila sa bahay ng panganay noong una. Ngunit doon nagsimulang magbago ang lahat.

Sa umpisa, may respeto pa. May tanong kung kumain na ba siya, may abot ng pagkain. Ngunit habang tumatagal, napapansin niyang pabigat na ang tingin sa kanya. Naiinis kapag mabagal siyang kumilos. Pinapagalitan kapag may nabasag. Pinaparamdam na wala na siyang silbi.

“Wala ka namang ambag,” minsang sabi ng manugang.
“Matanda ka na, puro gastos ka na lang,” dagdag ng bunso.

Tahimik lang si Mang Ernesto. Nilulunok ang sakit. Iniisip niyang baka ganito talaga kapag tumanda—nakakalimutan ang halaga.

Isang gabi, matapos ang mainit na pagtatalo tungkol sa gastusin, tuluyan siyang sinabihan ng panganay: “Pa, mas mabuti siguro kung umalis ka na muna. Hindi na namin kaya.”

Walang sigaw. Walang iyakan. Isang maliit na bag lang ang dala ni Mang Ernesto nang lumabas siya ng bahay. Wala siyang tinungo. Umupo siya sa waiting shed, hawak ang lumang relo—ang tanging natira sa kanya.

Ilang araw siyang natulog sa lansangan. Umaasa sa limos, sa bigay ng mga taong may mabuting puso. Hindi niya inisip ang sarili—ang mas masakit ay ang isipin na ang mga anak na minsang karga niya sa balikat ay siyang nagtulak sa kanya palabas ng kanilang buhay.

Ngunit may lihim si Mang Ernesto na walang sinuman ang nakakaalam.

Noong siya’y bata pa, may lupa ang kanyang pamilya sa probinsya—malawak at may potensyal. Bago mamatay ang kanyang mga magulang, ipinangalan sa kanya ang lupa. Ngunit hindi niya ito ipinagbili. Sa halip, tahimik niya itong pina-lease sa isang kompanya ng agrikultura. Ang lahat ng kinita niya roon ay hindi niya ginastos sa sarili.

Ang kita mula sa lupang iyon ang ginamit niya para sa matrikula ng mga anak, pangsimula ng negosyo ng bunso, at pambayad sa placement fee ng pangalawa nang mag-abroad. Ginawa niya itong lihim dahil ayaw niyang lumaki ang mga anak na umaasa lang sa mana. Gusto niyang matutong magsikap.

Hindi rin alam ng mga anak na ang lupa ay patuloy na lumalaki ang halaga. Sa paglipas ng panahon, naging milyones ang kita nito.

Isang umaga, habang si Mang Ernesto ay mahina at nilalagnat sa gilid ng simbahan, may isang abogado ang lumapit sa kanya. Hinahanap siya ng kompanya—may offer silang bilhin na ang lupa sa napakalaking halaga. Kailangan na raw ang pirma niya.

Sa tulong ng simbahan, naalagaan si Mang Ernesto. Ilang linggo ang lumipas, tuluyan niyang ipinagbili ang lupa. Sa unang pagkakataon, may sapat siyang pera—higit pa sa kanyang kailangan.

Ngunit hindi pa rin siya bumalik agad sa kanyang mga anak.

Sa halip, nagpatayo siya ng maliit na paupahan malapit sa simbahan at nagbigay ng donasyon sa mga batang walang magulang. Tahimik lang. Walang balita. Walang post.

Hanggang isang araw, dumating ang sulat ng abogado sa mga anak niya. Doon nila nalaman ang lahat—ang lupa, ang kita, ang pinanggalingan ng pera na bumuo sa kanilang buhay.

Nang mabasa nila ang detalye, nanlumo ang mga anak. Doon nila napagtanto na ang “inutil” na ama na pinalayas nila ang siyang ugat ng lahat ng tagumpay nila.

Agad silang naghanap. Tinunton ang simbahan. Nang makita nila si Mang Ernesto—payat, nangingitim sa araw, ngunit payapa ang mukha—sabay-sabay silang napaiyak.

Humingi sila ng tawad. Lumuhod. Umamin sa kasakiman at pagkukulang.

Tahimik na nakinig si Mang Ernesto. Walang galit sa kanyang mga mata. Ang tanging sinabi niya: “Masakit, oo. Pero mas masakit kung habang buhay kayong mabubuhay na hindi natututo.”

Tinanggap niya ang kanilang paghingi ng tawad, ngunit pinili niyang manatili sa kanyang simpleng buhay. Paminsan-minsan na lang siyang dinadalaw ng mga anak—ngayon, may respeto at pag-unawa na.

Ang kwento ni Mang Ernesto ay hindi lang tungkol sa isang ama. Isa itong paalala na ang halaga ng isang tao ay hindi nasusukat sa lakas ng katawan o sa perang naibibigay sa kasalukuyan.

Minsan, ang mga taong akala natin ay pabigat ay sila palang nagdala sa atin sa kinalalagyan natin ngayon.

At kapag huli na ang lahat, ang pagsisisi ay hindi na kayang burahin ang sakit na naipon sa katahimikan ng isang ama.