Ang gabi sa loob ng National Penitentiary ay tila mas mahaba at mas madilim kaysa sa karaniwan. Sa loob ng Death Row, ang tanging maririnig ay ang mahinang pagpatak ng tubig mula sa sirang tubo at ang mabibigat na hakbang ng mga guwardiyang nagbabantay. Sa dulo ng pasilyo, sa loob ng selda numero 104, nakaupo si Elena. Ang kanyang mga kamay ay nakapatong sa kanyang kandungan, tahimik na nagdarasal. Si Elena ay hindi isang kriminal sa mata ng mga nakakakilala sa kanya sa kanilang maliit na baryo sa probinsya. Siya ay isang guro, isang mapagmahal na ina, at isang babaeng ang tanging kasalanan ay ang tumayo para sa katotohanan laban sa isang makapangyarihang pamilya. Inakusahan siya ng pagpatay sa anak ng alkalde, isang krimen na sadyang ipinukol sa kanya upang pagtakpan ang tunay na nangyari. Sa kabila ng kawalan ng matibay na ebidensya, ang pera at impluwensya ang nanaig sa korte, at bukas, sa pagsikat ng araw, haharapin na niya ang huling hatol: ang silya elektrika.

Dinalaw siya ng isang batang guwardiya na nagngangalang Gabriel. Si Gabriel ay bago pa lamang sa trabaho at hindi pa nasasanay sa bigat ng emosyon sa Death Row. Sa loob ng ilang buwan na pananatili ni Elena doon, nakita ni Gabriel ang kabutihan ng puso ng babae. Si Elena ang nagtuturo sa mga kapwa bilanggo kung paano magbasa at sumulat. Siya ang nakikinig sa kanilang mga kwento at nagbibigay ng pag-asa kahit na siya mismo ay nawawalan na nito. “Ma’am Elena, may huling hiling ba kayo?” tanong ni Gabriel nang may panginginig sa boses. Tumingala si Elena at ngumiti nang bahagya. Ang kanyang mga mata ay malalim ngunit malinaw. “Gabriel, ang tanging hiling ko ay maiparating ang isang sulat sa aking anak. Sabihin mo sa kanya na huwag siyang magtatanim ng galit sa mundo. Ang galit ay lason na kumakain sa puso, at gusto kong lumaki siyang puno ng pagmamahal, gaya ng itinuro ko sa kanya,” sagot ni Elena.

Dumating ang oras na kinatatakutan ng lahat. Ang mga hakbang ng mga opisyal ay umalingawngaw sa pasilyo. Binuksan ang rehas ni Elena. Maraming bilanggo ang humahawak sa rehas, ang ilan ay umiiyak, ang iba ay tahimik na yumuyuko bilang paggalang sa babaeng nagbigay sa kanila ng dangal sa loob ng kulungan. Naglakad si Elena nang may taas na noo. Hindi siya nagpupumiglas, hindi siya sumisigaw. Ang bawat hakbang niya ay puno ng dignidad. Nang makarating siya sa silid ng silya elektrika, bumungad sa kanya ang malaking silyang gawa sa kahoy at bakal, may mga kable na tila mga ahas na naghihintay ng biktima. Sa kabilang bahagi ng salamin, nakaupo ang mga saksi—kabilang ang Alkalde na siyang nagmamanipula ng lahat, ang kanyang asawang nakasuot ng itim, at ilang mga mamamahayag.

Ikinabit ang mga strap sa braso at binti ni Elena. Ang lamig ng bakal ay dumampi sa kanyang balat, ngunit hindi siya nanginig. Lumapit ang isang pari para sa huling bendisyon. “Patawarin mo sila, Ama, dahil hindi nila alam ang kanilang ginagawa,” bulong ni Elena, hango sa mga huling salita ni Kristo. Pagkatapos ng bendisyon, tinanong siya ng Warden, isang lalaking seryoso at walang emosyon, “Elena, mayroon ka bang huling salita bago isagawa ang sentensya?” Ito ang sandaling naging dahilan kung bakit tila huminto ang pagtibok ng puso ng bawat taong nasa loob ng silid. Tumingin si Elena nang diretso sa Alkalde na nasa likod ng salamin. Ang kanyang boses ay hindi nanginginig, ito ay malinaw at puno ng kapangyarihan na tila ba nanggagaling sa kabilang mundo.

“Hindi ko hinihingi ang katarungan mula sa inyong mga kamay, dahil alam ko na ang katarungan ay hindi matatagpuan sa mundong nabubulag ng pilak,” simula ni Elena. “Mamamatay ako ngayon na malinis ang konsensya. Pero bago niyo hilahin ang switch, gusto kong malaman niyo ang isang bagay. Ang anak niyo na pinatay niyo sa inyong sariling kapabayaan, ang batang pilit niyong ipinaghiganti sa pamamagitan ng aking buhay… siya ay nagpakita sa akin sa aking panaginip gabi-gabi. Sinabi niya sa akin ang totoo. At ang katotohanang iyon ang magiging anino niyo habambuhay. Huwag kayong matakot sa apoy na kukuha sa akin ngayon. Matakot kayo sa apoy na nagniningas sa inyong mga konsensya, dahil sa pagkamatay ko, ang katotohanan ang siyang hindi niyo na kailanman mapapatay. Ipinapatawad ko kayo, pero ang Langit ay hindi natutulog.”

Pagkatapos bitawan ni Elena ang mga salitang iyon, ang katahimikan sa silid ay naging nakabibingi. Namutla ang Alkalde. Ang kanyang mga kamay ay nagsimulang manginig at ang pawis ay tumulo sa kanyang noo. Ang mga saksing nandoon ay tila nawalan ng hangin sa baga. May kung anong bigat na bumalot sa silid na hindi maipaliwanag ng siyensya. Ipinikit ni Elena ang kanyang mga mata at dahan-dahang itinuon ang isip sa kanyang huling panalangin. Ang Warden, na sa unang pagkakataon ay nakitaan ng pag-aalinlangan, ay nagbigay ng hudyat. Ang kuryente ay dumaloy. Ang mga ilaw sa buong gusali ay kumutitap nang malakas bago tuluyang namatay ang buhay sa katawan ni Elena.

Ngunit ang kwento ay hindi natapos doon. Ang mga huling salita ni Elena ay tila isang sumpa na hindi iniwan ang mga taong may sala. Makalipas lamang ang isang linggo, ang kunsensya ng isa sa mga tauhan ng Alkalde ay hindi na nakatiis. Isang tape recorder at mga dokumento ang ipinadala sa media na naglalaman ng tunay na nangyari: ang anak ng Alkalde ay namatay sa isang aksidenteng dulot ng sariling kapabayaan ng ama, at si Elena ay sadyang ibinintang upang hindi masira ang politikal na karera ng pamilya. Ang buong bansa ay nagising sa tindi ng galit. Ang Alkalde at ang mga kasabwat nito ay dinakip at nabulok sa kulungan. Ang pangalan ni Elena ay naging simbolo ng katarungan at ng pakikibaka ng mga walang boses.

Ang batang guwardiya na si Gabriel ang siyang nagdala ng huling sulat ni Elena sa kanyang anak. Ang anak ni Elena ay lumaking tapat sa habilin ng ina—isang taong puno ng pagmamahal at walang puwang ang galit sa puso. Sa bawat taon ng anibersaryo ng pagkamatay ni Elena, libu-libong tao ang nag-aalay ng bulaklak at kandila sa kanyang puntod. Ang silid kung saan siya sinentensyahan ay ginawang isang memorial para sa mga biktima ng maling hatol. Doon ay nakasulat sa pader ang kanyang mga huling salita: “Ang katotohanan ay hindi kayang patayin ng kuryente.”

Ang trahedya ni Elena ay naging mitsa upang baguhin ang batas tungkol sa parusang kamatayan sa bansa. Dahil sa kanyang sakripisyo, maraming inosenteng buhay ang nailigtas mula sa maling hatol. Ang kanyang kwento ay hindi lamang tungkol sa isang babaeng naging biktima ng silya elektrika, kundi tungkol sa tagumpay ng liwanag laban sa kadiliman. Ipinakita niya na kahit ang pinakamakapangyarihang tao sa mundo ay walang laban sa isang malinis na konsensya. Ang bawat tao na nakarinig ng kanyang kwento ay nagkaroon ng pagbabago sa pananaw sa buhay—na ang tunay na hustisya ay hindi palaging nakakamit sa korte ng tao, kundi sa integridad ng ating sariling kaluluwa.

Hanggang sa kasalukuyan, ang kwento ni Elena ay ibinabahagi sa bawat kanto ng social media, nagpapaalala sa atin na huwag kailanman magsawalang-kibo sa harap ng kawalan ng katarungan. Ang bawat “like” at “share” ng kanyang kwento ay tila isang panalangin na wala nang iba pang Elena ang dumanas ng ganoong pait. Ang kanyang huling hininga sa silya elektrika ay hindi naging simbolo ng pagkatalo, kundi ng isang dakilang tagumpay na yumanig sa mundo. At sa bawat gabi na tahimik ang pasilyo ng National Penitentiary, sinasabing maririnig pa rin ang mahinang awit ni Elena—isang awit ng kapatawaran, pag-asa, at walang hanggang katotohanan.

Ang katarungan para kay Elena ay hindi lamang nakuha sa pamamagitan ng pagpapakulong sa mga may sala, kundi sa pamamagitan ng paggising sa damdamin ng bawat mamamayan. Natutunan ng mga tao na ang boses ng iisa, kapag nakasandal sa katotohanan, ay mas malakas kaysa sa baril o sa kuryente. Ang alaala ni Elena ay nanatiling buhay sa puso ng mga taong naniniwala na mayroong mas mataas na kapangyarihan na nagmamasid sa atin. Ang kanyang kwento ay isang walang katapusang paalala na sa huli, ang pag-ibig at katotohanan ang laging mananaig.

Nawa’y ang kwentong ito ay magsilbing babala sa mga mapang-api at inspirasyon sa mga inaapi. Ang bawat sandali ng ating buhay ay isang pagkakataon upang gumawa ng tama. Huwag nating hintayin na may isang inosenteng buhay na mawala bago tayo kumilos para sa katarungan. Ang silya elektrika ay maaaring sumira ng katawan, pero ang isang tapat na kaluluwa ay mananatiling buhay sa alaala ng kasaysayan. Salamat, Elena, sa pagtuturo sa amin na ang tunay na kalayaan ay nagsisimula sa isang pusong walang kinatatakutan dahil ito ay nakatayo sa panig ng katotohanan.