Sa gitna ng mainit na usapin ng imbestigasyon laban sa mga polisiya ng dating administrasyong Duterte, isang hindi inaasahang bagyo ang humagupit sa International Criminal Court (ICC)—hindi mula sa Pilipinas, kundi mula sa pinakamakapangyarihang bansa sa mundo, ang Estados Unidos. Sa ilalim ng mga sanksyong ipinataw ng gobyerno ni Donald Trump, ang mga opisyales ng ICC na dati ay tila hindi mahawakan ay nakararanas ngayon ng matinding krisis na naglalagay sa kanilang buong operasyon sa alanganin.

Ang “Karma” sa Loob ng Korte: Isang Judge, Hindi Makabili ng Pagkain
Ang krisis ay naging personal para kay ICC Judge Luz del Carmen Ibáñez Carranza. Sa isang emosyonal na pahayag, ibinahagi niya ang hirap na dinaranas matapos biglang kanselahin ang kanyang mga credit card at i-freeze ang kanyang mga dollar accounts. Ang institusyong dapat ay nagtataguyod ng hustisya ay tila nawalan ng sariling karapatan sa sistemang pinansyal.

“To announce me that they were cancelling my credit card and that I couldn’t move any bank account in dollars. I couldn’t touch it because they are like kind of freeze,” ani Judge Ibáñez. Dagdag pa niya, hindi na siya makagamit ng mga simpleng serbisyo gaya ng Uber o makapagpadala ng pera sa kanyang pamilya sa pamamagitan ng Western Union. Ang kawalan ng access sa pera ay nagresulta sa sitwasyong hindi na niya kayang tustusan ang maintenance ng kanyang bahay o kahit ang pag-order ng pagkain.

Ang Bagsik ng Swift System at American Sanctions
Ipinaliwanag ni Atty. Harry Roque ang teknikal na aspeto kung bakit ganito na lamang katindi ang epekto ng sanksyon ng Amerika. Kahit nasa Europa ang mga bangko, gaya ng mga Dutch Bank kung saan nakadeposito ang sahod ng mga empleyado ng ICC, hindi sila makakaiwas sa utos ng Washington.

Ang Swift system, na siyang pundasyon ng pandaigdigang pagpapadala ng pera, ay kontrolado o may malaking impluwensya ang Amerika. Ayon kay Roque, “Wala namang kahit sinong banko kahit sinong korporasyon na maiiwasan na magkaroon ng transaksyon sa America.” Dahil dito, ang anumang transaksyon ng ICC na dumadaan sa sistemang ito ay agad na hinaharang. Ang korte ay napipilitang mag-operate sa “cash basis,” isang bagay na imposibleng mapanatili sa mahabang panahon para sa isang malaking internasyonal na organisasyon.

Pag-asa para kay Dating Pangulong Duterte?
Dahil sa paralisis na ito, lumulutang ang posibilidad na tuluyan nang magarahe ang mga kaso laban kay dating Pangulong Rodrigo Duterte. Naniniwala si Roque na ang finansyal na krisis na ito ay maaaring maging mitsa ng pagbuwag sa ICC.

“Sa tingin ko nga… dahil nga sa sanctions ng America eh tuluyan nang magsasara ang ICC dahil hindi nila masu-sustain ang operations,” paliwanag ni Roque. Kung hindi na mapapakain ng ICC ang mga nakadetine sa kanila o hindi na mababayaran ang mga kuryente at pasilidad, wala silang ibang opsyon kundi ang palayain ang mga nasa ilalim ng kanilang kustodiya at ihinto ang mga imbestigasyon. Ito ay nakikita bilang isang malaking tagumpay para sa kampo ni Duterte, na matagal nang iginigiit na walang hurisdiksyon ang ICC sa bansa.

Humanitarian Consequences: Hustisya o Gutom?
Ang sanksyon ay hindi lamang usaping pulitikal; ito ay naging isang humanitarian issue. Paano makakapag-deliver ng hustisya ang isang korte na hindi man lang makapag-withdraw ng pondo para sa sariling mga tauhan? Ang mga judges at prosecutors ay nabubuhay ngayon sa ilalim ng matinding pressure, hindi mula sa mga bansa nilang iniimbestigahan, kundi mula sa gutom at kawalan ng finansyal na seguridad.

Iginigiit ng ulat na ang pinakamainam na solusyon para sa mga Pilipinong nadadamay sa prosesong ito ay ang tuluyang pagbuwag sa ICC. Sa huli, ang labanang ito sa pagitan ng Amerika at ng ICC ay nagpapakita na sa entablado ng global politics, ang pera at impluwensya ang madalas na huling humusga.

Habang nagpapatuloy ang tensyon, nananatiling nakaabang ang buong mundo—at ang mga Pilipino—kung makakabangon pa ba ang ICC o kung ito na nga ang katapusan ng institusyong nangarap na hatulan ang mga lider ng daigdig ngunit ngayon ay hindi man lang makabayad para sa isang sakay ng taxi.