Sa gitna ng pagdiriwang ng kapaskuhan, isang mainit na rebelasyon ang yumanig sa pundasyon ng Senado at ng Department of Public Works and Highways (DPWH). Ang tinaguriang “DPWH Leaks,” na ibinunyag ng Bilyonaryo News Channel (BNC), ay naglalantad ng isang maseselang dokumento: ang umano’y “wish list” ng mga senador ng 19th Congress para sa 2025 National Expenditure Program (NEP). Ang listahang ito ay naglalaman ng bilyon-bilyong pisong halaga ng mga proyektong pang-imprastraktura na hiling ng mga mambabatas, na nagbibigay ng liwanag sa madilim na sulok ng pagbuo ng pambansang badyet.

Ang “Big Three” ng DPWH Wish List
Batay sa mga dokumentong lumabas, nangunguna sa listahan ng mga proponent si dating Senate President Chiz Escudero. Sa kabuuan, mayroon siyang hiling na badyet na nagkakahalaga ng Php3 bilyon para sa 34 na iba’t ibang proyekto. Sumusunod sa kanya si Senador Imee Marcos na may Php2.5 bilyon para sa 28 proyekto.

Kapansin-pansin din ang posisyon ni kasalukuyang Education Secretary Sonny Angara (na miyembro pa ng Senado nang buuin ang listahan). Bagama’t pangatlo siya sa halaga ng badyet na Php2 bilyon, siya ang may pinakamaraming bilang ng mga proyektong hiniling—umaabot sa 105 indibidwal na proyekto. Ang ganitong karaming line items ay nagpapakita ng malawak na sakop ng impluwensya sa pagpili ng mga lokal na proyekto.

Ang “Billion-Peso Club” at ang Iba pang Mambabatas
Hindi rin nagpahuli ang iba pang mga bigatin sa Senado na humiling ng tig-isang bilyong piso para sa kanilang mga itinataguyod na proyekto:

Mark Villar: Php1 bilyon (10 proyekto)

Raffy Tulfo: Php1 bilyon (9 na proyekto)

Bong Revilla: Php1 bilyon (9 na proyekto)

Migs Zubiri: Php1 bilyon (6 na proyekto)

Maging sina Senador Alan at Pia Cayetano, kasama si Grace Poe, ay nasa hanay ng mga humihiling ng mahigit Php1.5 bilyon. Sa kabilang dulo ng listahan, si Senador Risa Hontiveros ang may pinakamaliit na hiling na nagkakahalaga ng Php105 milyon para sa isang solong proyekto.

Ang “Inappropriate Intervention” at ang Proseso ng Badyet
Ang paglitaw ng listahang ito ay nagpapatibay sa mga naunang pahayag ni dating DPWH Undersecretary Roberto Bernardo. Ayon sa kanya, karaniwang ginagamit ng mga matataas na opisyal—senador, kongresista, at maging ang mga nasa executive department—ang kanilang impluwensya upang hikayatin ang DPWH na isama ang kanilang mga “wish list” habang inihahanda pa lamang ang badyet ng ahensya.

Dito pumapasok ang katanungan sa integridad ng teknikal na pagsusuri ng DPWH. Kung ang mga proyekto ay idinidikta ng mga mambabatas bago pa man ang deliberasyon sa Kongreso, nawawala ang esensya ng separation of powers at ang pagsusuri kung alinman ang tunay na prayoridad ng bansa.

Reaksyon ng mga Senador: Basketball at Pagtatanggi
Mabilis na naglabas ng mga pahayag ang ilang mga senador upang depensahan ang kanilang mga pangalan. Sina Senador Estrada, Ejercito, Revilla, Gatchalian, Go, at Pimentel ay mariing itinanggi na may kinalaman sila sa nasabing dokumento.

Sa kabilang banda, si Secretary Sonny Angara ay nagbigay ng isang mas pragmatikong paliwanag. Inihalintulad niya ang proseso sa isang laro ng basketball, na aniya ay nasa “first quarter” pa lamang. Ayon sa kanya, ang mga ito ay “requests” pa lamang at dadaan pa sa masusing pagsusuri ng DPWH, ng Department of Budget and Management (DBM), at sa huli ay sa mismong lehislatura. Binigyang-diin niya na marami pang pagbabago ang mangyayari bago ito maging isang ganap na batas o General Appropriations Act (GAA).

Konklusyon: Transparency sa Pera ng Bayan
Ang “DPWH Leaks” ay nagsisilbing paalala sa mamamayan na ang bawat piso ng pambansang badyet ay dapat binabantayan. Habang ang mga mambabatas ay may tungkuling magdala ng mga proyekto sa kanilang mga nasasakupan, ang paraan ng paghingi nito at ang “inappropriate intervention” ay dapat manatiling transparent at accountable.

Sa gitna ng mga pagtanggi at paliwanag, nananatili ang hamon sa gobyerno: paano masisiguro na ang pondo ng bayan ay mapupunta sa mga proyektong higit na kailangan ng mga Pilipino, at hindi lamang sa “wish list” ng mga makapangyarihan?