Sa nakalipas na mga dekada, kilala ang Tsina bilang “world’s factory” o ang sentro ng pagawaan ng halos lahat ng produkto sa buong mundo. Ngunit sa likod ng mga nagtataasang gusali at mabilis na industriyalisasyon, tila may malaking lamat na namumuo sa pundasyon ng kanilang ekonomiya. Kamakailan lamang, naging sentro ng pandaigdigang usap-usapan ang balitang nagkakagulo na sa loob ng Tsina dahil sa sunod-sunod na pag-alis ng mga dambuhalang kumpanya mula sa Japan at Taiwan. Ang pangyayaring ito ay hindi lamang simpleng paglipat ng opisina; ito ay isang malakas na senyales ng pagbabago sa ihip ng hangin sa usapin ng pandaigdigang kalakalan at geopolitika na tiyak na may malaking epekto sa ating lahat.

Bakit nga ba nagpapasya ang mga kumpanyang ito na iwan ang bansang dati ay itinuturing nilang gintong pagkakataon para sa negosyo? Maraming dahilan ang lumulutang, ngunit ang pinakamabigat ay ang tumitinding tensyon sa pagitan ng Tsina at ng iba pang mga bansa, partikular na ang isyu sa West Philippine Sea at ang banta sa soberanya ng Taiwan. Ang mga kumpanya mula sa Japan at Taiwan, na matagal nang namuhunan ng bilyon-bilyong dolyar sa Tsina, ay unti-unti nang nararamdaman ang panganib ng pananatili sa isang bansang tila nagiging agresibo sa kanyang mga polisiya. Hindi lamang usapin ng kita ang nakataya dito, kundi ang seguridad ng kanilang mga supply chain at ang kaligtasan ng kanilang mga operasyon sa hinaharap.

Dati-rati, ang Tsina ang paboritong destinasyon ng mga foreign investors dahil sa murang lakas-paggawa at malawak na merkado. Ngunit ngayon, ang mga dating bentahe na ito ay natatabunan na ng mga bagong batas na ipinapatupad ng gobyerno ng Tsina na tila naghihigpit sa mga dayuhang kumpanya. May mga ulat na ang mga kumpanya ay nahaharap sa mas mahigpit na surveillance, pakikialam ng gobyerno sa kanilang mga desisyon, at ang panganib ng intelektwal na pagnanakaw. Para sa mga kumpanyang Hapon na kilala sa kanilang pagiging sistematiko at maingat, ang ganitong kapaligiran ay hindi na mainam para sa pangmatagalang paglago. Ganun din ang nararamdaman ng mga kumpanya mula sa Taiwan, na sa kabila ng pagiging magkapitbahay at pagkakaroon ng malalim na ugnayang pang-ekonomiya, ay mas pinipili na ngayong ilipat ang kanilang mga planta sa ibang bansa tulad ng Vietnam, India, at maging dito sa Pilipinas.

Ang pag-alis na ito ay nagdudulot ng malaking takot sa loob ng Tsina. Kapag ang mga dambuhalang kumpanyang ito ay umalis, libu-libong mga manggagawang Tsino ang mawawalan ng trabaho. Ang mga pabrika na dati ay maingay at puno ng aktibidad ay unti-unti nang nagiging bakante. Ang epektong ito ay ramdam hanggang sa mga maliliit na negosyo sa paligid ng mga industrial zones—mula sa mga tindahan, kainan, hanggang sa mga paupahan. Ang dating masiglang ekonomiya ay tila humaharap sa isang malaking krisis na hindi madaling solusyunan. Ayon sa mga eksperto, ang penomenong ito ay tinatawag na “de-risking,” kung saan ang mga bansa at kumpanya ay sinusubukang bawasan ang kanilang pagdepende sa Tsina upang maiwasan ang malaking pinsala kung sakaling sumiklab ang isang mas malalang gulo o digmaan.

Para sa atin dito sa Pilipinas at sa iba pang mga bansa sa Southeast Asia, ang pangyayaring ito ay isang “double-edged sword.” Sa isang banda, maaari tayong makinabang dahil ang mga kumpanyang umaalis sa Tsina ay naghahanap ng bagong matitirhan, at isa ang ating rehiyon sa mga pangunahing opsyon. Ngunit sa kabilang banda, ang kawalang-katarungan at tensyon sa rehiyon ay nagdudulot ng kawalang-katiyakan sa pandaigdigang merkado na maaaring magpataas ng presyo ng mga bilihin at langis. Ang tanong ng marami: Hanggang kailan kakayanin ng Tsina ang ganitong uri ng pag-alis ng mga mamumuhunan? Ang kanilang “Wolf Warrior Diplomacy” ba ay nagbubunga na ng negatibong resulta na hindi nila inaasahan?

Sa mga huling ulat, makikita ang desperasyon ng ilang lokal na opisyal sa Tsina na pigilan ang paglisan ng mga dayuhang kumpanya, ngunit tila huli na ang lahat para sa marami. Ang tiwala, na siyang pundasyon ng kahit anong negosyo, ay tuluyan nang gumuho. Ang mga kumpanya mula sa Japan at Taiwan ay mas pinipili na ang katahimikan at seguridad sa ibang bansa kaysa sa pangakong kita sa ilalim ng isang gobyernong mapang-api at hindi mahulaan ang susunod na hakbang. Ang “nagkakagulo” na sitwasyon sa Tsina ay isang babala sa buong mundo na walang bansang masyadong malaki para hindi tablan ng karma ng kanilang sariling mga aksyon.

Habang pinapanood natin ang pagbabagong ito sa mapa ng ekonomiya, mahalaga na tayo bilang mga Pilipino ay manatiling mapagmatyag. Ang bawat kumpanyang umaalis sa Tsina ay isang kuwento ng pagpili sa tama kaysa sa madali. Ang bawat trabahong nawawala sa kanila ay isang paalala na ang kapangyarihan ay hindi lamang nasusukat sa armas, kundi sa kakayahang makipagkapwa-tao at sumunod sa mga pandaigdigang pamantayan. Ang gulo sa Tsina ay hindi lamang balita sa telebisyon; ito ay isang malaking kabanata sa kasaysayan ng mundo na kasalukuyan nating nasasaksihan.