Sa gitna ng malamig na panahon sa Netherlands at ang tila mas malamig na pagtrato ng International Criminal Court (ICC), isang mahalagang balita ang naghatid ng init at pag-asa para sa mga taga-suporta ni dating Pangulong Rodrigo Duterte. Sa pinakahuling update mula sa The Hague, nabunyag ang mga serye ng mga legal na hakbang na diumano’y ikinagulat ng administrasyon ni Pangulong Marcos Jr. Ang usapin ay hindi na lamang tungkol sa mga alegasyon, kundi tungkol sa mismong karapatan at kalusugan ng isang matandang lider na nahaharap sa pandaigdigang paglilitis.

Ang Mahigpit na Detensyon sa Netherlands
Naging malungkot ang nagdaang Pasko at Bagong Taon para sa dating Pangulo sa loob ng detention facility. Ayon sa mga ulat, napakahigpit ng mga kondisyon: ipinagbawal ang mga bisita sa mismong araw ng Pasko (Disyembre 25). Bagama’t nagawang makadalaw ni Kitty Duterte noong bisperas at nakarating din si Bise Presidente Sara Duterte sa The Hague, limitado ang oras at interaksyon sa kanya.

Maging ang pagkain ni Duterte ay kontrolado. Hindi pinapayagan ang kanyang mga paboritong lutong-Pilipino gaya ng munggo, tinola, at paksiw na isda. Ang limitasyong ito sa nutrisyon at ang matinding lamig sa Europe ay nagdudulot ng malaking pagkabahala sa kanyang pamilya at mga abogado, lalo na’t siya ay kilalang gumagamit na ng iba’t ibang gamot bago pa man dalhin sa ibang bansa.

Ang Krusyal na Apela sa Hurisdiksyon
Ang pinaka-importanteng legal na laban sa kasalukuyan ay ang apela sa jurisdiction o hurisdiksyon ng ICC. Matapos ibasura ng unang Chamber ang aplikasyon ni Duterte na ihinto ang kaso dahil sa kawalan ng hurisdiksyon (bunga ng pag-alis ng Pilipinas sa Rome Statute), umakyat na ang usapin sa Appeals Chamber.

Ayon sa kanyang legal counsel na si Attorney Koffman, kung pagbibigyan ng Appeals Chamber ang kanilang “appeal brief,” awtomatikong mababasura ang kaso. “If that will be granted, then obviously there is no case to be heard before the ICC at makakalaya na at makakauwi na ang dating pangulo,” paliwanag ng abogado. Ang desisyong ito ang magiging “tipping point” kung magpapatuloy ang paglilitis o tuluyan nang madi-dismiss ang mga sakdal.

Interim Release: Pag-asa sa Gitna ng Katandaan
Bukod sa hurisdiksyon, nakabinbin din ang mosyon para sa interim release o pansamantalang paglaya. Bagama’t una na itong tinanggihan, mayroong inihain na motion for reconsideration. Sa ilalim ng Rome Statute, mayroong probisyon para sa pagsusuri ng kondisyon ng isang detainee tuwing 120 araw.

Isang mahalagang rebelasyon ang lumabas mula sa panel ng medical experts ng ICC. Habang idineklara nilang “fit to stand trial” ang dating Pangulo, mayroon silang collateral finding na nagsasabing siya ay “too old to influence or even intimidate witnesses.” Ang pahayag na ito ay isang malakas na bala para sa depensa; kung hindi naman pala siya banta sa mga saksi dahil sa kanyang edad at panghihina, wala nang sapat na dahilan upang manatili siya sa loob ng selda habang dinidinig ang kaso.

Pamantayan ng Karapatang Pantao
Isang hamon ngayon sa ICC ang pagtatakda ng pamantayan para sa mga matatanda at may sakit na akusado. Sa sistemang legal ng Pilipinas, ang edad at kalusugan ay sapat na basehan para sa “humanitarian release” o piyansa. Ngunit sa ICC, tila wala pang malinaw na precedence o naunang kaso para dito.

Umaasa ang kampo ni Duterte na ipakikita ng ICC ang kanilang pagpapahalaga sa karapatang pantao sa pamamagitan ng pagkilala sa kanyang pisikal na kalagayan. Ang dating Pangulo ay inilarawan bilang “frail” at may mga medikal na kondisyon na lumalala dahil sa stress ng pagkakakulong at banyagang kapaligiran.

Ano ang Susunod?
Sa mga susunod na buwan, nakatutok ang mata ng mundo sa Appeals Chamber. Ang resulta ng 120-day review at ang hatol sa isyu ng hurisdiksyon ang magdedetermina sa kinabukasan ni Rodrigo Duterte. Para sa mga Pilipino, ito ay hindi lamang laban ng isang tao, kundi laban para sa soberanya ng bansa at ang pagkilala sa kakayahan ng sarili nating sistema ng hustisya.

Habang naghihintay, nanawagan ang kanyang mga abogado ng panalangin at Christmas greetings para sa dating lider upang mapanatili ang kanyang moral sa gitna ng pagsubok sa The Hague.