Ang Lihim sa Lumang Harana: Ang Gabi na Bago Mo Nakita ang Larawan

May mga lihim na mas mabuting manatiling nakabaon. Ngunit paano kung ang lihim na iyon ang siyang susi para mabuhay? Isang gabing hindi ko malilimutan, kung saan ang bawat hakbang ay may kaakibat na kamatayan, at ang tiwala ay isang marangyang bagay na hindi ko kayang bilhin. Ito ang kuwento kung paano ako tumakas sa anino ng kasalanan—at ang presyo na kinailangan kong bayaran.

Sa labas, parang ordinaryong umaga lang sa Maynila. May mga jeep na nag-aagawan sa kanto, busina na parang hindi nauubos, at amoy ng pritong bawang na humahalo sa usok ng tambutso. Pero para sa akin, Mira Sarmiento, bawat umaga ay parang pagsusulit na walang katapusan. Isang mali lang, isang sandaling mahina ako, at parang babagsak ang lahat.

Maaga akong dumating sa lumang Harana, isang family restaurant na may kupas na signboard at mga mesa na kuminang na sa kakapunas. Hindi ito sosyal, pero dito ako kumakapit. Dito ako nabubuhay.

“Ay, Mira, ang aga mo na naman.” Salubong ni Ate Nena, ang head waitress na may boses na palaging may halong sermon at lambing. Nakatali na ang buhok nito, hawak ang listahan ng reservations, at halatang hindi pa rin natutulog nang maayos.

“Mas mabuti na ‘to, Ate,” sagot ko habang nag-a-apron. “Kaysa late, mas marami na namang maririnig kay Miss Loreta.”

Parang tinawag ang pangalan. Lumitaw si Miss Loreta mula sa may cashier area. Maayos ang lipstick, matalim ang tingin, at hawak ang calculator na parang armas.

“Hindi ka naman dapat tinatakot ng late kung marunong kang sumunod,” sabi nito. Tumingin mula ulo hanggang paa sa akin. “At pakisigurado ha, lahat ng mesa, walang mantsa. May mga darating mamaya.”

“Opo.” Sagot ko. Diretso ang tingin, pero nakalunok muna. Sanay na ako sa ganitong pananalita. Ang hindi ako sanay, ‘yung bigat sa dibdib tuwing naiisip kong ilang araw na lang, due date na naman ang renta.

Sa kusina, may kalabog ng kaldero. Si Chef Pabling iyon. Mainit ang ulo, mabilis mapikon. Pero kapag may sakit ang isa sa staff, siya rin ang unang mag-aabot ng lugaw.

“Sino ‘yang nagbukas ng gas pero hindi sinindihan?!” sigaw ni Chef Pabling. “Gusto niyo sumabog tayo rito?”

“Chef, ako po…”…. Ang buong kwento!⬇️ magsasalita sana si Toto Ramil, ang busboy na payat at laging may bitbit na tray, pero pinutol ni Chef Pabling.

“Huwag na, Toto. Ayusin mo na lang ‘yung mga baso. Mira, ikaw, paki-double check ‘yung table four kagabi. May kumapit na gravy sa gilid.”

“Opo, Chef.”

Pagdating ko sa dining area, kumikislap na ang sahig sa liwanag ng umaga. Pinunasan ko ang table four, tapos table three. Tapos umikot ako sa buong lugar na parang may hinahabol.

Habang abala ang kamay, abala rin ang isip. Kapatid ko si Jessa. Nasa public school pa ‘yun, pero malapit na ang bayarin sa project at pamasahe. Sa gabi, kapag umuuwi ako, palaging nakaabang si Jessa sa maliit naming inuupahan. Bitbit ang notebook, umiikot ang electric fan na parang pagod na rin, at nakangiting pilit para hindi mag-alala ang Ate niya.

“Anak, kumain ka muna.” Madalas kong sabihin, kahit ako mismo, halos wala nang gana. Pero ngayon, hindi pa gabi. Ngayon, trabaho muna. Trabaho para sa butas. Trabaho para sa utang.

Pagbukas ng restaurant, unti-unting dumami ang customers. May mag-asawang tahimik, may grupo ng estudyante, may matandang nagkakape lang. Ako, naka-smile. Pero ang ngiti ko, laging may pader. Isang pader na hindi basta-basta binubuksan sa kahit kanino.

“Mira!” tawag ni Ate Nena mula sa counter. “Pagkatapos ng shift mo, dumaan ka sa likod ha. May gustong kumausap sa ‘yo.”

“Ha? Sino po?” Tanong ko, kabog ang puso.

Sumulyap si Ate Nena sa pintuan na may salamin. “Si Mang Doro.”

Parang biglang lumamig ang batok ko. Si Mang Doro ang may-ari ng maliit na tindahan sa kanto, kung saan ako minsang umutang para sa gamot at bayarin. Noong una, maayos, pero habang tumatagal, nagiging mas mapanghimasok ang boses nito. Mas mabigat ang tingin.

“Pakiusap, Ate. Mamaya na lang,” bulong ko.

“Ako na bahala sa ‘yo,” sagot ni Ate Nena. “Pero kailangan mo rin siyang kausapin. Huwag kang magtatago.”

Hindi na ako sumagot. Tinuloy ko ang pag-serve, pero bawat hakbang, parang may bakal na nakatali sa paa ko.

Bandang tanghali, pumasok si Kuya Sunny, tricycle driver na suki. May bitbit siyang maliit na paper bag. Amoy pandesal.

“Oh, Mira!” bati ni Kuya Sunny. “May pandesal ako rito. Baka hindi ka pa nag-aalmusal. Sige na, sa ‘yo na. Libre.”

“Naku, Kuya Sunny, nakakahiya naman.” Ngumiti ako, pero napahawak ako sa tiyan. Totoo, hindi pa ako kumakain.

“Ay, huwag ka nang mahiya. Alam ko namang kayod ka nang kayod,” sabi ni Kuya Sunny. Tapos biglang bumaba ang boses. “Kumusta kayo ni Jessa? Okay ba?”

Saglit na lumabo ang mata ko, pero pinilit kong tumawa. “Okay naman po. Kinakaya.”

“Kung may kailangan ka, sabihin mo lang ha.” Seryoso si Kuya Sunny. “Hindi lahat ng tulong, kailangan bayaran.”

Hindi ako nakasagot. Kinuha ko lang ang paper bag. At sa unang pagkakataon sa araw na iyon, naramdaman kong may taong nakakaalala sa akin bilang tao. Hindi bilang empleyado, hindi bilang may utang, hindi bilang problema.

Pagkatapos ng rush, umupo sandali ako sa maliit na upuan sa tabi ng supply cabinet. Dumaan si Pia Lontoc, best friend ko na online seller. Dumiretso sa restaurant para mag-abot ng parcel na dapat ipapadala.

“Mira, mukha kang piniga,” bulong ni Pia habang nag-aayos ng buhok. “Ano na naman? Si Miss Loreta, si Chef Pabling, o si Rico?”

Parang may tumusok sa dibdib ko sa pagbanggit ng pangalan. Napatingin ako sa paligid, parang natatakot na may makakarinig.

“Huwag mo banggitin,” halos pabulong kong sabi.

“Hindi pa siya tumitigil?” Tanong ni Pia, seryoso na ang mukha.

Umiling ako. “Nag-message na naman kagabi. Sabi niya, may utang daw ako sa kanya, na kung ayaw ko raw magbayad, alam niya kung paano ako ipapahiya.”

Pumintig ang panga ni Pia. “Utang? Siya nga ‘yung dahilan kung bakit…”

“Huwag,” putol ko, halos pabulong. “Ayokong pag-usapan. Basta kailangan ko lang kumapit.”

Saglit na huminga si Pia saka hinawakan ang braso ko. “Mira, hindi habang-buhay ganyan. Hindi habang-buhay tatakbo ka.”

Hindi ako sumagot, kasi totoo, pagod na akong tumakbo. Pero may mga bagay sa nakaraan na kapag hinabol ka, hindi mo kayang harapin nang mag-isa.

Pagdating ng hapon, dumaan si Mang Doro sa likod ng restaurant. Naramdaman ko ang presensya nito bago pa ako tawagin. ‘Yung amoy ng yosi, ‘yung bigat ng paglakad.

“Oh, Mira,” sabi ni Mang Doro, may ngiting hindi umaabot sa mata. “Akala mo makakaiwas ka. Isang linggo na ako naghihintay.”

“Pasensya na po,” mahinang sagot ko. “Naghahabol lang po ako. Sa susunod na sahod, magbabayad po ako kahit paunti-unti.”

“Paunti-unti.” Tumawa si Mang Doro, tapos tumingin sa loob na parang minamarkahan ang lugar. “Alam mo, hindi ako bangko. Hindi ako charity. Kung hindi ka makabayad, may paraan.”

Nanlambot ang kamay ko. “Ano pong paraan?”

Lumapit si Mang Doro. Halos idinikit ang boses sa tenga ko. “Sabihin mo na lang sa akin kung saan kayo nakatira. Baka ako na mismo dumalaw. Baka pati si Jessa, makilala ko.”

Parang nawala ang hangin sa baga ko. Namutla ako, napahawak sa apron. “Huwag niyo po idamay kapatid ko,” pakiusap ko, nanginginig ang boses.

“Eh ‘di magbayad ka,” malamig na sagot nito. Saka tumalikod na parang walang nangyari.

Naiwan akong nakapikit sa likod ng restaurant. Pilit pinipigilan ang luha. Hindi ako pwedeng umiyak nang matagal. May trabaho pa ako. May customers pa, may buhay pang kailangang itaguyod.

Pagbalik ko sa dining area, sinalubong ako ni Ate Nena na may bahagyang pag-aalala.

“Anong sinabi?” Tanong ni Ate Nena.

“Wala po.” Mabilis kong sagot, pilit ngumiti. “Okay lang po.”

Pinigil ako ni Ate Nena. Parang alam niyang nagsisinungaling ako, pero hindi na ito nagpilit. Sa halip, hinaplos lang nito ang balikat ko.

“Mira,” sabi ni Ate Nena, mas mahina ang boses. “May VIP event mamayang gabi. Seryoso. May darating na malaking tao, kaya kailangan mo ring maging matatag.”

VIP. Malaking tao. Sa gitna ng takot at pagod ko, parang may paparating na bagyo na hindi ko alam kung paano sasalubungin. Tumango ako kahit hindi ko alam kung saan ako kukuha ng lakas.

Kaya ko ‘to, pilit kong sabi para sa sarili ko.

Pero habang inaayos ko ang mga baso at tinutuwid ang mga upuan, hindi mawala sa isip ko ang mga salitang binitiwan ni Mang Doro at ang pangalan ni Rico na parang multong nakadikit sa likod ng bawat araw. At sa isang sulok ng restaurant, may reservation list na nakapa-skil, may nakasulat na pangalan ng darating na VIP.

Hindi ko pa ito binabasa. Hindi ko pa alam na ang gabing iyon ang magbubukas ng pintuan ng isang kuwentong mas malaki kaysa sa utang, mas mabigat kaysa sa takot, at mas delikado kaysa sa iniisip ko ngayon.

Pagdating ng dapit-hapon, iba na ang tibok ng lumang Harana. Parang kahit ang mga ilaw sa kisame, mas maliwanag kaysa dati, at kahit ang tunog ng kutsara sa plato, mas maingay sa tenga.

Hindi man sinabi ni Ate Nena, ramdam ng lahat na may parating na bisita na hindi pangkaraniwan. Si Miss Loreta, na karaniwang nakasandal lang sa cashier at may hawak na resibo, ngayon ay paikot-ikot na parang inspeksyon ng opisina. Si Chef Pabling naman, kahit mainit ang ulo, pilit na inaayos ang sarili. Mas maayos ang sumbrero, mas kontrolado ang sigaw.

“Mira, ayusin mo ‘yung buhok mo,” bulong ni Ate Nena habang nag-aabot ng extra hair clip. “Hindi naman kailangan magmukhang artista, pero huwag kang magmukhang pagod na pagod.”

Napangiti ako nang kaunti, pero sa loob ko, nagbabanggaan ang kaba at pagod. Hindi pa rin nawawala sa isip ko ang banta ni Mang Doro, lalo na ‘yung pagbanggit nito kay Jessa.

Gusto kong umuwi agad, yakapin ang kapatid, siguraduhing ligtas. Pero kailangan ko ng sahod, kailangan ko ng trabaho. At ngayong gabi, kailangan kong magpakatatag.

“Toto!” tawag ni Miss Loreta sa busboy. “Paki-check ‘yung mga baso. Dapat walang watermark.”

“Opo, Ma’am.” Sagot ni Toto Ramil. Pero pagdaan sa akin, binulungan niya ako. “Ate, parang gusto ko na lang maging baso kaysa tayo ‘yung pinupunasan.”

Halos matawa ako, pero pigil lang. “Tumahimik ka. Baka marinig.”

“Relax,” bulong ni Toto. Pero napansin niyang nanginginig pa rin ang kamay ko habang inaayos ang tray. “Okay ka lang ba?”

Tumango ako, kahit hindi buo. Kaya.

Ilang minuto pa, dumating si Kuya Sunny sa labas. Sumilip lang sa pintuan. Nagtaas ng kilay ako sa kanya, at kinindatan niya ako, na parang sinasabing andito lang ako. Wala na itong sinabi. Pero sapat na ‘yon para maramdaman kong hindi ako nag-iisa.

Bandang 7:00, tumigil ang ingay sa labas. May mga gulong na dahan-dahang huminto. Hindi ito tunog ng ordinaryong taxi o tricycle. Parang mas mabigat, mas maingat.

At bago pa man lumingon ang mga staff, pumasok ang isang lalaking naka-dark suit. Matangkad. Maayos ang tindig. Hindi maangas, pero may presensya na parang natural na sumusunod ang hangin. Kasunod niya ang dalawa pang lalaki na hindi mukhang customer—isang babae na may dalang tablet at isang lalaking mukhang security. Matalim ang mata, mabilis mag-scan ng paligid.

“Nandito na,” halos pabulong ni Ate Nena. “’Yan na ‘yon.”

Hindi agad ako tumingin. Hindi dahil sa walang pakialam, kundi dahil may takot akong hindi ko maipaliwanag. Takot na kapag tumingin ako, may mababago, at kapag may nabago, baka hindi ko na kayang kontrolin.

Pero nang lumingon ako, nagsalubong ang mata namin.

Ang lalaki ay si Damon Verano. Pangalan na naririnig ko sa balita kapag may bagong condo, bagong warehouse, bagong proyekto. Bilyonaryo. Isa sa mga pinakamayaman.

Pero ang unang napansin ko, hindi ang suot nitong mamahalin, kundi ang katahimikan sa mukha nito. Parang may dinadalang bigat na hindi inilalabas sa salita.

“Magandang gabi,” sabi ni Damon. Boses na kalmado at hindi malakas, pero rinig sa buong restaurant.

“Good evening po, Sir!” Sabay-sabay halos ng staff. Si Miss Loreta, pinakauna. Lumapit si Miss Loreta na parang biglang naging mas bata ang galaw.

“Sir Damon, welcome po sa Lumang Harana. We’re honored.”

Tumango si Damon, pero hindi ito nagtagal sa usapan. Sumulyap lang siya sa paligid. Parang may hinahanap. Hindi upuan. Hindi menu. Tao.

“Naka-reserve ‘yung mesa sa loob,” mabilis na sabi ng babae niyang kasama, si Miss Carmina Roque, Executive Assistant. Maayos ang buhok, mabilis ang mga daliri sa tablet.

“Sir, this way.”

Kasunod ang lalaking mukhang abogado, si Attorney Silas Mendiola, may dala pang folder kahit sa restaurant. At ‘yung security, si Noel Jao, hindi umaalis ang mata sa paligid.

Nang umupo ang grupo sa mesa sa may bandang loob, si Ate Nena ang nag-assign.

“Mira, ikaw ang magse-serve. Ikaw ang pinakamaingat.”

Nalaglag ang panga ko. “Ate, baka…”

“Walang baka-baka,” mahinang utos ni Ate Nena. “Kaya mo ‘to. At saka, mas magiging maayos kung ikaw. Trust me.”

Wala akong choice. Kinuha ko ang menu, huminga nang malalim, at lumapit. Pero habang papalapit ako, ramdam ko ‘yung bigat ng tingin ng security. Parang sinusukat ako mula ulo hanggang paa.

“Good evening po,” sabi ko. Pinilit maging steady ang boses. “Ito po ang menu. Ano po ang maipaglilingkod ko?”

Sandaling tumingin si Damon sa menu, pero mabilis ding bumalik ang tingin niya sa akin. Hindi bastos, hindi mapanghusga. Parang nagtataka. Parang may nakikita siyang pamilyar.

“Salamat.” Sagot ni Damon. “Kayo ang waitress dito?”

“Opo, Sir.”

“Ano pangalan mo?” Tanong ni Damon. Diretso, pero hindi agresibo.

Napalunok ako. Hindi ko alam kung bakit, pero ang simpleng tanong na ‘yon parang may kasamang bigat.

“Mira po, Mira Sarmiento.”

Sa isang iglap, kumilos ang mata ni Carmina. Parang may narinig na keyword. Si Noel naman, bahagyang umayos ang tindig, kaya mas naging alerto.

Pero si Damon, nanatiling kalmado. Tumango lang. “Mira.”

Hindi na ito nagtanong pa. Umorder sila. Simple lang para sa mayamang tao. Soup, steak, salad, at isang pitcher ng iced tea. Walang arte. Pero habang nagsusulat ako, ramdam kong parang sinusundan ako ng katahimikan ni Damon.

Pagbalik ko sa counter, hinabol ako ni Miss Loreta. “Mira, ingatan mo ‘yan ha. Huwag kang magkakamali. One wrong move, ikaw ang papagalitan ko.”

“Opo,” sagot ko. Pero nang tumalikod si Miss Loreta, napahinga ako nang malalim.

Lumapit si Toto, dala ang tray ng tubig. “Ate, sino ‘yung security? Parang gusto akong dakpin.”

“Ewan,” pabulong ko. “Gawin mo trabaho mo.”

Sa kabilang dulo ng restaurant, may customer na biglang nagtaas ng boses. Si Mrs. Belen Arcilla, isang kilalang masungit na regular na akala mo lagi siyang may-ari ng lugar.

“Ano ba ‘to?” Reklamo nito, tinatapik ang baso. “Bakit ang tagal ng order ko? Kanina pa ako rito, ah! At ikaw, Miss!” Tinuro ako habang dumadaan. “Ang sungit ng mukha mo. Waitress ka. Ngumiti ka.”

Napahinto ako. Nag-init ang pisngi ko. Pagod ako, oo. Pero hindi ako sungit. May dinadala lang akong problema.

“Pasensya na po, Ma’am,” mahinahon kong sabi. “Iche-check ko po agad sa kusina.”

“Hindi! Ayoko na!” sabi ni Mrs. Belen, mas malakas. “Ang babagal niyo!” Tapos ‘yung waitress parang…

“Huwag na po, Ma’am!” Biglang singit ni Ate Nena. Mabilis lumapit at ngumiti. “Ako na po bahala. Free dessert po kayo mamaya.”

Nagpumiglas ang inis ko sa loob, pero lumakad ako palayo, diretso sa kusina. Doon, sa likod ng pader, doon lang ako huminga nang malakas.

“Anong nangyari?” Singhal ni Chef Pabling habang nag-aayos ng steak.

“Wala po,” sagot ko, pinipigilan ang luha. “’Yung customer lang.”

“Hayaan mo sila,” bulong ni Chef Pabling, hindi tumitingin, pero ramdam ang tono. “May mga taong akala mo, nabili na nila pati dangal mo.”

Hindi pa ako nakakasagot, narinig ko ang boses ni Noel Jao sa likod ko. Nasa kusina na ito, nakatayo sa pinto, parang hindi kasya sa lugar.

“Miss Mira,” sabi ni Noel, malamig ang tono.

Sandali, nanlambot ang tuhod ko. “Po, Sir?”

“Si Sir Damon asked,” dagdag ni Noel, “kung ikaw ba talaga ang Mira Sarmiento na nakalista sa…” Natigil si Noel. Parang nagbago ang isip. Sumulyap siya sa paligid saka bumaba ang boses. “Basta, be careful.”

“Bakit po?” Tanong ko, halos pabulong.

Hindi sumagot si Noel. Tumalikod lang at lumabas. Iniwan niya ako sa kusina na mas lalo pang kinakabahan.

Pagbalik ko sa mesa ng VIP, dala ko ang soup. Sa paglapit ko, nakita kong nakatitig si Carmina sa phone, parang may binabasa. Si Attorney Silas, nakabukas ang folder, at si Damon, nakatingin lang sa akin. Parang may gustong sabihin, pero pinipili ang tamang oras.

“Mira,” tawag ni Damon nang ilapag ko ang soup. “Salamat.”

“Opo, Sir,” sagot ko. Pero hindi ako makatingin nang matagal. Sa gilid ng mata ko, nakita kong muli akong sinilip ni Noel.

At sa sandaling iyon, naalala ko ang reservation list na hindi ko binasa kanina. Bigla kong naisip, bakit si Damon Verano, isang bilyonaryo, narito sa Lumang Harana na hindi naman sikat? Bakit parang hindi pagkain ang habol niya?

At habang nagpupunas ako ng kamay sa apron, naramdaman kong may paparating na tanong. Isang tanong na posibleng maghukay sa nakaraan kong pilit tinatakasan. Sa labas, umiihip ang hangin. Sa loob, kumakapal ang katahimikan. At sa gitna nito, ako, isang ordinaryong waitress, hindi pa alam na sa gabing iyon, may taong mayaman na may dalang katahimikan at may hinahanap na sagot na maaaring magpabago sa buhay ko.

Hindi ako nakatulog nang maayos kinagabihan. Sa maliit naming inuupahang kuwarto, habang humihilik si Jessa sa manipis na kutson at umiikot ang electric fan na parang naghahabol ng hininga, nakatingin lang ako sa kisame. Paulit-ulit sa isip ko ang mukha ni Damon Verano. Hindi ‘yung yaman, hindi ‘yung suot, kundi ‘yung tingin na parang may kinikilala kahit hindi pa namin tunay na kilala ang isa’t isa.

At mas lalo akong kinilabutan sa sinabi ni Noel Jao sa kusina. ‘Yung muntik niyang sabihin na nakalista ako sa kung ano. Sa listahan ba ng staff? Sa record? Sa paghahanap?

Kakaiba, pabulong ko sa sarili bago ko pinilit ipikit ang mga mata.

Kinabukasan, balik ako sa Lumang Harana, na parang walang nangyari. Pero hindi ko kayang lokohin ang katawan ko. Ramdam kong mas mabilis ang tibok ng puso ko habang nagbubukas ng ilaw, habang nag-aayos ng mga baso, habang tumutulong kay Ate Nena.

“Mira!” bulong ni Ate Nena habang nagbibilang ng kutsara. “Kumain ka na ba?”

“Hindi pa po,” sagot ko.

“Hay, anak. Kung hindi ka kakain, paano ka lalaban?”

Napangiti ako nang kaunti, pero sa loob ko, gusto kong sumigaw. Paano lalaban kung kahit hangin parang kulang na?

Dumating ang tanghalian, at dumami ang tao. Pero iba ang usapan ng mga staff no’n. Si Toto, habang nag-aayos ng mga plato, panay ang daldal.

“Ate, sure ka bang bilyonaryo talaga ‘yon? Baka artista lang na may bodyguard.”

“Bilyonaryo!” singit ni Miss Loreta, na akala mo siya ang personal na nakakakilala sa lahat ng may pera. “At kung bumalik ‘yon, gusto kong lahat presentable. Hindi ako papayag na mapahiya tayo.”

Si Chef Pabling, mula sa kusina, sumigaw. “Kung mapapahiya tayo, dahil ‘yan sa dami ng order, hindi dahil sa buhok ni Mira!”

May bahagyang tawa sa staff. Pero ako, hindi tumawa. Kasi habang abala ang lahat sa tsismis, ako, abala sa pag-iisip kung bakit ako tinanong ng pangalan ni Damon.

At parang sinagot ng araw ang tanong ko. Bandang hapon, bumalik ang grupo. Hindi kasing dami ng kahapon. Ngayon, mas tahimik. Si Damon, pumasok na parang alam na ang lugar. Parang kabisado na ang galaw ng restaurant. Kasama pa rin si Carmina at Noel. Pero wala si Attorney Silas. Mas lalo tuloy nagmukhang hindi simpleng dinner ang habol.

“Mira!” tawag ni Ate Nena, mabilis. “Ikaw ulit.”

Naramdaman ko ang tuyong lalamunan. “Ate…”

“Kung may hindi ka maintindihan, huwag mong takbuhan,” mahinang sabi ni Ate Nena. “Tingnan mo muna. Makinig ka muna.”

Pinilit ko ang sarili. Lumapit ako sa mesa kung saan umupo si Damon. Malapit sa bintana, kita ang kalye, pero hindi masyadong exposed. Si Noel, gaya ng dati, nakapwesto kung saan kita niya ang pintuan.

“Good afternoon po,” sabi ko. Dala ang menu, kahit alam kong hindi na nila kailangan.

Tumango si Damon. “Good afternoon, Mira.” Hindi ko alam kung bakit, pero parang mas mabigat pakinggan ang pangalan ko kapag galing sa bibig nito. Parang may kahulugan na hindi ko maabot.

“Same order?” tanong ko, pilit normal.

“Coffee lang muna,” sabi ni Damon, “at tubig.”

“Opo.”

Pag-ikot ko, naramdaman kong sinundan ako ng tingin ni Carmina. Hindi ito hostile, pero parang may gustong ikumpirma. Si Carmina, habang nakahawak sa tablet, biglang nagtanong, “Mira Sarmiento, tama ba? Hindi Miranda?”

“Mira lang po,” sagot ko. Napahinto.

Tumango si Carmina. Parang naglalagay ng check sa isip niya. “Okay.”

Habang nasa counter ako, biglang lumapit si Toto at bumulong, “Ate, ‘yung security parang robot. Hindi ngumiti.”

“Huwag mong pansinin,” pabulong ko. “Trabaho lang.”

Pero bago pa man ako makabalik sa mesa, dala ang kape, sumigaw si Miss Loreta. “Mira! Table six paki-asikaso. May reklamo.”

Napalingon ako. Si Mrs. Belen Arcilla na naman. Nakatayo, hawak ang bag na mamahalin, at napasimangot na parang may kaaway.

“Miss, kanina pa ako naghihintay! Ano ba ‘to? Hindi ba kayo marunong magserbisyo?” Mataas ang boses ni Mrs. Belen.

“Pasensya na po, Ma’am,” sagot ko, pilit mahinahon. “Marami lang po kasing…”

“Excuse, huwag mo akong idahilan-dahilan!” putol ni Mrs. Belen. “Kung hindi ka kayang magtrabaho, umalis ka na lang!”

Parang may dumurog sa loob ko. Hindi dahil first time akong sinigawan, kundi dahil pagod na ako. Pagod na ako sa taong akala nila, pwede akong tapakan. Naramdaman kong nanginginig ang daliri ko sa tray.

“Ay, Ma’am!” Mabilis na salo ni Ate Nena. “Ako na po bahala. Mira, ikaw na do’n sa kape.”

Tumango ako, pero bago ako tuluyang umalis, may narinig akong boses. Hindi malakas, pero sapat para tumigil ang hangin.

“Tama na.” Sabi ni Damon.

Lumingon ang lahat. Si Mrs. Belen, napalingon din. Halatang nagulat na may sumabat.

“Ha?” Sabi ni Mrs. Belen, medyo nag-iba ang tono. “Excuse me. Sino po kayo?”

Hindi tumayo si Damon, pero ang tingin niya parang kaya niyang patahimikin ang buong lugar.

“Customer din,” sagot ni Damon, kalmado. “At hindi ko gusto ang paraan ng pagsigaw ninyo sa staff. Kung may reklamo kayo, idaan ninyo sa maayos.”

Namula si Mrs. Belen, pero halatang nagpipigil. “I’m just saying…”

“Enough.” Dagdag ni Noel Jao, na tumayo na parang pader. “Ma’am, if you continue, we can help you leave.”

“Hindi na ako kakain dito!” Sigaw ni Mrs. Belen, pero ngayon, mas parang nagmamadali siyang lumabas kaysa galit.

Pagkaalis ng babae, bumalik ang ingay ng restaurant, pero iba na. Parang may respeto na biglang pumasok sa mga mata ng ibang customer. Si Miss Loreta, kahit hindi niya aaminin, napalunok. Ako, nakatayo sa gilid, hindi alam kung ano ang mararamdaman. Gusto kong magpasalamat, pero ayaw kong magmukhang umaasa sa mayamang lalaki.

Lumapit ako sa mesa ni Damon, dala ang kape. “Ito po, Sir.”

“Salamat,” sabi ni Damon, saka tumingin sa akin. “Okay ka lang?”

Hindi ako sumagot agad. Pinili ko ang salita. “Opo. Sanay na po.”

Parang may dumaan na lungkot sa mata ni Damon. Pero mabilis din itong nawala. “Hindi dapat.”

Bago pa ako makasagot, may dumaan na customer at nabangga ang siko ko. Hindi malakas, pero sapat para umuga ang tray sa kamay ko. Nahulog ang pitaka mula sa bulsa ng coat ni Damon, siguro habang umuunat ito para kunin ang kape. Sumayad at gumulong hanggang ilalim ng mesa sa katabing upuan.

Mabilis akong yumuko. Reflex na pulutin. “Ay, Sir, nahulog po.”

Pero pag-angat ko ng pitaka, bumukas ito nang bahagya dahil sa pagkakahulog. At sa sandaling iyon, nakita ko ang gilid ng isang photo slot—isang larawan.

At sa isang kisap-mata, tumigil ang mundo ko.

Dahil ang mukha sa larawan, kahit bahagya lang ang kita, ay ako. Hindi selfie, hindi bagong kuha. Parang candid, parang may kumuha mula sa malayo.

Kinilabutan ako. Nanlambot ang tuhod ko. Biglang umingay ang tenga ko. Parang bumalik lahat ng takot. Si Mang Doro, si Rico, ‘yung listahan. ‘Yung pagtingin ni Carmina.

“Miss?” tawag ni Damon. Halatang napansin ang biglang paninigas ko.

Mira… Hindi ako makasagot. Napatingin ako kay Damon na parang may multo sa harap ko.

“Bakit?” Pabulong ko. Halos hindi lumalabas ang boses. “Bakit may larawan ko sa pitaka ninyo?”

Umigting ang katahimikan. Si Carmina, napatingin agad. Si Noel, biglang lumapit, kamay nasa gilid ng katawan na parang handang kumilos.

At si Damon, sa unang pagkakataon, hindi agad nakasagot. Parang may bagay na bumigat sa dibdib niya. Bagay na matagal niyang itinago.

“Mira,” mahinang sabi ni Damon. “Hindi dito.”

Pero hindi ko na maririnig ang paligid. Ang alam ko lang, may taong mayaman na halos hindi ko kilala at may larawan ko sa pitaka. At bago pa ako tuluyang bumagsak sa takot, naramdaman kong umiikot ang paningin ko, at ang buong restaurant parang lumalabo.

Hindi ako bumagsak sa sahig. Pero kung hindi ako nasalo ni Ate Nena sa braso, baka natuluyan na. Saglit lang ‘yun, isang ikot ng paningin, isang paghigpit ng dibdib, parang may kamay na pumisil sa lalamunan ko.

Nang maramdaman kong may humahawak sa akin, saka ako napapikit at pilit huminga.

“Mira, anak! Tingnan mo ko,” bulong ni Ate Nena. Hinahaplos ang balikat ko. “Huminga ka dahan-dahan.”

Sa gilid ng mata ko, nakita kong nakatayo na si Noel Jao. Parang pader sa pagitan ko at ng mga nakikisilip na customers. Si Carmina naman, mabilis na naglabas ng ilang pills at inabot kay Miss Loreta na halos hindi makapagsalita sa gulat.

Si Damon, nanatiling nakaupo, pero tumayo ring kalaunan. Hindi padalos-dalos. Hindi nagmamadali. Ang mukha niya, seryoso. Parang ayaw niyang lumaki ang eksena.

“Sir, we should move,” mahinang sabi ni Carmina.

Tumango si Damon saka tumingin sa akin. “Mira, pasensya ka na. Hindi ko sinadyang masaktan ka.”

Parang gusto kong sumagot, pero wala akong mailabas.

“Ate Nena, siya na muna ang bahala sa ‘yo,” sabi ni Damon, boses na punong-puno ng pag-aalala, pero may autoridad. “Carmina, tawagan mo si Dr. Ramos. Gusto ko, may mag-check sa kanya.”

“Opo, Sir.”

“At… Noel,” utos ni Damon, ang mata niya nakatuon sa pintuan. “Ayaw kong may lumapit sa kanya sa loob ng isang linggo. Lalo na ‘yung Mang Doro at boyfriend niya…” Natigil siya. “Basta. Make sure na hindi siya tatakutin. Kung kailangan, mag-iwan ka ng tao.”

“Understood, Sir.” Malamig na sagot ni Noel.

Boyfriend? Boyfriend ko si Rico?

Sa huling lakas, itinuwid ko ang tindig ko. Inabot ko kay Damon ang pitaka.

“Hindi ko po kailangan ng… ng tulong na may kapalit,” pilit kong sabi, nanginginig ang boses. “Sino po kayo at bakit…”

Hindi niya kinuha ang pitaka. Tinitigan niya lang ako nang matagal.

“Mira,” sabi ni Damon, mas mababa ang boses ngayon. “Hindi kapalit. Sagot ito sa tanong mo.”

Umayos siya ng tayo, tiningnan ang restaurant na parang ito ang huling beses na makikita niya. At sa sandaling iyon, hindi siya mukhang bilyonaryo, mukha siyang isang tao na naghahanap.

“Ang larawang ‘yan… hindi ‘yan kuha ko,” pagtatapat ni Damon, boses na parang nagdaan sa mahabang panahon. “Hinanap kita, Mira. Matagal na.”

Tumingin ako sa kanya, hindi makapaniwala. Hinanap? Sino siya sa buhay ko?

“’Yung listahan na nabanggit ni Noel, ‘yun ang list ng mga pangalan na dapat protektahan,” patuloy ni Damon, nag-iba ang tingin, parang mas nagdududa. “Dahil ikaw, Mira Sarmiento… Hindi ka lang waitress na naghahabol ng renta.”

Lumingon siya, tinitigan ang mukha ko.

“Anak ka ng kakambal ko,” matigas niyang sabi. “Ang pamangkin ko.”

Parang tumunog ang bomba sa tenga ko. Pamangkin? Si Jessa?

“Ang nanay mo… hinahanap ka,” dagdag niya. “Pero may pumigil sa kanya noon. At ang taong pumigil sa kanya… Ang apelyido ko ang nasa pitaka mo, pero may iba pa akong koneksyon. Ang nanay mo… ang kapatid ko ay si… Carmina Roque.”

Lumingon ako kay Carmina na nakatayo, nakapikit. At ngayon ko lang napansin, ang mga mata nito, ang korte ng mukha, ang paraan ng pagtindig—may pamilyar.

Lumapit si Carmina, ang tablet nasa tabi. Huminga siya nang malalim. “Hindi ko puwedeng sabihin, Mira. Dahil under cover ako. Kung sinabi ko, mapapahamak ka. At mapapahamak ang investigation.”

“Investigasyon? Tungkol saan?” Tanong ko. Naghalo na ang takot, pagtataka, at pagod.

“Ang pamilya mo, Mira, nasa ilalim ng isang syndicate,” sagot ni Damon. “Ang utang mo, si Mang Doro, si Rico… lahat sila, bahagi ng isang grupo na nagpapahirap sa mga inosente. Hinihila ka nila pababa, para hindi mo makita ang totoong buhay mo.”

“At ikaw?” Tanong ko, mas matigas na ngayon ang boses. “Ano ka sa lahat ng ‘to?”

“Ako?” Ngumiti si Damon, pero walang saya. “Ako ang taong hinayaan kang mawala noon. Ako ang taong accountable sa lahat ng nangyayari sa ‘yo.”

Pagkatapos nito, walang sabi-sabi, umikot si Damon. Naglakad palabas. Sumunod si Carmina, nagbigay lang ng isang tingin na parang humihingi ng tawad. Si Noel, naglagay lang ng selyo sa pinto, hindi basta-basta mapapasok.

Naiwan ako sa gitna ng Lumang Harana, kasama si Ate Nena na tahimik, si Miss Loreta na nanlalaki ang mata, at si Chef Pabling na tumigil ang pagluluto.

Ang tanong ko, hindi na ‘Bakit may larawan ko sa pitaka mo?’

Kundi, ‘Anong buhay ang pinoprotektahan nila mula sa akin? At paano ako mabubuhay nang hindi ko kailangang tumakas?’

Sa gabing iyon, hindi ako umuwi. Sa halip, sinundan ko si Ate Nena.

“Ate,” sabi ko, habang umiiyak. “Tita ko si Carmina?”

Tumango si Ate Nena. “Siya ang nagpadala sa akin dito. Para bantayan ka.”

“Alam mo lahat?”

“Hindi lahat. Pero ang alam ko, hindi ka pwedeng bumagsak, Mira. Dahil hindi lang buhay mo ang nakasalalay.”

Sa likod ng restaurant, sa gabi, kinuha ko ang cellphone. May message mula kay Damon, encrypted.

“May utang ka sa akin. Oras na para magbayad. Hindi pera. Kundi pagtitiwala. Ipadala mo si Jessa kay Noel. At pumasok ka sa buhay na matagal nang naghihintay sa iyo.”

Nagbago ang lahat. Ang bawat hakbang ko sa araw na iyon, ang bawat takot na naramdaman ko kay Mang Doro at Rico, ay hindi tungkol sa utang, kundi tungkol sa kontrol. At ngayon, binibigyan ako ng pagkakataon na mabawi ang buhay ko. Pero sa isang kondisyon: maniwala sa isang bilyonaryo na may larawan ko sa pitaka, at sa isang waitress na tita ko pala.

Ito na ang pagkakataon. Ito na ang oras para harapin ang nakaraan at pumasok sa susunod na kabanata ng buhay ko. Ang takot ay nandiyan pa rin, pero ngayon, may halong pag-asa. Ang caption ay totoo. Ang lihim ay nabunyag. At sa wakas, handa na akong makipaglaban.

Wakas.