Sa mundo ng pulitika sa Pilipinas, bibihira ang mga pagkakataong nakikita natin ang mga nasa kapangyarihan na tila nawawala sa kanilang elemento. Madalas, sila ay kalmado, planado, at laging may handang script para sa anumang batikos. Ngunit nitong mga nakaraang araw, nag-iba ang ihip ng hangin. May kakaibang tensyon na bumabalot ngayon sa Palasyo ng Malacañang—isang uri ng “taranta” na hindi na kayang takpan ng magagandang press release o matatamis na ngiti.

Ang dahilan? Ang walang humpay na “pasabog” ni Batangas Representative Leandro Leviste at ang paglutang ng mga dokumentong matagal nang kinatatakutang lumabas: ang mga opisyal na rekord mula sa Department of Public Works and Highways (DPWH), o ang tinaguriang “Cabral Files.”

Hindi ito simpleng kwento ng pulitika. Ito ay kwento ng bilyun-bilyong piso ng inyong buwis, mga lihim na transaksyon, at isang gobyernong tila nahihirapang ipaliwanag kung bakit ang pirma ng Pangulo ay nasa mga dokumentong ngayon ay kinu-kwestiyon.

Ang “Taranta” sa Palasyo: Bakit Hindi Sila Mapakali?
Magsimula tayo sa reaksyon. Ayon sa mga obserbasyon ng mga political analysts at base sa naging takbo ng mga pangyayari, ang administrasyon ay nasa “damage control mode.” Bakit? Sapagkat ang inilabas ni Congressman Leviste ay hindi lamang mga haka-haka o tsismis galing sa kanto. Ito ay mga hard evidence.

Ang mga dokumentong ito ay naglalantad ng detalyadong “allocables” o mga pondong inilaan sa iba’t ibang proyekto at personalidad. Ang masaklap para sa Malacañang, ang mga dokumentong ito ay “sumabog” sa kanilang mukha sa panahong mababa na ang tiwala ng publiko sa gobyerno.

Ang estratehiya ng Palasyo ngayon ay “i-downplay” o maliitin ang isyu. Gusto nilang palabasin na ito ay “lumang tugtugin” o kaya naman ay iligal na nakuha. Ngunit ang problema sa estratehiyang ito ay ang katotohanan na ang taumbayan ay hindi na madaling maloko. Kitang-kita ang pagkakagulo sa mga pahayag ng mga opisyal.

Ang sentro ng argumento ng mga kritiko ay simple: Walang pondo na mailalabas kung walang basbas ng Pangulo. Ang bawat sentimo na lumalabas sa kaban ng bayan, lalo na ang mga allocables at unprogrammed funds, ay dumadaan sa lamesa ng Chief Executive. Ang pagkakaroon ng kanyang pirma sa mga dokumentong ito ay nagtuturo ng direktang pananagutan. Kaya naman, hindi maiaalis na tawagin ng ilang sektor na “inutil” ang pamunuan kung hindi nito maipaliwanag o mapigilan ang mga iregularidad na mismong pirma niya ang nagpatibay.

Leviste vs. Dizon: Ang Labanan ng “Resibo”
Isa sa pinakamainit na bahagi ng seryeng ito ay ang sagutan sa pagitan ni Congressman Leviste at DPWH Secretary Vince Dizon.

Sa una, pinalabas ni Secretary Dizon na ang pagkuha ni Leviste sa mga sensitibong dokumento ay “sapilitan” o coerced. Ito ay isang mabigat na akusasyon na maaaring maglagay kay Leviste sa alanganin legal. Ang naratibo ng gobyerno ay: “Nagnakaw siya ng dokumento, kaya hindi ‘yan pwedeng gamitin.”

Ngunit hindi nagpatinag si Leviste. Sa halip na matakot, naglabas siya ng tinatawag na “ultimate resibo.”

Ipinakita ni Leviste sa publiko ang email thread at mga dokumentong may mismong lagda ni Secretary Dizon. Ang mga ebidensyang ito ay nagpapatunay na mayroong komunikasyon at transaksyon na naganap. Ipinapakita nito na ang mga listahan ay ipinadala, natanggap, at kinilala.

Ang tanong ngayon ni Leviste: Bakit sinasabing sapilitan kung may email confirmation? At bakit ngayon lang nagrereklamo si Dizon gayong ang transaksyon ay nangyari pa noong Setyembre o Oktubre?

Ang biglaang pagbabago ng tono ni Dizon ay nagpapahiwatig na mayroong nag-utos o mayroong pressure mula sa itaas na “baguhin ang kwento” ngayong nagkakabukingan na. Ang “resibo” ni Leviste ay hindi lang naglinis sa kanyang pangalan; ito ay nagbaon kay Dizon sa sarili niyang mga salita. Ito ang klasikong halimbawa ng “nahuli sa sariling bibig.”

Ang “Insurance” ni Usec. Cabral: Hindi Gawa-Gawa Lang
Upang lalong pahinain ang kredibilidad ng mga dokumento, sinubukan ng ilang kampo na palabasin na ang mga ito ay “gawa-gawa” lamang ni yumaong Usec. Catalina Cabral—mga personal na nota na walang bigat.

Ngunit muling sinupalpal ito ng katotohanan. Nilinaw sa mga pagdinig at pagsusuri na ang mga hawak ni Leviste (at posibleng hawak din nina Senator Marcoleta at Vice President Sara Duterte) ay mga Official Public Documents ng Republika ng Pilipinas.

Ang mga ito ay galing sa Planning Division ng DPWH, na pinamumunuan mismo ni Cabral noong siya ay nabubuhay pa. Bilang pinuno ng Planning Division, trabaho niyang idokumento ang lahat ng galaw ng pondo at proyekto.

Dito pumapasok ang teorya ng “Insurance Policy.”

Ayon sa mga analista, alam ni Usec. Cabral na delikado ang kanyang kinalalagyan. Alam niya na sa mundo ng korapsyon, kailangan mo ng proteksyon. Ang mga dokumentong ito—na naglalaman ng mga pangalan, halaga, at pirma—ay ang kanyang garantiya na hindi siya basta-basta maipapahamak o malalaglag ng mga nasa itaas.

Sa kasamaang-palad, pumanaw siya. Ngunit ang kanyang “insurance” ay nanatili at ngayon ay nagsisilbing boses niya mula sa hukay. Ang paggamit sa mga dokumentong ito ay hindi pambabastos sa kanyang alaala, kundi pagbibigay-katarungan sa katotohanang sinubukan niyang ingatan. Ito ay mga public documents, kaya karapatan ng publiko na malaman ang nilalaman nito.

Transparency: Ang Nawawalang Sangkap
Ang isyung ito ay nagbubukas ng malaking sugat sa konsepto ng “Transparency” sa ilalim ng administrasyong Marcos Jr.

Naalala niyo ba ang panawagan ng Pangulo sa kanyang mga talumpati? Hinihikayat niya ang mga Pilipino na “tumulong sa paglaban sa korapsyon.” Sinasabi niya na ang kanyang gobyerno ay bukas at tapat.

Ngunit nang may lumabas na kongresista na naglalantad ng katiwalian gamit ang opisyal na dokumento, ano ang ginawa ng Malacañang? Sa halip na pasalamatan si Leviste, kinuwestiyon nila ito. Sa halip na imbestigahan ang nilalaman ng dokumento, inimbestigahan nila kung paano ito nakuha.

Ito ay malinaw na hypocrisy o pagbabalat-kayo. Ang transparency ng gobyerno ay nagmimistulang “panabi lang”—magandang pakinggan sa SONA, pero hindi totoo sa gawa.

Inihalintulad ito sa mga pahayag ni Speaker Martin Romualdez noon na “malinis ang kanyang konsensya.” Madaling sabihin na malinis ka kung itinatago mo ang dumi sa ilalim ng rug. Pero ngayong nahihila na ni Leviste ang rug, lumalabas na ang alikabok at baho na matagal nang itinatago. Ang reaksyon ng gobyerno na i-shoot the messenger (tirahin ang nagbunyag) sa halip na address the message (sagutin ang isyu) ay patunay na may tinatago sila.

Ang Bagsak na Rating at ang Nawawalang Tiwala
Lahat ng kaguluhang ito ay may direktang epekto sa kung paano tinitingnan ng taumbayan ang Pangulo. Hindi na maikakaila ang pagbagsak ng kanyang ratings.

Mula sa matataas na numero noong eleksyon, ngayon ay nasa “negative territory” na ang trust at approval ratings ng Pangulo ayon sa ilang survey (binanggit ang minus 3). Ang sentimyento sa baba ay ramdam: mahal na bilihin, walangasenso, at ngayon, bilyun-bilyong pisong korapsyon.

Sinasabi ng mga kritiko na “wala nang naniniwala” sa mga pangako ng Palasyo. Ang bawat press conference ay tinatawanan na lang o kinagagalitan sa social media.

Nagsalita si Executive Secretary Ralph Recto tungkol sa “pagbabalik ng tiwala ng taong bayan.” Magandang pakinggan, pero paano? Hindi maibabalik ang tiwala sa pamamagitan ng TikTok videos o vlogs.

Ang Hamon: Ibalik ang Trilyones!
May solusyon ba? Ayon sa talakayan, mayroong mga radikal na mungkahi.

Binanggit ang mga salaysay nina Master Sergeant Orligutes at dating appropriations committee chair Elizalde tungkol sa “trilyones na pera” na nawawala o itinatago. Ang argumento ay simple: Kung gusto niyo ng tiwala, ibalik niyo ang pera.

Ang tiwala ay hindi hinihingi; ito ay tinatrabaho. At sa kaso ng bansang ninakawan ng bilyun-bilyon, ang tanging paraan para maniwala ulit ang tao ay kung makikita nilang naibalik ang pondo sa kaban ng bayan at nagamit sa serbisyo, hindi sa bulsa ng mga pulitiko.

Mayroon ding nabanggit na “very brilliant idea” mula kay Senator Robinhood Padilla tungkol sa demonetization. Ang suhestiyon ay palitan ang pera o alisin ang ilang malalaking denominasyon (tulad ng 1000 o 500 bill notes sa biglaang panahon) upang mapilitan ang mga kurakot na ilabas ang kanilang mga nakatagong cash stashes. Kung hindi nila mailalabas at maipapapalit dahil hindi nila ma-justify kung saan galing, mawawalan ito ng halaga. Bagama’t radikal at kontrobersyal, ipinapakita nito ang desperasyon ng sitwasyon—na kailangan na ng matitinding hakbang para lang matigil ang pagdurugo ng ekonomiya.

Konklusyon: Ang Laban ay Wala sa Palasyo, Kundi sa Tao
Sa huli, ang “taranta” sa Malacañang ay senyales na gumagana ang check and balance kapag may matatapang na tumitindig. Ang mga “resibo” ni Congressman Leviste at ang “insurance” ni Usec. Cabral ay mga sandata ng katotohanan.

Ngunit hindi sapat na manood lang tayo sa bangayan nila. Ang perang pinag-uusapan dito ay pera ng bawat Pilipinong nagtatrabaho, nagbabayad ng buwis, at nagtitiis sa hirap ng buhay.

Ang mensahe ay malinaw: Ang pananahimik ay pagkampi sa kurakot. Kung ang pirma ng Pangulo ay nasa dokumento, siya ang dapat magpaliwanag. Kung ang mga dokumento ay totoo, may dapat makulong. At kung ang Malacañang ay natataranta, ibig sabihin ay malapit na tayo sa katotohanan.

Huwag nating hayaang i-downplay ito. Huwag nating hayaang matabunan ito ng ibang balita. Ang bilyun-bilyong pisong ito ay kinabukasan ng ating mga anak na ninanakaw sa ating harapan.

Manatiling gising. Manatiling nagmamatyag. Dahil sa dulo ng lahat ng ito, ang “resibo” ng taumbayan ang pinakamahalaga sa darating na panahon ng paniningil.