Naging usap-usapan sa buong bansa ang hindi inaasahang kaganapan sa loob ng Mababang Kapulungan matapos mabigo si Congressman Mark Leviste na ituloy ang kanyang binalak na privilege speech. Ang nasabing talumpati ay inaasahan sanang magbubunyag ng mga mahahalagang detalye kaugnay ng kontrobersyal na 8 bilyong pisong pondo at ang mga tinatawag na Cabral files. Sa gitna ng matinding tensyon at abangan sa social media, marami ang nagulat nang hindi matuloy ang pagsasalita ng mambabatas, na nagresulta sa samu’t saring reaksyon mula sa mga netizens at kapwa niya opisyal. Ang pangyayaring ito ay nag-iwan ng maraming katanungan: Ano nga ba ang totoong dahilan sa likod ng pagkaka-udlot ng kanyang talumpati?

Sa mundo ng politika, ang privilege speech ay isa sa pinakamakapangyarihang sandata ng isang mambabatas upang ilantad ang mga katiwalian o mahalagang impormasyon na dapat malaman ng taumbayan. Kaya naman, nang kumalat ang balita na magsasalita si Leviste tungkol sa bilyon-bilyong pondo, marami ang nakatutok. Ngunit tila nabaliktad ang sitwasyon nang mapigilan o hindi maging paborable ang pagkakataon para sa kanya. Ayon sa mga nakasaksi at sa mga lumabas na ulat, tila naging hadlang ang kawalan ng matibay na basehan o ang sinasabing pagkalat ng maling impormasyon na nagmula sa kanyang kampo.

Dito pumasok ang mga banat ng mga kritiko na nagsasabing “peyk news” o fake news ang basehan ng mga dokumentong hawak ng kongresista. Sa gitna ng imbestigasyon, mahalaga na ang bawat ebidensya ay dumaan sa masusing pagsusuri. Kung ang mga dokumentong tulad ng Cabral files ay mapapatunayang walang sapat na bigat o hindi beripikado, malalagay sa alanganin ang kredibilidad ng sinumang maglalabas nito. Ito ang naging pangunahing punto ng mga tumuligsa kay Leviste sa session hall. Ang imahe ng isang opisyal ay nakasalalay sa katotohanan ng kanyang mga paratang, at sa puntong ito, tila naiwan sa ere ang mga naghihintay ng rebelasyon.

Ang isyu ng 8 bilyong piso ay hindi biro. Ito ay pera ng taumbayan na dapat ay nagagamit sa mga serbisyong panlipunan, imprastraktura, at tulong sa mahihirap. Kapag ang ganitong kalaking halaga ay nasasangkot sa usapin ng katiwalian, normal lamang na mag-alab ang damdamin ng mga Pilipino. Ngunit kasabay ng galit na ito ay ang panawagan para sa katotohanan. Hindi sapat na mag-ingay sa social media o magpakita ng mga folder na puno ng papel kung ang nilalaman nito ay hindi tumutugma sa realidad. Ang kabiguan ni Leviste na makapagsalita ay binigyang-kahulugan ng marami bilang isang “supalpal” o pagkatalo sa gitna ng laban.

Sa kabilang banda, may mga tagasuporta naman na nagsasabing baka may mga pwersang humarang sa katotohanan. Ngunit sa loob ng Kongreso, may mga patakaran at proseso na dapat sundin. Hindi basta-basta pwedeng tumayo at magparatang nang walang sapat na “substance.” Ang terminong “nganga” ay ginamit ng mga netizens upang ilarawan ang pagkaka-unsyami ng plano ni Leviste. Imbes na siya ang maging bida sa paglalantad ng anomalya, siya ngayon ang naging sentro ng katatawanan at pambabatikos dahil sa tila hilaw na impormasyon.

Marami ang nagtatanong, nasaan na ang tapang na ipinapakita sa mga Facebook live at mga interview? Bakit nang nasa harap na ng kapwa mambabatas ay hindi naituloy ang pagsisiwalat? Ang pagkakaiba ng social media sa aktwal na session ng Kongreso ay ang pananagutan. Sa internet, madaling magpakalat ng haka-haka, pero sa loob ng plenaryo, bawat salita ay nakatala at pwedeng gamitin laban sa iyo kung mapapatunayang nagsisinungaling ka. Ito marahil ang dahilan kung bakit marami ang naniniwala na ang mga files na hawak ni Leviste ay kulang sa sustansya.

Ang Cabral files ay isa pang bahagi ng puzzle na ito na pilit binubuo ng publiko. Sino nga ba si Cabral at ano ang kaugnayan niya sa bilyon-bilyong pondo? Ang mga dokumentong ito ay sinasabing magkakabit-kabit sa mga malalaking tao sa gobyerno. Kung totoong may hawak si Leviste na ebidensya, bakit hindi ito nailabas nang maayos? Ang pagdududa ng madla ay lalong lumalalim dahil sa bawat pagkakataong may dapat malaman ang publiko, tila nauuwi lang ito sa drama at hindi sa konkretong aksyon.

Hindi natin maitatanggi na ang ganitong mga kaganapan ay nakakadismaya para sa mga ordinaryong mamamayan. Umaasa ang mga tao na ang kanilang mga kinatawan ay magiging boses ng katarungan. Pero kung ang nangyayari ay nauuwi lang sa batuhan ng salitang “peyk news,” tila nawawalan ng saysay ang mga pagdinig. Kailangan ng bansa ng mga lider na hindi lamang marunong kumuha ng atensyon, kundi mga lider na marunong mag-imbestiga nang malalim at magharap ng katotohanang hindi matitibag ng anumang kontra-argumento.

Sa mga susunod na araw, inaasahan na mas magiging mainit ang bakbakan sa politika. Hindi titigil ang mga kritiko ni Leviste sa pagpuna sa kanyang naging pagkilos. Samantala, kailangan din niyang patunayan sa kanyang mga konstituente na ang kanyang mga ginagawa ay may basehan at hindi lamang bahagi ng isang malaking palabas. Ang bawat bilyon na nawawala o nananakaw ay buhay ng mga Pilipinong naghihirap, kaya naman ang bawat paratang ay dapat seryosohin at hindi gawing laro.

Ang aral sa pangyayaring ito ay simple lang: bago magsalita, siguraduhin ang ebidensya. Sa panahon ng teknolohiya, madaling gumawa ng kwento, pero ang katotohanan ay laging nananaig sa huli. Ang pagkaka-supalpal sa Kongreso ay isang paalala na ang kapangyarihan ay dapat gamitin nang may katalinuhan at integridad. Hindi sapat ang maging maingay sa radyo at telebisyon kung sa oras ng totoong bakbakan ay hindi mo kayang itayo ang iyong mga sinasabi. Ang taumbayan ay patuloy na magmamasid, magsusuri, at maghahanap ng hustisya sa gitna ng mga nakakalitong isyung ito.