“akala namin tapos na ang laban, pero may mas tahimik palang digmaan na matagal nang sumisingit sa mga bitak ng ating sistema.”

Noong ipinasa ang anti pogo law, marami ang huminga nang maluwag. Sa bawat palakpak at papuri, ramdam ang pag asang sa wakas ay may wakas na ang pang aabuso ng mga dayuhang sindikato sa ating bansa. Ilang taon ding naging bukas na pintuan ang Pilipinas para sa mga ilegal na operasyon, panlilinlang, at krimen na nagtagong parang negosyo. Kaya nang tuluyang ipagbawal ang pogo, inakala ng marami na tapos na ang problema.

Ngunit hindi pa pala.

Sa katahimikan ng mga tanggapan, sa pagitan ng mga dokumentong pinipirmahan at mga prosesong bihirang silipin ng publiko, may isang bagong paraan na ginagamit ang mga kriminal. Isang paraang hindi basta basta mapaghihinalaan. Isang paraang nakalaan sana para sa mga inaapi, hinahabol, at halos wala nang matakbuhan.

Asylum.

Isang salitang mabigat ang kahulugan. Isang proteksyong itinatag hindi para sa mga mandaraya kundi para sa mga biktima. Para sa mga taong hinahabol ng rehimen, inuusig dahil sa paniniwala, lahi, o paninindigan. Para sa mga kailangang iligtas, hindi sa mga kailangang parusahan.

Matagal nang ipinagmamalaki ng Pilipinas ang pagiging bahagi ng pandaigdigang kasunduan sa pagprotekta sa mga refugee. Mula sa mga Hudyo noong Holocaust, sa mga Vietnamese boat people, hanggang sa mga Rohingya at Syrian. Ang diwa ng pagkupkop ay malinaw. Tulong para sa mga inosente.

Pero paano kung ang pintuang iyon ay ginagamit na ngayon ng mga kriminal.

Noong unang mga araw ng Disyembre, isang pangalan ang muling lumutang sa radar ng mga awtoridad… Ang buong kwento!⬇️  Isang Chinese national na matagal nang hinahanap sa kanyang bansa dahil sa ilegal na online gambling. Isang lider umano ng underground digital casino network. Sa wakas, nahuli siya ng Bureau of Immigration sa bisa ng isang mission order.

Parang eksena sa pelikula. Matagal na tinugis, sa wakas ay nahuli. Inakala ng marami na diretso na ito sa deportation. Isang hakbang na inaasahang mabilis, malinaw, at walang paligoy ligoy.

Ngunit wala pang isang araw, nagbago ang ihip ng hangin.

Isang liham ang ipinadala. Isang aplikasyon ang inihain. Isang deklarasyon ng pangangailangan ng proteksyon. Sa isang iglap, ang isang pugante ay naging umano’y naghahanap ng asylum. Ang kanyang deportation ay biglang natigil. Ang oras ay tila bumagal.

Isang araw.

Isang araw lang ang pagitan mula sa pagkakaaresto hanggang sa pagharang sa pagpapatapon sa kanya palabas ng bansa. Isang araw para magpanggap na biktima. Isang araw para gamitin ang isang sistemang hindi ginawa para sa kanya.

At dito nagsimulang magtanong ang marami.

Paano nangyari iyon.

Habang sinusuri ang kasong ito, may mas malalim pang pattern na unti unting lumilitaw. Hindi pala ito nag iisang pangyayari. Hindi rin aksidente. Isa itong paulit ulit na senaryo.

Isang pugante mula sa China na inakusahan ng pandaraya sa halagang milyon. Tumakas papuntang Pilipinas. Naaresto sa bisa ng Interpol red notice. Hindi nagtagal, pinalaya dahil nakakuha ng refugee status. May hawak pang dalawang passport.

Isang operator ng ilegal na online gambling. Naaresto. Na blacklist. Isang buwan lang, may asylum na.

Isang Hong Kong citizen na nag organize ng ilegal na sugal. Wanted sa sariling bansa. May Interpol red notice. Muling pinalaya dahil sa parehong dahilan.

At ngayon, ang pinakahuli. Isang lider ng underground gambling network. Naaresto. Isang araw lang, asylum agad ang sandigan.

Magkakaibang pangalan. Magkakaibang taon. Ngunit iisa ang hulma ng kwento.

Lahat sila ay wanted sa kani kanilang bansa dahil sa hindi pampulitika at hindi panrelihiyong krimen. Lahat sila ay sangkot sa ilegal na sugal na matagal nang pumipinsala sa mga Pilipino. At lahat sila ay sabay sabay na naghahain ng asylum application sa sandaling mahuli sila.

Hindi bago ang batas. Malinaw ang depinisyon. Ang refugee ay isang taong natatakot sa pag uusig dahil sa lahi, relihiyon, nasyonalidad, pagiging kasapi ng isang grupo, o opinyong pampulitika. Hindi ito proteksyon para sa mga tumatakbo mula sa kaso ng panlilinlang, sugal, o sindikato.

Mas malinaw pa. Hindi saklaw ng refugee protection ang sinumang gumawa ng seryosong krimeng hindi pampulitika at may panganib na muling manakit ng iba.

Ngunit sa aktwal na nangyayari, tila iba ang kwento.

Kapag ikaw ay kinilalang refugee, bukas ang pintuan. May safe harbor. May kalayaan. Protektado laban sa deportation. Maaari kang manatili, gumalaw, at sa ilang pagkakataon, magpatuloy sa buhay na tila walang bahid ng nakaraan.

At dito bumibigat ang tanong.

Paano nakakapasok ang mga puganteng may Interpol red notice sa prosesong ito. Paano nila nalalagpasan ang screening. Bakit parang napakabilis ng proseso para sa kanila, samantalang ang karaniwang aplikante ay naghihintay ng isa hanggang dalawang taon.

May mga kasong tatlong buwan lang. May isang buwan. May halos agad agad.

Hindi ito simpleng pagkaantala. Hindi ito simpleng pagkukulang. Kapag paulit ulit na nangyayari, hindi na ito tsamba.

May dalawang posibilidad lamang.

Malubhang kahinaan sa sistema o sinadyang pagpapadaan.

Kapabayaan o katiwalian.

At ang mas nakababahala, habang tinatamasa nila ang proteksyon ng asylum, nananatili sila sa bansa. Malaya. Hindi nakakulong. May kakayahang gumalaw. May pagkakataong ipagpatuloy ang mga aktibidad na dati nang sumira sa buhay ng maraming Pilipino.

Ang sistemang dapat sana’y pananggalang ng mga inaapi, unti unting nagiging pananggalang ng mga kriminal.

At kapag ang isang sistema ay ginagamit laban sa mismong layunin nito, hindi na ito simpleng problema ng proseso. Isa na itong banta sa kaligtasan ng publiko.

Sa mga tanong na ito, walang agarang sagot. Ang mga ahensyang sangkot ay handang magbigay ng paliwanag, ngunit ang paliwanag ay hindi sapat kung hindi sasabayan ng masusing pagsusuri.

Kapag ang isang pugante ay kayang pigilan ang deportation sa loob ng isang araw, malinaw na may mali. Kapag maraming kriminal mula sa iisang sektor ang sabay sabay na nakakakuha ng proteksyon, malinaw na may butas.

At ang butas na iyon ay hindi maliit.

Sa mga darating na araw, sisimulan ang masusing pagdinig. Isa isang hahalukayin ang mga kaso. Sisiyasatin ang mga dokumento. Tatanungin ang mga nag proseso. Hindi para sirain ang refugee system, kundi para iligtas ito mula sa paglapastangan.

Dahil kung patuloy itong gagamitin bilang taguan, sino pa ang maniniwala sa pagiging banal ng pagkupkop. Sino pa ang magtitiwala na ang Pilipinas ay tunay na kanlungan ng mga inaapi, hindi ng mga mandaraya.

Sa huli, hindi lamang ito usapin ng batas. Ito ay usapin ng prinsipyo. Kung paano natin pinangangalagaan ang ating bansa. Kung paano natin pinipili kung sino ang papasukin, at sino ang hindi dapat pagbigyan.

Ang laban kontra pogo ay hindi natapos sa isang pirma. Nag anyo lamang ito. Mas tahimik. Mas sopistikado. Mas mapanganib.

At kung hindi agad haharapin, ang anino nito ay patuloy na hahaba, hanggang tuluyan nitong lamunin ang tiwala sa ating mga institusyon.

Ang tanong ngayon ay simple ngunit mabigat.

Hanggang kailan tayo mananatiling kanlungan ng maling tao, habang ang mga tunay na nangangailangan ay unti unting nawawalan ng espasyo.

At sa katahimikan ng mga pasilyo ng kapangyarihan, doon magsisimula ang tunay na sagot.