Sa gitna ng umiinit na klima ng pulitika at walang humpay na banggaan ng kapangyarihan, biglang umalingawngaw ang isang pahayag na tila iniwan bilang huling habilin—“Kung pumanaw na ako…” Isang linya na sapat na para magpatigil ng paghinga ng marami at magpaalab ng samu’t saring espekulasyon. Ayon sa mga lumalabas na ulat at usap-usapan sa loob ng mga bilog ng kapangyarihan, si Cong. Leviste umano ay nag-iwan ng malinaw na utos: ilabas ang mga file na may kaugnayan kay dating DPWH Usec. Cabral. Sa isang iglap, ang dating mga bulung-bulungan ay umangat sa pambansang diskurso, at ang tanong ng bayan ay iisa—ano ang laman ng mga file, at bakit ngayon?

Hindi lingid sa kaalaman ng publiko na ang DPWH ay matagal nang nasa sentro ng mga kontrobersiya, lalo na tuwing may malalaking proyektong pang-imprastraktura. Ngunit sa pagkakataong ito, hindi proyekto ang agad na pinagtutuunan ng pansin kundi ang mga dokumentong sinasabing hawak at iniingatan—mga papeles na ayon sa ilang malalapit sa usapin ay naglalaman ng sensitibong detalye, internal na komunikasyon, at mga desisyong maaaring magbago sa pananaw ng publiko. Wala pang opisyal na kumpirmasyon sa kabuuang nilalaman ng mga file, ngunit ang mismong pagbanggit sa mga ito ay sapat na upang magdulot ng kaba sa ilang sektor at pag-asa naman sa iba na matagal nang nananawagan ng linaw at pananagutan.

Ang pahayag na iniuugnay kay Cong. Leviste ay lalong nagdagdag ng bigat sa sitwasyon. Sa kulturang Pilipino, ang mga salitang binibigkas na tila huling habilin ay may kakaibang bigat—pinapakinggan, pinahahalagahan, at kadalasang itinuturing na walang halong biro. Kaya’t hindi nakapagtatakang maraming netizen, komentarista, at maging mga kapwa opisyal ang napaisip: bakit kailangan pang iugnay sa kamatayan ang paglalabas ng mga file? Ano ang panganib na nakikita, at kanino?

Sa social media, mabilis na kumalat ang sari-saring interpretasyon. May nagsasabing ito’y hakbang upang protektahan ang katotohanan sakaling may mangyaring hindi inaasahan. May iba namang naniniwala na isa itong taktikal na pahayag upang idiin ang kahalagahan ng mga dokumento at pigilan ang sinumang magtangkang pigilan ang kanilang paglalantad. Sa gitna ng lahat ng ito, nananatiling tahimik ang ilang pangunahing personalidad, isang katahimikang lalo lamang nagpapalakas sa haka-haka.

Mahalagang tandaan na sa puntong ito, marami sa mga detalyeng umiikot ay nananatiling alegasyon at hindi pa napapatunayan sa alinmang pormal na imbestigasyon. Gayunpaman, hindi maikakaila ang epekto ng ganitong usapin sa tiwala ng publiko. Sa isang bansang matagal nang sugatan ng isyu ng korupsiyon at pananagutan, bawat pahiwatig ng “nakabaong katotohanan” ay agad na umaalingawngaw sa kolektibong damdamin ng mamamayan.

Habang hinihintay ng lahat ang posibleng paglabas ng mga file, dumarami rin ang panawagan para sa due process at maingat na pagtalakay. May mga legal na eksperto ang nagpapaalala na ang anumang dokumento, gaano man kabigat ang implikasyon, ay kailangang dumaan sa tamang pagsusuri upang maiwasan ang maling paratang at politikal na paninira. Sa kabilang banda, may mga sektor namang nagsasabing sapat na ang pananahimik at kailangan na ng buong katotohanan, anuman ang maging epekto nito sa mga nasa kapangyarihan.

Sa likod ng mga headline at mainit na diskusyon, naroon ang mas malalim na tanong: ito ba’y simula ng mas malawak na paglilinis, o isa na namang yugto ng pulitikal na banggaan na mauuwi sa limot? Ang kasaysayan ng bansa ay puno ng mga pangakong “ilalabas ang katotohanan” na nauwi sa kalahating rebelasyon. Ngunit sa bawat pagkakataon, may pag-asa pa ring nananatili na baka sa pagkakataong ito, mag-iba ang takbo ng kuwento.

Sa ngayon, ang tanging malinaw ay ang bigat ng mensahe at ang epekto nito sa pambansang kamalayan. Ang pangalan ni ex-DPWH Usec. Cabral ay muling napapagitnaan ng usap-usapan, at ang pangalan ni Cong. Leviste ay iniuugnay sa isang utos na maaaring magbukas ng bagong kabanata sa pulitika. Hangga’t hindi pa nailalabas at nasusuri ang mga sinasabing file, mananatiling bukas ang kuwento—isang kuwento ng kapangyarihan, takot, at paghahanap ng katotohanan sa isang bansang pagod na sa mga lihim ngunit patuloy pa ring umaasang may liwanag sa dulo ng dilim.