Sa mga nagdaang araw, umugong sa social media at mga usapang kanto ang balitang “dadamputin na ng mga pulis” ang ilang personalidad na matagal nang inuugnay sa umano’y katiwalian. Hindi na bago sa pandinig ng mga Pilipino ang ganitong mga pahayag—ngunit sa pagkakataong ito, ramdam ang kakaibang tensyon. May kakaibang katahimikan sa ilang tanggapan ng gobyerno, may mga opisyal na biglang nagbakasyon, at may mga dokumentong sinasabing muling binubusisi sa likod ng mga saradong pinto. Para sa karaniwang mamamayan na matagal nang sawang makarinig ng pangakong “pananagutin ang mga tiwali,” ang tanong ay simple ngunit mabigat: ito na ba talaga ang simula ng tunay na pag-aresto, o isa na namang ingay na lilipas?

Sa Pilipinas, ang katiwalian ay hindi lamang isyung legal—ito ay sugat panlipunan. Sa bawat balitang overpriced na proyekto, sa bawat flood control na hindi naman pumipigil sa baha, sa bawat kalsadang kakagawa pa lang ngunit sira na agad, may kasamang galit, pagod, at kawalan ng tiwala. Kaya’t tuwing may lumalabas na balitang may “malakihang operasyon” ang kapulisan, natural lang na umasa ang publiko. Ngunit kasabay ng pag-asa ang pagdududa, dahil ilang beses na ring nakita kung paano nauuwi sa wala ang mga ganitong anunsyo.

Ayon sa ilang source na pamilyar sa galaw ng law enforcement, mas sistematiko raw ngayon ang ginagawa. Hindi na basta press release, hindi na puro pahayag. May sinasabing koordinasyon sa pagitan ng iba’t ibang ahensya—mula sa pulisya, hanggang sa mga tanggapan na humahawak ng financial records. May mga bank transaction na raw na sinusuri, may mga kontratang muling binabasa, at may mga lumang kaso na binubuhay. Ang diin daw ngayon: ebidensya muna bago galaw, upang hindi na maulit ang mga biglaang akusasyon na nauuwi sa pagkakabasura sa korte.

Sa kabilang banda, may mga kritiko na nagsasabing delikado rin ang ganitong klima. Kapag masyadong maingay ang anunsyo ng “dadamputin,” nagkakaroon ng takot at espekulasyon. May mga inosenteng nadadamay sa tsismis, may reputasyong nasisira kahit wala pang kaso. Sa isang bansang malakas ang impluwensya ng social media, isang viral na post lang ay sapat na para husgahan ang isang tao. Kaya’t hinihingi ng ilang sektor ang balanseng aksyon: maging matapang sa paghabol sa tiwali, ngunit maging maingat upang hindi abusuhin ang kapangyarihan.

Hindi rin maikakaila ang pulitikal na dimensyon ng usapin. Sa tuwing papalapit ang eleksyon o may umiinit na banggaan ng mga kampo, biglang dumarami ang balita ng “imbestigasyon” at “operasyon.” Kaya may mga nagtatanong: may timing ba ang mga isyung ito? Ginagamit ba ang kampanya kontra katiwalian bilang sandata laban sa kalaban? O talagang nagkataon lang na ngayon naipon ang ebidensya para umusad ang mga kaso? Sa mata ng publiko, mahalagang malinaw ang sagot, dahil dito nakasalalay ang tiwala sa buong proseso.

Sa panig ng kapulisan, iginiit ng ilang opisyal na sawa na rin sila sa bansag na “pang-display lang.” Ayon sa kanila, maraming kaso ang hindi umaabot sa korte hindi dahil sa kakulangan ng aksyon, kundi dahil sa kakulangan ng matibay na ebidensya. May mga testigong umatras, may mga dokumentong biglang nawawala, at may mga teknikalidad sa batas na sinasamantala ng mga akusado. Kaya’t ang bagong estratehiya raw ay tahimik ngunit tuloy-tuloy—walang ingay hangga’t hindi handa ang kaso.

Sa mga komunidad na matagal nang apektado ng katiwalian, ramdam ang halo-halong emosyon. May mga magsasaka na umaasang mananagot ang mga sangkot sa nawawalang pondo ng irigasyon. May mga urban poor na nagtataka kung bakit paulit-ulit ang baha kahit bilyon ang inilaan sa flood control. May mga empleyado ng gobyerno na tahimik na nagmamasid, umaasang malilinis ang hanay ngunit takot din na baka madamay sa gulo. Ang katiwalian kasi ay hindi laging malinaw kung saan nagsisimula at nagtatapos—minsan, ito’y ugat na kumakapit sa buong sistema.

Sa social media, mabilis kumalat ang salitang “yari ang mga korap.” Para sa ilan, ito’y sigaw ng tagumpay bago pa man magsimula ang laban. Para sa iba, ito’y paalala na huwag masyadong umasa. May mga netizen na humihingi ng pangalan, petsa, at konkretong aksyon. Mayroon ding nagsasabing mas mahalaga ang resulta kaysa ingay—kahit walang press conference, basta may nakukulong at may napaparusahan, sapat na raw iyon.

Sa gitna ng lahat ng ito, isang mahalagang tanong ang bumabalik: ano ang papel ng ordinaryong mamamayan? Hindi sapat ang mag-share lang ng balita o magkomento ng galit. Kailangan ang patuloy na pagbabantay, ang paghingi ng transparency, at ang pagtanggi sa kulturang “pwede na.” Ang katiwalian ay nabubuhay hindi lang dahil sa iilang tiwali, kundi dahil sa sistemang pumapayag, tumatahimik, o nakikinabang. Kung may totoong pagbabago mang mangyayari, magsisimula ito sa kolektibong pagtulak ng publiko para sa pananagutan.

Habang patuloy ang mga bulungan ng pag-aresto at operasyon, malinaw na nasa isang sensitibong yugto ang bansa. Ang susunod na mga linggo at buwan ang magsasabi kung ang mga pahayag ngayon ay mauuwi sa konkretong aksyon o mananatiling mga headline lang. Para sa mga Pilipinong matagal nang naghihintay ng hustisya, simple lang ang hinihingi: huwag na sanang sayangin ang pagkakataon. Kung totoo ngang “dadamputin na,” gawin ito nang tama, patas, at walang kinikilingan—dahil sa huli, ang tunay na yari ay hindi lang ang mga korap, kundi ang buong sistema kapag muling nabigo ang pangako ng pagbabago.