“Isinara ko ang selda at isinulat ang pangalan niya sa papel, hindi ko alam na ang taong ipapakulong ko ay ang batang minsang nagligtas sa akin mula sa gutom.”

Ako si Daniela. Abogada na ako ngayon. Matatag ang tindig, malinaw ang pananalita, at sanay na sanay humarap sa mga akusado na walang emosyon sa loob ng korte. Iyon ang akala ko, hanggang sa dumating ang kasong iyon na bumasag sa lahat ng paniniwala ko tungkol sa katarungan, utang na loob, at sarili kong pagkatao.

Tahimik ang opisina ko nang gabing iyon. Tanging tunog ng aircon at kaluskos ng mga papel sa mesa ang maririnig. Nasa harap ko ang isang makapal na folder, kulay dilaw, may tatak ng pulisya. Kidnapping with illegal detention. Malinis ang ebidensya. May CCTV footage, may testigo, may written confession. Walang puwang para sa duda. Bilang abogado ng biktima, malinaw ang dapat kong gawin. Ipakulong ang salarin.

Ngunit habang binubuklat ko ang mga pahina, may kung anong kumirot sa dibdib ko. Hindi ko pa alam kung bakit. Siguro pagod lang ako. Siguro stress. O baka dahil may pangalan sa papel na pamilyar pero pilit kong binabalewala.

Kinabukasan, humarap kami sa korte. Maayos ang takbo ng paglilitis. Malinaw ang salaysay ng kliyente ko. Isang binatang babae na tinangka raw dukutin sa isang madilim na eskinita habang pauwi galing trabaho. Takot na takot siya. Nanginginig pa ang boses habang nagsasalita. Bilang abogado, tungkulin kong maging matatag para sa kanya. At ginawa ko iyon.

“Your honor, malinaw po ang intensyon ng akusado,” mariin kong sabi. “May sapat na ebidensya upang patunayan ang kanyang kasalanan.”

Hindi ko tiningnan ang akusado habang nagsasalita ako. Ayokong makipagtagpo ng mata. May kung anong bumibigat sa hangin. Parang may hinihintay ang puso ko na ayaw kong marinig.

Nang banggitin ng hukom ang pangalan ng akusado, parang may huminto sa mundo ko.

Aljur Mendoza.

Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa ulo ko. Dahan dahan akong tumingin sa lalaki sa kabilang dulo ng korte. Nakayuko siya. Gusot ang damit. Payat. May bakas ng puyat at gutom sa mukha. Pero kahit gaano ko piliting itanggi, kilala ko ang hulma ng kanyang mukha. Ang anyo ng mga mata. Ang paraan ng paghawak niya sa sariling kamay na parang pinipigilan ang sarili na manginig.

Si Aljur.

Ang batang lalaking umupo sa tapat ko noon sa room 302. Ang lalaking nagdala ng dalawang baunan araw araw para hindi ko maramdaman na wala akong pagkain. Ang kaibigang nagsinungaling para lang hindi ako mapahiya. Ang taong naniwala sa akin bago ko pa man matutunang maniwala sa sarili ko.

Parang bumalik ang lahat sa isang iglap.

Ang init ng silid aralan. Ang ingay ng electric fan. Ang sikmurang kumakalam habang nagtatago ako sa library. At ang amoy ng mainit na kanin na inilapag niya sa mesa na parang normal lang ang lahat.

“Tutulungan mo lang akong ubusin,” sabi niya noon, may ngiting simple pero totoo.

Bumalik ako sa kasalukuyan nang marinig ko ang desisyon ng hukom. Guilty. May hatol. May kulong. Ang mga salitang iyon ay parang martilyong paulit ulit na tumama sa dibdib ko.

Nagawa ko ang tungkulin ko bilang abogado. Pero bilang tao, parang may namatay sa loob ko.

Pagkatapos ng pagdinig, pinayagan akong makausap ang akusado sandali. Hindi ko alam kung bakit ko hiniling iyon. Siguro dahil kailangan kong marinig ang boses niya. O baka kailangan kong kumpirmahin na hindi ako nagkakamali.

Sa loob ng maliit na silid, magkalayo kaming naupo. Tahimik siya. Ako ang unang nagsalita.

“Aljur,” mahina kong tawag.

Dahan dahan siyang tumingin. Nang magtagpo ang aming mga mata, doon ko nakita ang katotohanan. Nakilala niya ako. Walang galit. Walang sumbat. Isang mahinang ngiti lang, pilit at pagod.

“Daniela,” sabi niya. “Abogada ka na pala.”

Parang may humigpit sa lalamunan ko. Hindi ako agad nakasagot.

“Bakit?” iyon lang ang lumabas sa bibig ko. “Bakit mo ginawa?”

Huminga siya ng malalim. “Hindi ko intensyong saktan siya. Kailangan ko lang ng pera. Nawalan ako ng trabaho. May sakit ang nanay ko. Wala na akong ibang malapitan.”

Bumaba ang tingin niya. “Naalala mo ba yung mga tanghalian natin noon. Sabi ko sa’yo, kaibigan mo ako. Nandito lang ako kung kailangan mo ng tulong. Akala ko ganun din ang mundo. Akala ko may tutulong din sa akin.”

Tahimik akong umiyak. Hindi hagulgol. Hindi dramatic. Tahimik lang, tulad ng mga luha ko noon sa library.

“Alam mo,” dugtong niya, “kahit ganito ang nangyari, hindi ako nagsisisi na tinulungan kita noon. Ikaw ang patunay na may mabuting bunga ang kabutihan.”

Hindi ko na napigilan ang sarili ko. Lumapit ako sa rehas.

“Pasensya na,” bulong ko. “Ako ang nagdala ng kasong ito.”

Tumango siya. “Alam ko. Trabaho mo yun. At alam kong magiging mahusay kang abogado. Noon pa man.”

Iyon ang pinakamasakit na bahagi. Hindi siya galit. Hindi niya ako sinisi. At doon ko naramdaman ang bigat ng batas na walang puso, at ng pusong kailangang magpigil para maging patas.

Paglabas ko ng kulungan, parang ibang tao na ako. Sa bawat hakbang ko sa pasilyo, dala ko ang bigat ng nakaraan. Hindi ko sinasabing mali ang desisyon ng korte. May nagawang krimen. May nasaktan. May hustisya na kailangang ipatupad.

Pero may isa ring katotohanan na hindi nakasulat sa batas. Na minsan, ang mga gumagawa ng mali ay mga taong unang nasaktan ng mundo. Na ang kahirapan ay hindi depensa, pero ito ang ugat ng maraming kasalanan.

Sa mga sumunod na buwan, hindi ko siya nakalimutan. Tinulungan kong makakuha siya ng legal aid para sa apela. Hindi para pawalan siya, kundi para masiguro na patas ang proseso. Naghanap din ako ng programang pwedeng pasukan niya sa loob ng kulungan. Maliit na bagay. Pero iyon lang ang kaya ko.

Isang araw, may dumating na sulat sa opisina ko. Sulat kamay. Payak.

“Daniela, salamat. Hindi dahil sa batas, kundi dahil hindi mo ako tinignan bilang kriminal lang. Tuloy mo lang ang laban mo. Marami ka pang matutulungan. Kaibigan mo pa rin ako.”

Mahigpit kong hinawakan ang papel. Parang baunan na muli sa aking mesa. Hindi na mainit. Hindi na puno ng pagkain. Pero puno ng alaala at katotohanan.

Ngayon, tuwing pumapasok ako sa korte, dala ko hindi lang ang libro ng batas kundi ang alaala ng isang batang lalaking nagbahagi ng pagkain sa isang batang gutom. At sa bawat kasong hinahawakan ko, tinatanong ko ang sarili ko hindi lang kung ano ang tama ayon sa batas, kundi kung ano ang makatao.

Dahil minsan, ang hustisya ay hindi lang tungkol sa pagpaparusa. Minsan, ito ay tungkol sa pag alala kung saan tayo nagsimula at kung sino ang humawak sa atin noong wala pa tayong kahit ano.

At sa katahimikan ng gabi, kapag isinara ko ang opisina ko, alam kong hindi nasayang ang mga tanghalian sa room 302. Dahil doon nagsimula ang lahat. At doon ko natutunan na ang kabutihan, kahit gaano kaliit, ay may mahabang anino na sumusunod sa atin habang buhay.