Sa panahon ngayon na napakadali na lamang mag-stream ng musika sa iba’t ibang platforms, tila nakalimutan na natin ang hirap at halaga ng bawat nota na nairecord noong unang panahon kung saan wala pang high-tech na gamit at tanging purong talento lamang ang puhunan. Isang nakakagulat at nakakabighaning paglalakbay sa nakaraan ang muling pagtuklas sa mga pinakaunang kanta na na-record sa ating bansa, na nagbibigay ng kakaibang kilabot at pagmamalaki sa sinumang makaririnig nito dahil ito ang nagsisilbing boses ng ating mga ninuno na matagal nang nanahimik ngunit ngayon ay muling bumubulong sa ating henerasyon. Ang mga kantang ito ay hindi lamang basta aliw kundi mga time capsule na nagdadala sa atin sa isang Pilipinas na ibang-iba sa ating nakagisnan, kung saan ang bawat liriko ay puno ng damdamin, kasaysayan, at kulturang sadyang napakayaman.

Kabilang sa mga tinaguriang kayamanan ng ating lahi ay ang boses ng mga tinatawag na “superstar” noong early 1900s, na bagama’t garalgal at puno ng static ang orihinal na rekording ay damang-dama pa rin ang hagod ng emosyon na tumatagos sa puso ng bawat nakikinig. Nakakagulat malaman na noong panahong iyon, ang teknolohiya ay gumagamit pa ng mga cylinder at plaka na napakaselan, kaya’t ang pananatili ng mga kantang ito hanggang sa ngayon ay maituturing na isang himala. Ang isa sa mga pinakapinag-uusapang rekording ay nagpapakita ng galing ng mga Pilipino sa sining ng Kundiman at Sarswela, mga anyo ng musika na tila nawawala na sa sirkulasyon ngunit siya palang pundasyon ng Original Pilipino Music o OPM na tinatamasa natin sa kasalukuyan.

Hindi rin mawawala sa usapan ang mga misteryoso at makasaysayang bersyon ng ating pambansang awit at iba pang makabayang kanta na unang narinig sa mga panahong ang Pilipinas ay nasa ilalim pa ng ibang pamamahala. Ang pakikinig sa mga orihinal na areglo ay sadyang nakakapagpatindig-balahibo dahil maririnig mo ang totoong damdamin ng pagnanais ng kalayaan at pagkakakilanlan na iniaawit ng ating mga kababayan noon. Ipinapakita nito na ang musika ay naging sandata at pahingahan ng ating mga ninuno sa gitna ng mga pagsubok sa lipunan, at ang bawat garalgal sa rekording ay tila nagsasalaysay ng kwento ng katatagan at pag-asa na hindi kayang burahin ng panahon.

Ang pagtuklas sa mga sinaunang kantang ito ay isang malaking sampal sa realidad na madalas nating binabalewala ang ating sariling kasaysayan, ngunit sa pamamagitan ng pagbabalik-tanaw, nauunawaan natin na ang talento ng Pinoy ay world-class na noon pa man. Nakakabilib isipin na sa kabila ng limitadong kagamitan, nakagawa sila ng mga obra na hanggang ngayon ay nagpaparamdam sa atin ng kakaibang koneksyon sa nakaraan. Kaya naman, nararapat lamang na bigyang-pugay at pakinggan ang mga “boses ng kahapon” dahil sila ang naglatag ng daan para sa musikang ating tinatangkilik ngayon, at sa bawat pag-play ng mga lumang kantang ito, binibigyan natin ng buhay ang alaala ng isang makulay at marangal na kahapon.