May mga kasal na puno ng halakhak, may mga kasal na nagsisimula sa pangarap. Ngunit may mga kasal ding nagsisilbing wakas ng katotohanang matagal nang itinatago. Ganito nagsimula ang gabing hindi kailanman makakalimutan ni Lino—isang gabing dapat ay puno ng pag-asa, ngunit nauwi sa pagkawasak ng buong mundo niya.

Si Lino ay isang tahimik at masipag na lalaki. Hindi mayaman, hindi rin mahirap—sakto lang para mabuhay nang marangal. Sa loob ng pitong taon, minahal niya si Clarisse, isang babaeng kilala sa kanilang bayan bilang maganda, mabait, at tila perpekto. Mula pa noong unang araw, si Clarisse na ang sentro ng mundo niya. Lahat ng plano ni Lino—trabaho, ipon, bahay—ay umiikot sa isang pangarap: ang bumuo ng pamilya kasama siya.

Kaya nang pumayag si Clarisse na magpakasal, naniwala si Lino na sa wakas, panalo na siya sa buhay.

Simple lang ang kasal. Walang engrandeng handaan, walang sikat na bisita. Ngunit para kay Lino, sapat na iyon. Sa harap ng altar, hawak niya ang kamay ni Clarisse—malamig, nanginginig, ngunit inisip niyang dahil lang iyon sa kaba. Hindi niya napansin ang iwas-tingin nito, ang pilit na ngiti, ang mga sandaling tila may hinihintay.

Dumating ang gabi. Sa wakas, sila na lang dalawa sa isang maliit na silid na inihanda ng pamilya. Tahimik. Mabagal ang oras. Habang nag-aayos si Clarisse sa banyo, napansin ni Lino ang kakaibang tunog mula sa labas—parang may naglalakad, may bumubulong. Akala niya’y pagod lang siya.

Ngunit may kung anong kaba ang bumalot sa kanya.

Ilang minuto ang lumipas at may kumatok sa pinto. Biglang natigilan si Clarisse. Namutla ang mukha niya, at mabilis na nagsalita, “Lino… pwede bang magtago ka muna? Saglit lang. Pakiusap.”

Hindi agad nakaimik si Lino. Hindi niya maintindihan ang nangyayari. “Bakit?” tanong niya.

“May kailangan lang akong ayusin. Ayokong magulo,” sagot ni Clarisse, nanginginig ang boses.

Sa gitna ng pagkalito at pagmamahal, pumayag si Lino. Pumasok siya sa ilalim ng kama—isang desisyong hindi niya alam na magbabago ng lahat.

Bumukas ang pinto. May pumasok na lalaki. Kilala ni Lino ang boses—si Marco, isang mayamang negosyanteng matagal nang nababalitang malapit kay Clarisse. Ang lalaking madalas niyang ikinaiinggitan ngunit pinili niyang balewalain dahil nagtitiwala siya sa asawa niya.

Sa ilalim ng kama, halos hindi siya huminga.

“Natuloy ang kasal,” mahina ngunit matalim na sabi ni Marco.

“Oo,” sagot ni Clarisse. “Pero alam mo namang hindi ito para sa pag-ibig.”

Parang may bumagsak sa dibdib ni Lino. Nanigas ang katawan niya.

“Hanggang kailan?” tanong ni Marco.

“Hanggang makuha ko ang kailangan ko,” sagot ni Clarisse. “Kailangan ko ng malinis na pangalan, simpleng buhay sa mata ng lahat. Si Lino ang perpekto para doon.”

Nanginginig ang mga kamay ni Lino. Pilit niyang tinatakpan ang bibig para hindi makagawa ng kahit anong tunog.

“Paano ako?” tanong ni Marco. “Paano ang anak natin?”

Tumigil ang mundo ni Lino.

“Manahimik ka,” mariing sagot ni Clarisse. “Walang dapat makaalam. Kapag maayos na ang lahat, aalis din ako. Alam mo ang usapan.”

May mahabang katahimikan. Sa ilalim ng kama, ramdam ni Lino ang bawat tibok ng puso niya—parang sasabog.

“Sigurado ka bang hindi niya alam?” tanong ni Marco.

“Sigurado,” sagot ni Clarisse. “Mahal niya ako. Hindi siya magdududa.”

Ang bawat salita ay parang kutsilyong dahan-dahang hinihiwa ang natitirang tiwala ni Lino. Pitong taon ng pagmamahal, pangarap, at sakripisyo—lahat pala’y kasinungalingan.

Makalipas ang ilang sandali, umalis si Marco. Isinara ang pinto. Bumalik ang katahimikan, ngunit ang katahimikang iyon ay mas mabigat pa sa ingay.

Dahan-dahang lumabas si Lino mula sa ilalim ng kama. Hindi siya umiiyak. Wala na siyang lakas para doon. Tumingin siya kay Clarisse—isang babaeng minsang inakala niyang magiging mundo niya.

Nagulat si Clarisse nang makita siya. “Gaano ka katagal diyan?” tanong niya, nanginginig.

“Sapat para malaman ang totoo,” mahinang sagot ni Lino.

Lumuhod si Clarisse, umiiyak, humihingi ng tawad, nagsasabing magulo lang ang lahat. Ngunit wala nang pumapasok sa isip ni Lino. Para siyang nawalan ng pandinig—nakikita lang niya ang paggalaw ng bibig, pero wala nang saysay ang mga salita.

Tahimik siyang nagbihis. Kinuha ang kaunting gamit. Bago lumabas, huminto siya sa pintuan.

“Salamat,” sabi niya. “Mas masakit sana kung mas tumagal pa.”

Hindi na siya lumingon.

Sa gabing iyon, umalis si Lino nang walang ingay. Walang eksena. Walang sigawan. Iniwan niya ang kasal, ang bahay, at ang babaeng minsang pinangarap niyang makasama habang-buhay.

Lumipas ang mga buwan. Bumalik siya sa pagiging mag-isa, ngunit hindi na siya ang dating Lino. May sugat, oo—ngunit may malinaw na mata. Natuto siyang pumili ng sarili, kahit masakit.

Ang kasal na iyon ay natuloy sa papel, ngunit sa puso, matagal na itong patay. Ang lihim na nadinig sa ilalim ng kama ang tuluyang gumiba sa lahat—ngunit iyon din ang nagligtas sa kanya mula sa mas mahabang kasinungalingan.

Minsan, ang katotohanan ay hindi dumarating bilang sigaw. Dumarating ito bilang bulong sa gitna ng dilim—at kapag narinig mo na, wala ka nang magagawa kundi bumangon at umalis.