Sa gitna ng tumitinding tensyon sa iba’t ibang panig ng mundo, tila hindi na mapigilan ang pag-init ng sitwasyon sa pagitan ng mga higanteng bansa. Sa mga huling ulat na ating natanggap, pormal nang nagpahayag ng kanilang matinding tugon ang Estados Unidos at Japan laban sa lumalakas na alyansa ng China at Russia. Ang hakbang na ito ay nagdulot ng pangamba sa buong mundo, lalo na’t kasabay nito ay ang lumalalang kaguluhan sa pagitan ng Thailand at Cambodia. Sa artikulong ito, ating hihimayin kung paano nauwi sa ganitong sitwasyon ang mga bansa at kung ano ang maaaring maging epekto nito sa ating mga ordinaryong mamamayan na umaasa lamang sa kapayapaan.

Ang hidwaan sa pagitan ng mga makapangyarihang bansa ay hindi na bago, ngunit ang bilis ng mga kaganapan ngayon ay nakakabahala. Ang Estados Unidos at Japan, na matagal nang magkaalyado pagdating sa seguridad sa Asya, ay tila nawalan na ng pasensya sa mga aktibidad ng China sa South China Sea at ang patuloy na suporta ng Russia sa mga operasyong militar na nagbabanta sa pandaigdigang kaayusan. Ang terminong “rumesbak” ay hindi biro; ito ay nangangahulugan ng paglalatag ng mas mahigpit na mga sanctions, pagpapakita ng pwersa sa mga karagatan, at ang pagpapatibay ng mga defense pacts na naglalayong limitahan ang galaw ng China at Russia.

Para sa mga ordinaryong Pilipino, ang ganitong mga balita ay nagbibigay ng kaba. Bakit? Dahil tayo ay nasa gitna ng heograpiya ng mga bansang ito. Ang bawat paggalaw ng barko ng US o Japan sa ating malapit na karagatan ay may direktang epekto sa ating seguridad at ekonomiya. Kapag ang mga higante ay nag-umpugan, madalas na ang mga maliliit na bansa ang naiipit sa gitna. Ngunit hindi lang ito tungkol sa atin. Ang buong mundo ay nakatitig ngayon sa rehiyon ng Southeast Asia dahil sa lumalalang “gyera” o matinding alitan sa pagitan ng Thailand at Cambodia.

Ang hidwaan sa pagitan ng Thailand at Cambodia ay may malalim na ugat sa kasaysayan, partikular na sa usapin ng hangganan at teritoryo. Bagama’t dumaan na sa maraming negosasyon sa nakalipas na mga taon, ang muling pagliyab ng tensyon sa kanilang border ay nagpapakita lamang na hindi pa rin tuluyang naghihilom ang mga sugat ng nakaraan. Ang balitang lumala ang sitwasyon doon ay nagdadala ng takot na baka humantong ito sa isang ganap na armadong sagupaan na magpapahirap sa libu-libong sibilyan. Sa panahon na dapat ay nagkakaisa ang mga bansa sa ASEAN, ang pagkakaroon ng ganitong lamat ay nagbibigay ng pagkakataon sa mga malalaking bansa na makialam at gamitin ang sitwasyon para sa kanilang sariling interes.

Balikan natin ang papel ng China at Russia. Ang dalawang bansang ito ay tila bumubuo ng isang “bloc” na handang hamunin ang dominasyon ng Kanluran. Sa bawat kilos ng US, may katapat na tugon ang China. Sa bawat pahayag ng Japan, may kasamang babala ang Russia. Ang ganitong uri ng “Cold War mentality” ay nagbabalik sa atin sa panahon kung saan ang mundo ay nahahati sa dalawang panig. Ang masaklap, ang teknolohiya ng gyera ngayon ay mas advanced at mas nakamamatay kaysa noon. Ang bawat maling kalkulasyon ng isang lider ay maaaring magresulta sa isang sakuna na hindi natin kayang isipin.

Bakit nga ba rumesbak ang Japan? Ang Japan ay isa sa mga bansang pinaka-apektado ng agresibong galaw ng China sa East China Sea. Ang kanilang desisyon na dagdagan ang kanilang defense budget at makipagtulungan nang mas masinsinan sa US ay isang malinaw na senyales na hindi na sila mananatiling tahimik. Ang Japan, na kilala sa kanilang pagiging disiplinado at mapayapa matapos ang World War II, ay tila napipilitang baguhin ang kanilang pananaw dahil sa paligid nilang tila nagiging mas mapanganib.

Samantala, ang Russia naman ay patuloy na nagpapakita ng kanilang lakas militar sa iba’t ibang dako, na nagpapatunay na hindi sila basta-basta magpapaatras sa mga sanctions na ibinibigay ng US at ng European Union. Ang alyansa nila sa China ay isang estratehikong hakbang upang mapanatili ang kanilang impluwensya sa mundo. Kapag pinagsama mo ang yaman at manufacturing power ng China sa military technology at resources ng Russia, makakabuo ka ng isang pwersa na mahirap tapatan.

Sa kabilang banda, ang gulo sa Thailand at Cambodia ay nagpapaalala sa atin na ang mga lokal na isyu ay maaaring maging pabilo sa isang mas malaking pagsabog. Kapag ang mga karatig-bansa natin ay hindi nagkakasundo, nagiging marupok ang buong rehiyon. Ang ASEAN Way, na nakabase sa non-interference at konsensus, ay sinusubok ngayon ng matindi. Kailangan nating itanong: nasaan ang mga lider ng rehiyon upang mamagitan? O baka naman ang bawat panig ay may kani-kaniyang backer na mga higanteng bansa kaya mas lalong tumitapang?

Bilang mga mamamayan, mahalaga na manatili tayong maalam. Ang balitang ito ay hindi lang para sa mga eksperto sa pulitika. Ito ay para sa bawat tatay na nagtatrabaho para sa pamilya, para sa bawat nanay na nag-aalala sa presyo ng bilihin, at para sa mga kabataang nag-aalala sa kanilang kinabukasan. Ang gyera o matinding alitan ay laging may kasamang pagtaas ng presyo ng langis, pagkagambala sa supply ng pagkain, at kawalan ng katiyakan sa ekonomiya. Sa madaling salita, damay tayong lahat.

Ano ang susunod na mangyayari? Iyan ang tanong na wala pang nakakaalam ng sagot. Maaaring humupa ang tensyon sa pamamagitan ng diplomasya, o maaari rin itong mauwi sa isang kaganapan na babago sa takbo ng kasaysayan. Ang mahalaga sa ngayon ay ang pagbabantay. Ang pagpapakita ng US at Japan ng kanilang pangil laban sa China at Russia ay isang seryosong babala na ang pasensya ay may hangganan. At ang sitwasyon sa Thailand at Cambodia ay isang paalala na ang kapayapaan ay napaka-delikado at dapat nating alagaan sa lahat ng pagkakataon.

Sa huli, ang hiling ng nakararami ay ang mahanap ang daan patungo sa usapan at hindi sa dahas. Ang mundo ay pagod na sa gulo. Mula sa pandemya hanggang sa krisis sa ekonomiya, ang huling kailangan natin ay isang malawakang gyera. Nawa’y manaig ang talino at malasakit ng mga lider ng bansa upang maiwasan ang anumang trahedya. Habang tayo ay naghihintay ng mga susunod na kaganapan, panatilihin natin ang ating pagiging mapanuri at handa sa anumang hamon na darating sa ating bansa at sa buong mundo.