“Natagpuan namin ang isang batang nagtatago sa dilim ng isang lumang bahay, at sa sandaling iyon, tuluyan nang nagbago ang direksyon ng buhay ko.”

Ako ang nasa likod ng manibela nang araw na iyon. Ako ang may hawak ng direksyon, ngunit hindi ko alam na may mas malalim na landas na naghihintay sa amin. Ang probinsya ng Luntiang Pangarap ay dapat sana’y isang simpleng biyahe, isang proyekto ni Liwanag para sa kanyang travel vlog, isang pahinga mula sa ingay ng lungsod. Ngunit sa pagitan ng putik, ulan, at katahimikang bumabalot sa loob ng sasakyan, ramdam kong may mali na bago pa man kami huminto sa tabi ng daan.

Hindi kami nag-uusap. Ang katahimikan sa pagitan namin ni Liwanag ay mabigat, parang ulap na handang pumutok. Hawak ko ang manibela nang mariin, nakatuon ang mga mata ko sa makitid na daan, pero ang isip ko’y paulit-ulit na bumabalik sa pagtatalo namin kanina. Gusto niyang patunayan na kaya niya. Gusto kong tiyakin na ligtas siya. Sa pagitan ng pag-unawa at takot, doon kami laging nagbabanggaan.

Nang biglang dumilim ang langit, parang may nagpasya para sa amin. Ang ulan ay bumuhos na parang galit, ang hangin ay humagupit na parang may gustong itaboy kami palayo. Halos wala na akong makita kaya napilitan akong ihinto ang sasakyan sa ilalim ng malaking puno. Doon, sa gitna ng unos, nakita niya ang bahay.

Isang lumang bahay na kahoy, halos nilamon na ng panahon. At sa gitna ng lagaslas ng ulan, narinig niya ang tunog. Isang iyak. Mahina, pero malinaw para sa kanya. Hindi ko narinig noong una. Akala ko’y guni-guni lang, epekto ng takot at pagod. Pero nang bumaba siya ng sasakyan, wala na akong nagawa kundi sundan siya.

Hanggang sa bumukas ang pinto ng bahay at tumambad sa amin ang bata.

Hindi ko malilimutan ang itsura niya. Payat. Marumi. Nakabaluktot sa sulok na parang gustong maglaho. At ang mga mata niya, mga matang puno ng takot na parang matagal nang walang nakitang kabutihan. Sa sandaling iyon, nawala ang bagyo para sa akin. Ang alitan namin ni Liwanag ay naging walang saysay. Ang natira lang ay ang batang iyon.

At pagkatapos ay dumating ang babae.

Hantika. Ganun niya ipinakilala ang sarili niya. Matalim ang mga mata, malamig ang presensya. Ang mga salitang lumalabas sa bibig niya ay parang tama, pero ang kilos niya’y may tinatagong panganib. Nang buhatin niya ang bata at nakita ko ang mga pasa sa braso nito, may kumurot sa dibdib ko. Alam kong mali. Alam kong hindi kami pwedeng umalis na lang.

Pero umalis kami. Hindi dahil duwag kami, kundi dahil kailangan naming maging matalino. Sa gitna ng dilim, bumalik kami. Dinala namin ang bata palayo sa bahay na iyon, palayo sa babaeng nagngangalang Hantika. Sa klinika, doon nakumpirma ang lahat ng hinala namin. Malnutrisyon. Dehydration. Mga pasa na hindi galing sa aksidente.

Habang pinagmamasdan ko si Liwanag na maingat na inaalagaan ang bata, may kung anong gumalaw sa loob ko. Isang damdaming hindi ko pa naramdaman noon. Hindi lang proteksyon para sa kanya, kundi para sa batang iyon na tila humawak sa isang bahagi ng pagkatao naming pareho.

Nang makita ni Liwanag ang locket at ang larawan sa loob nito, doon ko napagtanto na ang batang ito ay may pinanggalingan. May pamilya. May kwento. At nang bigkasin niya ang isang pangalan sa unang pagkakataon, isang paos ngunit malinaw na tunog, alam kong hindi na kami pwedeng umatras.

Sinag.

Kinabukasan, bumalik kami sa baryo. Ngunit sinalubong kami ng malamig na tingin at saradong bibig. Ang kwento ay baluktot na. Ang mga magulang ni Sinag ay pinaratangang walanghiya. Si Hantika ang ginawang bayani. At kami, mga dayong dapat umalis.

Habang hinihila ko si Liwanag palayo, ramdam kong may nagmamasid. At hindi ako nagkamali.

Si Silakbo Monte Carlo.

Ang ngiti niya’y maayos, ang bihis niya’y hindi pang-baryo. At sa isang tingin pa lang, alam kong isa siya sa mga taong hindi dapat pagkatiwalaan. Alam niya ang pangalan namin. Alam niya ang tungkol sa bata. At higit sa lahat, alam niya ang takot na pilit naming tinatago.

Sa mga sumunod na oras, unti-unting lumabas ang katotohanan. Ang simbolo sa locket ay marka ng isang maliit na organisasyong tumutulong sa mga pamilyang tumatanggi sa ilegal na gawain sa baryo. Ang mga magulang ni Sinag ay tumangging makisangkot. At ang kapalit noon ay pagkawala. Katahimikan. At isang batang itinago sa dilim.

Si Hantika ay hindi tita. Isa siyang bantay. At si Silakbo, ang taong nagmamay-ari ng takot ng baryo.

Hindi naging madali ang sumunod na desisyon. May panganib. May banta. Ngunit sa bawat tingin ko kay Sinag, sa bawat pagkakataong hawak ni Liwanag ang kamay niya, alam kong wala kaming ibang pagpipilian.

Tinulungan kami ng doktor. Tinulungan kami ng isang matandang pari na matagal nang walang boses sa baryo. Sa gitna ng gabi, umalis kami. Hindi patago, kundi buong tapang. Kasama ang mga ebidensya, ang locket, ang bata.

Nang sumikat ang araw, iniwan namin ang baryong iyon na puno ng lihim at kasinungalingan. Sa likod namin, iniwan namin ang takot. Sa harap namin, isang mahirap ngunit malinaw na landas.

Hindi ko alam kung ano ang naghihintay sa amin sa hinaharap. Hindi ko alam kung magiging madali ang buhay naming tatlo. Pero alam ko ito.

Sa gitna ng bagyo, natagpuan namin ang isang batang nawalan ng tahanan. At sa pagprotekta sa kanya, unti-unti naming itinayo ang sarili naming tahanan. Hindi mula sa dugo o pangalan, kundi mula sa tapang, pag-ibig, at desisyong manatiling tao kahit delikado.

Ako si Dumo. At sa araw na iyon, hindi lang ako nagmaneho palayo sa isang baryo. Nagmaneho ako papunta sa isang buhay na hindi ko inakalang pipiliin ko, ngunit hinding-hindi ko pagsisisihan.