Sa gitna ng mga palamuti at pagdiriwang ng Pasko sa Pilipinas, isang kakaiba at tila malungkot na senaryo ang nagaganap sa kabilang panig ng mundo. Sa lungsod ng The Hague, Netherlands, ang dating Pangulong Rodrigo Roa Duterte ay kasalukuyang sumasailalim sa isa sa pinakamabigat na pagsubok sa kanyang buhay—ang pagkakakulong sa International Criminal Court (ICC) detention facility habang hinihintay ang desisyon sa kanyang mga apela.

Ang Mahigpit na Pasko sa Detensyon
Taliwas sa nakasanayang masayang Pasko sa Davao, ang dating pangulo ay hinarap ang Disyembre 25 at Enero 1 nang walang kahit isang bisita. Ayon sa pamunuan ng ICC, mahigpit ang kanilang holiday protocol kung saan walang pinapayagang dalaw sa mga mismong araw ng Pasko at Bagong Taon. Bagama’t nakabisita si Kitty Duterte noong bisperas ng Pasko (Disyembre 24), at namataan din ang Vice President Sara Duterte sa The Hague, nanatiling limitado ang oras na nakasama niya ang kanyang pamilya.

Higit pa sa kawalan ng dalaw, ang hamon ng pagkain ay isa ring malaking sakripisyo para sa dating lider. Dahil sa bawal ang pagdadala ng pagkain mula sa labas para sa seguridad, hindi matikman ni Duterte ang kanyang mga paboritong pagkaing Pinoy gaya ng monggo, tinola, at paksiw na isda. Ang tanging nagbibigay ng moral na suporta ay ang mga “Christmas greetings” na ipinapadala ng mga tagasuporta sa pamamagitan ng kanyang abogado na si Attorney Koffman.

Ang Laban sa Appeals Chamber: Isyu ng Hurisdiksyon
Ang kapalaran ni Duterte sa ICC ay kasalukuyang nakasalalay sa Appeals Chamber. Ang pangunahing argumentong inihain ng kanyang kampo ay ang “lack of jurisdiction” o ang kawalan ng kapangyarihan ng ICC na litisin siya dahil sa pag-alis ng Pilipinas sa Rome Statute. Bagama’t tinanggihan na ito ng Pre-Trial Chamber, ang apela ay kasalukuyang dinidinig at naglabas na ng order ang korte na dagdagan ang mga argumento ng lahat ng partido.

Kung sakaling pumanig ang Appeals Chamber sa argumento ni Duterte, ang kaso ay tuluyan nang madi-dismiss at makakauwi ang dating pangulo sa Pilipinas. Ngunit hangga’t wala pang desisyon, mananatili siya sa ilalim ng kustodiya ng ICC.

Interim Release at ang 120-Day Medical Review
Dahil sa kanyang edad at kondisyon, ang usapin ng “interim release” o pansamantalang paglaya ay muling nabuksan. Ayon sa Rome Statutes, mayroong probisyon para sa review ng kondisyong medikal ng isang detenido bawat 120 araw. Inilarawan ang dating pangulo bilang “matanda at mahina,” lalo na’t apektado siya ng matinding lamig sa Europe na hindi nakasanayan ng kanyang katawan.

Isang mahalagang punto mula sa panel of medical experts ng ICC ang lumabas: habang siya ay idineklarang “fit to stand trial,” binanggit din na siya ay “too old to influence or intimidate witnesses.” Ito ay isang malakas na basehan na ginagamit ng kanyang mga abogado upang ipakita na wala nang panganib na makialam siya sa mga testigo sakaling payagan siyang lumabas habang gumugulong ang kaso.

Paghahambing sa Karapatang Pantao
Lumutang din ang diskusyon tungkol sa pagkakaiba ng sistema ng Pilipinas at ng ICC pagdating sa pagtrato sa mga matatandang detenido. Sa ating bansa, madalas na binibigyan ng konsiderasyong humanitarian ang mga matatanda at may sakit, kabilang ang pagpayag sa mas maluwag na bisitahan at pagdadala ng lutong-bahay na pagkain. Sa ICC, ang mahigpit na “standardization” ay tinitingnan ng ilang tagasuporta bilang isang paglabag sa karapatang pantao para sa isang senior citizen na may umiiral nang karamdaman.

Sa ngayon, ang buong bansa at ang Filipino community sa The Hague ay naghihintay sa susunod na hakbang ng Appeals Chamber. Ang Paskong ito ay maaaring maging simula ng kanyang paglaya o ang pagpapatuloy ng isang mahabang proseso ng paglilitis sa ibang bansa.

Nasaan nga ba ang balanse sa pagitan ng paghahanap ng hustisya at ang makataong pagtrato sa isang matandang akusado? Ito ang tanong na patuloy na bumabagabag sa publiko habang binabantayan ang bawat minuto ng pananatili ni FPRRD sa The Hague.