Para kay Miguel, labindalawang taong gulang, matagal nang malinaw ang kahulugan ng Pasko: isang araw na katulad lang ng iba, pero mas masakit sa puso. Habang ang iba ay may handa, regalo, at masayang salu-salo, sila ng kanyang pamilya ay kadalasang nagkakasya sa kanin, kaunting ulam, at katahimikan. Sa kanilang maliit at tagpi-tagping bahay sa gilid ng riles, sanay na siya sa kawalan—ngunit tuwing Pasko, mas ramdam niya ang pagkakaiba nila sa iba.

Lumaki si Miguel na maagang namulat sa hirap ng buhay. Ang kanyang ama ay matagal nang nawalan ng trabaho, at ang kanyang ina ay naglalaba at naglilinis kung saan may tumanggap. Tatlo silang magkakapatid, at madalas, si Miguel ang tumutulong sa paghahanap ng barya sa pamamagitan ng pag-aalok magbuhat ng pinamili sa palengke o maglinis ng bakuran.

Noong Disyembre, habang papalapit ang Pasko, mas lalong naging mabigat ang pakiramdam niya. Nakikita niya ang mga ilaw sa mga bahay, naririnig ang tawanan ng mga pamilya, at naamoy ang masasarap na pagkain. Isang gabi, tinanong siya ng bunsong kapatid, “Kuya, may regalo ba tayo sa Pasko?” Hindi siya nakasagot. Yumuko lang siya at ngumiti, kahit masakit.

Sa isip ni Miguel, sigurado siya: sila na ang pinaka-kawawa sa Pasko.

Dumating ang araw ng bisperas. Walang handa, walang dekorasyon, at walang sigurado kung ano ang kakainin kinabukasan. Nagpasya siyang lumabas para maglakad, umaasang kahit papaano ay makalimot sa bigat ng damdamin. Sa daan, napadpad siya sa isang lumang gusali na tila abandonado. Doon niya napansin ang isang batang halos kaedad niya, nakaupo sa karton, yakap ang isang mas batang babae.

Payat ang dalawa, marumi ang damit, at nanginginig sa lamig. Walang sapatos ang lalaki, at ang babae ay halos hindi makatingin. Sa tabi nila, may maliit na supot—laman ay kaunting tinapay na tila hinati pa. Tumigil si Miguel. May kung anong kumurot sa dibdib niya.

Nagkuwento ang bata. Matagal na raw silang walang magulang. Natutulog sila kung saan abutan. Pasko man o hindi, pareho lang ang kanilang araw—walang bahay, walang hapag, walang ina na naghihintay. Nang marinig iyon ni Miguel, tila may biglang nagbago sa loob niya. Ang mga reklamo at lungkot na matagal niyang kinikimkim ay napalitan ng hiya at pag-unawa.

May dala siyang limampung piso—ipon niya mula sa maghapong pagbubuhat. Sandali siyang nag-isip. Iyon na sana ang pambili ng kaunting bigas para sa kanilang hapunan kinabukasan. Ngunit nang makita niya ang dalawang batang halos wala nang lakas, inabot niya ang pera nang hindi na nagdalawang-isip.

“Pang-kain n’yo,” sabi niya, sabay ngiti.

Nagulat ang mga bata. Hindi sila agad tumanggap. Ngunit nang ipilit ni Miguel, tumango ang lalaki at napaiyak. Sa sandaling iyon, may kakaibang init na naramdaman si Miguel—isang pakiramdam na hindi niya kailanman naranasan sa mga nakaraang Pasko.

Umuwi siyang walang dalang pera, ngunit may dalang bagong pananaw.

Kinabukasan ng Pasko, nagising silang magkakapatid sa simpleng almusal—kanin at asin. Walang handa, walang regalo. Ngunit may ngiti si Miguel. Tinulungan niya ang ina sa gawain, nakipaglaro sa mga kapatid, at tahimik na nagpasalamat sa kung anong meron sila: isang bubong, isang pamilya, at isa’t isa.

Hindi niya inakala na ang simpleng kabutihang ginawa niya ay may balik. Pagsapit ng hapon, may kumatok sa kanilang pinto. Isang grupo ng mga volunteer ang nakatayo sa labas. May dalang kahon ng pagkain, kaunting regalo, at sobre na may tulong pinansyal. May nagsabi raw sa kanila tungkol sa isang batang tumulong sa kapwa kahit kapos.

Nang marinig iyon ni Miguel, nanlaki ang mata niya. Hindi niya inaasahan ang kapalit. Hindi niya rin akalaing may nakapansin.

Habang kumakain sila nang sama-sama sa gabing iyon—may ulam, may tinapay, at may kaunting handa—napagtanto ni Miguel ang isang mahalagang bagay. Hindi pala nasusukat ang Pasko sa dami ng regalo o laki ng handa. Minsan, ito’y dumarating sa anyo ng pag-unawa, pagbabahagi, at pusong handang tumulong kahit wala nang halos maibigay.

Akala niya sila na ang pinaka-kawawa sa Pasko dahil sa kahirapan. Ngunit sa isang gabi ng pagbibigay, natutunan niyang hindi ang kawalan ang nagpapakawawa sa tao, kundi ang pagkawala ng malasakit. At sa sandaling iyon, kahit salat sa yaman, naramdaman niyang sila ang tunay na pinagpala.