“Sa likod ng marangyang mansyon, may isang lihim na lumalaki kasabay ng takot at pag-asa ng isang anak ng katulong na ayaw nang manatiling tahimik.”

Hindi kailanman nakunan ng litrato ang bahay sa likod ng mansyon. Wala ito sa mga family portrait na naka-frame sa malalawak na hallway. Hindi rin ito binabanggit ng mga bisitang namamangha sa mga chandelier at marmol na sahig. Ngunit doon, sa makitid na eskinita sa pagitan ng mataas na bakod at hardin ng mga bugambilya, nakatayo ang mga kwartong para sa mga kasambahay. Semento ang dingding, yero ang bubong, at may maliliit na bintanang may rehas. Hindi ito barong-barong, ngunit sa bawat bitak ng pader ay nakabaon ang mahabang taon ng pagtitiis at pag-asa.

Doon ako lumaki. Ako si Niloy Raven de Maunahan, labinsiyam na taong gulang. Payat na binata na natutong magbilang ng mga tingin, ng mga salita, ng bawat kilos sa paligid. Anak ako ni Marian Nene de Maunahan, isang katulong na matagal nang naglilingkod sa pamilyang De La Vega.

Kung may tunog na una kong nakilala sa buhay, iyon ang kaluskos ng walis tingting sa sementadong sahig at ang tunog ng kutsilyo sa chopping board habang naghihiwa ng sibuyas ang nanay ko tuwing madaling-araw. Iyon ang alarm clock namin. Iyon ang simula ng araw.

“Niloy, gising na,” pabulong na tawag ni Nanay habang madilim pa ang langit. “May pasok ka pa. Huwag kang malalate.”

Umungol ako, pilit bumangon mula sa papag. Sa kisame, may maliit na butas na pinapasukan ng alikabok tuwing tanghali. Sa sulok, nakasabit ang lumang backpack na ilang beses nang tinahi ni Nanay. Sa ilalim ng papag, may kahon ng sapatos na puno ng modules, reviewers, at mga sulat-kamay kong notes. Doon ko tinatago ang mga pangarap ko.

“Ma, may exam ako mamaya,” sabi ko habang hinihilamos ang mukha.

“Mag-review ka sa jeep,” sagot niya, pilit ngumiti. “O siya, may tinapay at kape.”

Tinanggap ko ang basong kape na halatang dinagdagan ng asukal para tumagal ang lakas ko. Paglabas ko ng maliit na pinto, sinalubong ako ng lamig ng umaga. Sa di kalayuan, nakatayo ang mansyon. Malawak, maliwanag kahit wala pang araw, parang laging handa sa bisita. At sa harap nito, paikot-ikot ang mga guwardiya.

Isa sa kanila si Romeo Alvarez, ang security supervisor. Matikas, laging nakakunot ang noo.

“O, Loy, aalis ka na naman,” sigaw niya, sapat ang lakas para marinig ng iba. “Baka may mawala na namang gamit ha.”

Napahinto ako. Sanay na ako sa ganitong parinig. Hindi direkta, pero malinaw ang ibig sabihin.

“Sir Romeo,” mahinahon kong sagot. “Papasok lang po ako sa school.”

“School school,” umiling siya. “Tandaan mo kung saan ka galing.”

Uminit ang batok ko, pero pinili kong lumakad palayo. Hindi ko kayang labanan ang lakas ng boses niya. Ang kaya ko lang ay tapusin ang araw at umuwi na hindi umiiyak ang nanay ko.

Sa gate, sinalubong ako ni Desa Palakwata, halos kaedad ko pero laging mataas ang tingin sa sarili. Anak siya ng head of household staff. Malinis ang damit, may bagong cellphone, at kumilos na parang may trono kahit hindi naman amo.

“Uy, Scholar Boy,” sabi niya. “Hanggang kailan ka aasa sa pag-aaral? Maghanap ka na ng totoong trabaho.”

Hindi ako sumagot. Ngunit nang banggitin niya ang pangalan ni Sir Adrian de La Vega, napahigpit ang hawak ko sa bag. Hindi dahil sa insulto, kundi dahil sa alaala.

Si Sir Adrian ang CEO ng De La Vega Logistics and Ports. Hindi perpekto, pero sa lahat ng amo, siya lang ang minsang huminto sa hagdan para tanungin ang nanay ko kung naka-enroll na ba ako. Siya lang ang nag-utos na ipagpatuloy ang HMO ng staff kahit nagbawas ng budget.

Hindi ko malilimutan ang gabing umuwi akong basang-basa mula sa ulan. Galing ako sa car wash, pagod at nanginginig. Nakita niya kami. Hindi siya sumigaw. Lumapit lang siya at sinabing, “Dalhin ninyo siya sa clinic. Company expense.” Hindi iyon utang, sabi niya. Tulong iyon.

Kaya tuwing may nagtataas ng boses laban sa akin, iniisip ko na may isang taong marunong tumingin sa amin bilang tao.

Ngunit kahit ganoon, hindi naging madali ang buhay. Sa eskwela, mahaba ang pila, mainit ang corridor, at ang mga kaklase ko ay may baong hindi ko kayang bilhin. Kaya nag-aaral ako sa jeep, nagbabasa habang kumakain ng tinapay, at nagtatrabaho sa car wash tuwing gabi.

Isang hapon, nilapitan ako ni Brickson Tala, kapwa working student. “Tol, gabi ka na naman sa car wash?” tanong niya.

“Oo,” sagot ko. “May bayarin sa kuryente.”

Napailing siya. “May pangarap ka ba talaga?”

Matagal akong nag-isip. “Gusto kong maging taong may boses,” sagot ko sa wakas. “Kahit hindi ako mayaman.”

Hindi pa natatapos ang usapan nang tawagin ako ni Attorney Lourdes Quintero, professor namin sa ethics at basic law. Inabot niya ang graded quiz ko. Mataas ang score.

“Magaling ka,” sabi niya. “Pero parang may pinipigil ka. Ano ang ginagawa mo sa pagod mo? Hinahayaan mo bang kainin ka nito?”

Tinamaan ako sa dibdib. At doon niya binanggit ang scholarship program para sa mga working students. Hindi awa, sabi niya. Trabaho iyon.

Nang gabing iyon, sinabi ko kay Nanay ang tungkol sa scholarship. Umiyak siya, hindi dahil sa takot kundi dahil sa pag-asa.

Ngunit kasabay ng pag-asa, dumating ang unos.

Isang araw, narinig namin ang balita. May isyu raw sa procurement ng kumpanya. Overpriced contracts. Ang pangalan ni Sir Adrian ang lumalabas sa balita. Parang binuhusan ng malamig na tubig ang buong mansyon.

Unti-unting nagbago ang hangin. May mga staff na nagbubulungan. May natatakot. May nag-iimpake. Sa telebisyon, paulit-ulit ang pangalan ng kumpanya. Sa loob, may mga meeting. May mga pirma. At may isang taong tila kalmado sa gitna ng gulo. Si Garck Villarial, ang CFO at pinsan ni Sir Adrian.

Nakita ko siya minsan, may dalang folder na may tatak na confidential. Ang tingin niya malamig, parang may alam na hindi alam ng iba. Narinig ko rin ang babala ni Mang Esmundo, ang archivist. “Hindi lahat ng folder ay para sa kumpanya. Minsan, para sa sarili.”

Sa clinic, kulang ang gamot. Sa billing, delayed ang sahod. Sa pantalan, may mga truck na walang laman pero may papeles. Unti-unting nauunawaan ko na hindi ito simpleng balita sa TV. Ito ay bagyong pumapasok sa kusina, sa clinic, sa sahod ng mga tao.

Isang gabi, tinanong ko si Nanay. “Naniniwala ka bang kasalanan niya?”

Tahimik siya bago sumagot. “Hindi ko alam ang papel, pero kilala ko ang tao.”

Sa gabing iyon, sinimulan kong magsulat sa notebook. Mga petsa. Mga pangyayari. Mga pangalan. Hindi ko alam kung bakit, pero ramdam kong hindi sapat ang manahimik.

Lumipas ang mga buwan. Lumakas ang balita. May banta ng imbestigasyon. Dumami ang umaalis. Si Sir Adrian ay mas tahimik, mas pagod, ngunit hindi nagtatago.

Isang umaga, nakita niya ako sa hardin. “Kumusta ang pag-aaral mo?” tanong niya.

“Mag-a-apply po ako ng scholarship,” sagot ko.

“Gawin mo,” sabi niya. “Huwag kang titigil.”

Gusto kong magsalita. Gusto kong sabihin ang mga narinig ko. Pero pinigilan ako ng takot. Anak lang ako ng katulong. Isang maling salita, maaaring madamay si Nanay.

Sa jeep pauwi, pinisil ko ang notebook sa bag. Sa isip ko, may tahimik na pangako. Hindi ako mananatiling nanonood habang may binabasag na buhay.

Hindi na ako nakatulog nang mahimbing mula noon. Sa labas, tuloy ang buhay ng mansyon. Sa loob ko, may tanong na hindi mapatahimik.

At doon nagsimula ang tunay kong laban. Sa bahay sa likod ng mansyon, sa pagitan ng takot at pag-asa, natutunan kong ang katahimikan ay minsang anyo rin ng kasalanan. At kung may boses man akong maibibigay, sisimulan ko iyon hindi sa sigaw, kundi sa katotohanang hindi ko na hahayaang mabaon muli.